Nếu thế gian chỉ có đàn ông...

Bằng cách hình dung một thế giới vắng bóng phụ nữ, nhà thơ không chỉ ngợi ca phái đẹp mà còn gợi mở một suy tưởng sâu xa: Điều gì làm nên vẻ đẹp, sự ấm áp và ý nghĩa của cuộc đời?

Mở đầu bài thơ là một giả định đầy bất ngờ: Sẽ thế nào/nếu thế gian này/chỉ có đàn ông? Câu hỏi ngỏ, mở ra một cuộc phiêu lưu của tưởng tượng. Nhà thơ không trực tiếp ca ngợi phụ nữ bằng những lời hoa mỹ, mà chọn cách nói ngược: Hãy thử hình dung thế gian thiếu vắng họ, để nhận ra những gì con người có thể đánh mất.

Trước hết, đó là vẻ đẹp hoa biết nở cho ai/cái đẹp thành vô nghĩa. Hoa vẫn nở, nhưng dường như mất đi ý nghĩa khi không còn người biết thưởng thức, rung động trước sắc hương. Câu thơ gợi một triết lý tinh tế: Cái đẹp không chỉ nằm trong sự vật mà còn sống trong khả năng cảm nhận của con người, trong mối giao hòa giữa tâm hồn với thế giới. Hoa đẹp bởi sắc hoa, nhưng vẻ đẹp ấy càng có ý nghĩa khi được sẻ chia và nâng niu.

Đến hình ảnh mặt trời, nghịch lí càng trở nên thấm thía: mặt trời mọc rồi tàn/rót ánh ngày vô vị. Ánh sáng vẫn hiện hữu, thời gian vẫn tuần hoàn, nhưng cuộc sống dường như mất đi linh hồn. Bởi lẽ, sự sống có thể vận hành theo quy luật tự nhiên, song một cuộc đời đáng sống còn cần những rung động tinh thần. Ánh sáng làm nên ban ngày, tình yêu làm nên ý nghĩa của ban ngày ấy.

Đặc sắc hơn cả là khi nhà thơ gọi tên những sắc thái rất đàn bà: Say đắm nồng nàn/nũng nịu/hờn ghen. Chỉ 4 từ mà mở ra cả một thế giới tình cảm. Say đắm làm tình yêu thêm mê hoặc, nồng nàn khiến trái tim cháy bỏng, nũng nịu đem đến nét đáng yêu, còn hờn ghen làm hiện lên những bất an rất đỗi con người. Những điều tưởng nhỏ ấy lại chính là gia vị của tình yêu, khiến cuộc sống lứa đôi không tồn tại đơn điệu.

Khi những sắc thái ấy không còn, trái tim cũng mất đi nhịp rung động: khiến con tim/loạn nhịp/đâu còn. Nhịp thơ ngắn, câu thơ đứt đoạn như chính nhịp đập đang hụt hẫng. Cái duyên của Lê Cảnh Nhạc là biến một giả định vui thành một khoảng lặng suy tư. Người phụ nữ không chỉ làm đẹp thế giới bên ngoài mà còn đánh thức trong người đàn ông khả năng yêu thương, mong nhớ và sống vì người khác.

Nếu khổ thơ đầu nghiêng về vẻ đẹp và tình yêu đôi lứa, khổ thơ sau mở rộng suy tưởng đến đời sống tinh thần của nhân loại. Nhà thơ hình dung một ngày phụ nữ dỗi hờn, rời bỏ thế gian: Phụ nữ dỗi hờn/trốn biệt thế gian. Cách nói hóm hỉnh khiến người đọc thoáng mỉm cười, nhưng những mất mát tiếp theo lại gợi một nỗi buồn sâu xa: Sẽ chẳng còn thi ca/chẳng còn tiếng hát. Thi ca và âm nhạc được sinh thành từ những rung động tinh tế nhất của tâm hồn. Phụ nữ từ lâu đã là nguồn cảm hứng bất tận của nghệ thuật, nhưng hơn thế, họ còn góp phần nuôi dưỡng trong con người những miền cảm xúc phong phú, những khát vọng yêu thương và sẻ chia.

Viễn cảnh tiếp tục được đẩy tới một nghịch lý: Trái đất ồn ào/phút chốc thành cô độc. Thế giới vẫn có thể đông đúc, tiếng người vẫn vang lên, nhưng sự ồn ào không thể thay thế hơi ấm của tình người. Đó là nỗi cô độc của một cuộc sống thiếu vắng sự giao cảm, nơi con người hiện diện bên nhau mà không còn tìm thấy sự đồng điệu trong tâm hồn.

Hai câu thơ cuối khép lại bài thơ bằng những hình ảnh giàu sức ám gợi: biển cằn khô/sa mạc khát/loang tràn. Biển vốn bao la, dạt dào nay hóa cằn khô; sa mạc vốn khô khát lại lan rộng. Đó không chỉ là sự đảo lộn của thiên nhiên mà còn là ẩn dụ về một thế giới nghèo kiệt tình yêu, nơi những mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn dần cạn. Bằng vài nét chấm phá, Lê Cảnh Nhạc đã biến sự vắng mặt của phụ nữ thành hình ảnh của sự khô cằn tinh thần.

Với thể thơ tự do, câu ngắn, nhịp linh hoạt và ngôn ngữ đời thường, bài thơ có vẻ hóm hỉnh mà không hời hợt, nhẹ nhàng mà vẫn giàu suy tư. Từ một câu hỏi tưởng như bông đùa, tác giả dẫn người đọc đi qua hoa, nắng, trái tim, thi ca, âm nhạc để chạm tới một chân lý giản dị: Con người cần có nhau để cuộc đời trở nên đáng sống.

Giá trị sâu xa của bài thơ không phải ở chỗ thế giới chỉ đẹp nhờ phụ nữ, mà ở lời nhắc mỗi chúng ta biết trân trọng sự hiện diện của nhau. Người phụ nữ có phẩm giá, khát vọng và thế giới riêng; họ xứng đáng được yêu thương không chỉ vì làm đẹp cuộc đời người khác mà còn vì họ là những con người trọn vẹn. Bài thơ khép lại, nhưng câu hỏi của Lê Cảnh Nhạc vẫn ngân vang. Suy cho cùng, thế giới chỉ thực sự nở hoa khi con người biết yêu thương, rung động và gìn giữ quan hệ gắn bó. Biết trân trọng người phụ nữ cũng là biết trân trọng phần dịu dàng, nhân ái và giàu sức sống nhất trong tâm hồn con người.