Mở rộng học tập tách biệt nam - nữ tại Israel: Bước lùi hay cơ hội cho bình đẳng giới?

Hai mặt của một "quyết định đặc cách"

Việc Quốc hội Israel thông qua dự luật cho phép các trường đại học tổ chức các chương trình thạc sĩ và tiến sĩ tách biệt nam - nữ với đa số phiếu thuận (52/43) không đơn thuần là một thay đổi về quy chế đào tạo. Nó chạm đến ranh giới nhạy cảm giữa tự do tôn giáo và bình đẳng giới trong một xã hội hiện đại.

Những người bảo trợ và ủng hộ đạo luật, bao gồm các nghị sĩ cánh hữu và đại diện các đảng tôn giáo, lập luận rằng chính sách này hướng tới một dạng "bình đẳng thực tế". Đối với phụ nữ thuộc cộng đồng Do Thái Chính thống (Haredi) hoặc các nhóm tôn giáo bảo thủ, rào cản lớn nhất ngăn họ tiếp cận tri thức cao hơn không phải là năng lực, mà là các chuẩn mực tín ngưỡng nghiêm ngặt cấm việc tiếp xúc gần với nam giới. 

Theo lập luận này, nếu không có các lớp học tách biệt, những phụ nữ này sẽ bị gạt ra ngoài lề của nền giáo dục và thị trường lao động chất lượng cao. Do đó, việc tạo ra một không gian học tập riêng biệt được xem là giải pháp thực tế để "mở ra nhiều cơ hội hơn cho phụ nữ ở những cộng đồng chưa được tiếp cận đầy đủ với giáo dục", giúp họ tự chủ về kinh tế mà không phải đánh đổi đức tin.

Nghị sĩ Limor Son Har-Melech (đảng Otzma Yehudit), người bảo trợ chính của dự luật, khẳng định mạnh mẽ: "Đạo luật này không hề thu hẹp quyền lợi của bất kỳ ai, mà ngược lại, nó phá vỡ rào cản vô hình đang giam cầm hàng ngàn phụ nữ tôn giáo. Chúng ta không thể nhân danh một định nghĩa 'bình đẳng' cứng nhắc để tước đi cơ hội học tập và thăng tiến của những người phụ nữ muốn giữ gìn đức tin của mình. Đây là sự thúc đẩy quyền lực thực chất cho phụ nữ từ các cộng đồng yếu thế."

Ngược lại, giới học thuật, các trường đại học hàng đầu và phe đối lập tại Israel lại nhìn nhận dự luật này như một bước lùi nghiêm trọng đối với bình đẳng giới. Các nhà phê bình chỉ ra rằng, việc bình thường hóa và luật hóa sự phân tách giới tính ở bậc học cao nhất (thạc sĩ, tiến sĩ) cho toàn bộ sinh viên, thay vì giới hạn trong cộng đồng Haredi như phán quyết năm 2021 của Tòa án Tối cao, sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. 

Khi giới tính trở thành tiêu chí để phân chia lớp học, vị thế của các nữ giảng viên và nữ sinh viên rất dễ bị tổn hại. Thực tế lịch sử tại nhiều quốc gia cho thấy, mô hình "tách biệt nhưng bình đẳng" thường dẫn đến việc phân bổ nguồn lực không đồng đều, trong đó nhóm yếu thế hơn (thường là phụ nữ) sẽ nhận được chất lượng đào tạo kém hơn.

Bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về hệ lụy này đối với tương lai của phụ nữ trong học thuật, Nghị sĩ Naama Lazimi (đảng Dân chủ) phản biện sắc bén: "Liên minh cầm quyền đang cố tình đánh tráo khái niệm. Đây không phải là 'quyền tự do lựa chọn' của phụ nữ, mà là một nỗ lực có hệ thống nhằm đẩy chúng tôi ra khỏi không gian công cộng, hạn chế tự do và ép buộc phụ nữ phải lùi bước trước các áp lực tôn giáo bảo thủ. Việc bình thường hóa sự phân tách giới tính tại giảng đường đại học hôm nay sẽ mở đường cho sự phân biệt đối xử sâu sắc hơn trong xã hội ngày mai."

Hiệu trưởng các trường y hàng đầu Israel cảnh báo rằng môi trường học tập chung là nền tảng tối thiểu để đào tạo ra những bác sĩ có đủ khả năng chăm sóc toàn diện cho mọi bệnh nhân. Khi việc đào tạo bị chia cắt theo giới tính, năng lực thực hành lâm sàng và sự thấu cảm nghề nghiệp đối với người khác giới sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Trong bức thư ngỏ chung gửi đến các nhà lập pháp, hiệu trưởng các trường đào tạo y khoa hàng đầu tại Israel viết: "Y học đặt con người làm trung tâm, không phân biệt giới tính, tôn giáo hay địa vị. Nếu giới tính trở thành yếu tố quyết định việc tổ chức giảng dạy thay vì năng lực chuyên môn của giảng viên và nhu cầu học tập của sinh viên, chất lượng đào tạo bác sĩ sẽ bị suy giảm nghiêm trọng. Một môi trường y khoa bị phân tách sẽ phá vỡ tính toàn vẹn của hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia."

Khi bình đẳng giới đối mặt với rào cản hệ thống

Một xã hội bình đẳng giới thực sự là nơi mọi cá nhân, không phân biệt nam nữ, đều có quyền tiếp cận giáo dục và phát triển bản thân trong một môi trường tôn trọng lẫn nhau. Việc tách biệt nam - nữ trong giảng đường vô hình trung thừa nhận rằng nam và nữ không thể cùng tồn tại, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh trong không gian học thuật.

Nhiều ý kiến quan ngại rằng, việc thúc đẩy mô hình này sẽ làm gia tăng sự cô lập xã hội. Thay vì giúp các cộng đồng tôn giáo bảo thủ hòa nhập vào xã hội hiện đại bằng cách thích nghi dần với môi trường hỗn hợp, luật mới lại điều chỉnh hệ thống giáo dục quốc gia để chiều theo các yêu cầu bảo thủ. Điều này không chỉ đe dọa đến tự do học thuật mà còn có nguy cơ đẩy phụ nữ lùi sâu hơn vào các khuôn mẫu giới truyền thống, làm giảm khả năng tương tác và thăng tiến của họ trong môi trường làm việc đa dạng sau này.

Bà Raluca Ganea, Giám đốc điều hành của tổ chức xã hội dân sự Zazim - Community in Action, nhận định về bối cảnh rộng hơn của đạo luật: "Đạo luật này không tự nhiên mà có; nó là một phần trong kế hoạch có tính toán nhằm làm xói mòn các giá trị dân chủ và tước đi các quyền cơ bản của công dân. Chúng tôi, cùng với hàng chục ngàn người dân đã ký vào kiến nghị phản đối, sẽ không im lặng trước những bước lùi mang tính hệ thống này."

Bình đẳng giới không có nghĩa là áp đặt một công thức duy nhất cho tất cả mọi người, nhưng cũng không thể là sự thỏa hiệp làm suy giảm những giá trị nhân văn cốt lõi. Cuộc tranh luận tại Israel cho thấy thách thức cực kỳ lớn của các nhà lập pháp trong việc dung hòa giữa bản sắc tôn giáo và quyền bình đẳng. Nếu không có những ranh giới và giám sát chặt chẽ, "cánh cửa cơ hội" được mở ra bằng sự phân tách giới tính hôm nay rất có thể sẽ trở thành bức tường ngăn cách phụ nữ tiến vào một xã hội bình đẳng, tự do và hội nhập ngày mai.