Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa: "Mong Xẩm sẽ luôn được cất lên trong cõi đời"

"Ai mà khen hay là tôi lôi kéo hát Xẩm ngay!"

+ Đầu năm nay, chị ra mắt album "Mai Tuyết Hoa - Xẩm trong cõi đời Vol.2". Chị muốn gửi gắm thông điệp gì trong tựa đề sản phẩm?

Mỗi bài Xẩm trong album đều mang một thông điệp riêng, rất gần gũi với đời sống. Dù cuộc sống có ghập ghềnh đến đâu, Xẩm vẫn hướng con người về cõi thiện, giúp ta biết sẻ chia, thấu hiểu và thêm biết ơn cuộc sống. Tên album cũng xuất phát từ chính những câu chuyện đời sống được gửi gắm trong từng bài hát.

+ Trong album, chị và con trai Nam Khánh có màn kết hợp đặc biệt khi cùng hát bài "Tránh xa tệ nạn". Chị có định hướng con mình theo con đường này lâu dài?

Thành thật mà nói, ban đầu khi nhạc sĩ Nguyễn Quang Long gợi ý, tôi cũng không nghĩ con trai mình có thể làm được. Dù con đã được nghe Xẩm từ khi còn trong bụng mẹ và hiện theo học sáo trúc tại Khoa Nhạc cụ truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, nhưng trước gu âm nhạc thịnh hành của giới trẻ hiện nay, tôi vẫn khá lo lắng.

Tuy nhiên, khi bước vào phòng thu, con khiến tôi bất ngờ khi thể hiện rất đúng cá tính của người trẻ mà vẫn giữ được tinh thần Xẩm. Khi nghe lại bản thu, chính con cũng cảm thấy vui và hào hứng. Với tôi, được hợp tác cùng con trai trong album lần này là một niềm hạnh phúc rất đặc biệt, vừa là niềm vui nghề nghiệp, vừa là niềm vui của một người mẹ.

Còn chuyện định hướng thì… ai mà khen Xẩm hay là tôi "lôi kéo" hát Xẩm ngay. Chính NSND Thanh Ngoan cũng từng bị tôi "kéo" vào Xẩm như thế. Với con trai, dĩ nhiên tôi có mong muốn, nhưng việc theo đuổi lâu dài hay không, tôi nghĩ nên để con tự trả lời bằng lựa chọn của chính mình.

Tình yêu Xẩm giúp vượt qua mọi khó khăn

+ Theo chị, nghệ thuật Xẩm hiện nay đang phát triển ra sao? Những nỗ lực của chị và các nghệ sĩ đồng nghiệp đã đủ để nói rằng Xẩm thực sự "sống lại" và phát triển bền vững chưa?

Nếu so với gần 30 năm trước, có thể thấy rất rõ rằng Xẩm đã được phục hồi. Xẩm không còn ở tình trạng đứt gãy như trước. Sau các kỳ Liên hoan hát Xẩm, nhiều câu lạc bộ Xẩm trên cả nước vẫn duy trì hoạt động, cho thấy loại hình nghệ thuật này vẫn đang có đời sống trong cộng đồng.

Tuy nhiên, nhìn vào thực tế, phần lớn các hoạt động ấy vẫn mang tính tự phát, chủ yếu dựa vào sự tự nguyện và đam mê của nghệ sĩ. Điều tôi và các thành viên nhóm Xẩm Hà Thành luôn đau đáu là suốt nhiều năm qua, chúng tôi phải tự bỏ tâm lực và kinh phí để duy trì các hoạt động cho Xẩm. Trong hoàn cảnh đó, câu hỏi đặt ra là: Liệu các thế hệ học trò sau này có đủ động lực để tiếp tục gắn bó, gìn giữ và phát huy Xẩm hay không?

Để Xẩm thực sự sống lại một cách bền vững, theo tôi, rất cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ các cơ quan quản lý văn hóa, với những chính sách và hành động cụ thể, thiết thực dành cho nghệ thuật Xẩm.

+ Hiện nay, nhiều bạn trẻ làm mới Xẩm để phù hợp với thị hiếu đương đại. Trong khi đó, Mai Tuyết Hoa, một nghệ sĩ gắn bó với Xẩm cổ truyền, vẫn giữ lối hát truyền thống, tại sao vậy?

Tôi cho rằng việc các bạn trẻ làm mới Xẩm theo tinh thần đương đại là rất đáng khích lệ và phù hợp với nhịp sống hôm nay. Âm nhạc luôn vận động theo nhu cầu tự nhiên của đời sống và mỗi người sẽ tìm được cách thể hiện phù hợp với phong cách cũng như đối tượng khán giả của mình. Tôi tin rằng vẫn có những khán giả yêu và đồng cảm với Xẩm theo cách Mai Tuyết Hoa thể hiện.

Mong muốn lớn nhất của tôi và nhóm Xẩm Hà Thành là Xẩm có thể sống được trong đời sống đương đại. Ngay từ đầu, chúng tôi đã thống nhất một quan điểm rõ ràng: phải bảo tồn một cách quyết liệt Xẩm cổ, nhưng đồng thời cũng phải phát huy sáng tạo. Đó là nguyên tắc xuyên suốt trong các tác phẩm viết về nhân tình thế thái, hay ca ngợi vẻ đẹp của đời sống hôm nay như "Tránh xa tệ nạn", "Hà Nội 36 chân tình"…

Chúng tôi chỉ mong rằng, bằng cách này hay cách khác, Xẩm sẽ luôn được cất lên trong cõi đời, để mọi người không bao giờ quên Xẩm.

+ Nhìn lại chặng đường 30 năm theo đuổi Xẩm, điều gì khiến chị tự hào?

Tôi tự hào về những dấu mốc đã góp phần giúp Xẩm được công chúng yêu mến như hôm nay: cùng các bậc tiền bối, nhà nghiên cứu và nghệ sĩ gạo cội phục hồi Xẩm; đưa Xẩm trở lại không gian diễn xướng tại chợ Đồng Xuân vào mỗi tối thứ Bảy suốt hơn 20 năm; thành lập nhóm Xẩm Hà Thành để Xẩm hiện diện bền bỉ trong đời sống; khởi xướng Liên hoan hát Xẩm tại Ninh Bình…

Hành trình ấy có đủ buồn - vui, gian khổ - hạnh phúc, nhưng với tôi, đó không phải là câu chuyện "tôi đã làm gì cho Xẩm", mà là sự đồng hành. Tôi đi cùng Xẩm và Xẩm cũng "chọn" tôi, trao cho tôi cơ hội, cảm xúc và sự kết nối giữa con người với con người bằng tình yêu chung dành cho những câu hát Xẩm.

Đến hôm nay, tôi và nhóm Xẩm Hà Thành vẫn tiếp tục cống hiến cho Xẩm bằng tình yêu, không đặt nặng chuyện kinh phí. Chính tình yêu Xẩm đã giúp chúng tôi vượt qua tất cả. Xẩm mang lại sự gắn kết cộng đồng, gắn kết những người yêu Xẩm lại với nhau, một niềm hạnh phúc mà có lẽ không giá trị vật chất nào có thể thay thế được.

+ Chị có dự định gì cho chặng đường sắp tới?

Album "Mai Tuyết Hoa - Xẩm trong cõi đời Vol.2" là món quà Xuân nhỏ bé tôi muốn gửi tặng những khán giả đã từng yêu, từng nghe và kiên trì đồng hành cùng tôi trên hành trình gìn giữ Xẩm.

Sau album này, tôi rất mong có đủ điều kiện và kinh phí để thực hiện một chương trình Xẩm mang dấu ấn Mai Tuyết Hoa. Sau tất cả, điều tôi mong mỏi nhất là khán giả luôn giữ được niềm vui, sự lạc quan và tinh thần phơi phới đúng với tinh thần của Xẩm, để bắt đầu một năm mới náo nức, nhiệt huyết và hướng tới những điều tốt đẹp.

+ Xin cảm ơn chị về những chia sẻ!