Người làm báo Báo Phụ nữ Việt Nam: Chuyển mình để bứt phá

Thay đổi là tiến thêm một bước

Có những buổi sáng tôi mở máy tính mà lòng chùng xuống. Màn hình dashboard nhấp nháy những con số realtime, những dòng tin chạy liên hồi, nhắc tôi rằng mình không còn ở thời "đóng cửa toà soạn là xong số báo". Ở tuổi 53, tôi, một biên tập viên quen mùi mực in và nhịp làm việc của báo giấy, thấy mình như sinh viên năm nhất bước vào một giảng đường hoàn toàn mới.

Ngày trước, tôi chỉ cần cây bút, cuốn sổ, chiếc máy ghi âm. Bài viết xong, biên tập, lên khuôn, chờ báo phát hành. Làm báo mạng những năm đầu vẫn cứ bằng tư duy báo giấy. Nhưng hiện tại đã có những đòi hỏi vượt bậc. Giờ đây, một đề tài không chỉ là bài viết. Nó là video dọc hay ngang? Là podcast 10 phút hay talk 30 phút? Có cần chạy SEO không? Chỉ một cú nhấp chuột là bạn đọc rời đi… Áp lực không còn nằm ở bài báo lặng lẽ, mà ở từng giây người xem dừng lại hay lướt qua.

Có lúc tôi ngợp thật sự. Những thuật ngữ mới, những phần mềm dựng video, cắt âm thanh, chỉnh ánh sáng… làm tôi lúng túng như người không biết bơi bị đẩy ra giữa dòng nước. Tôi từng ậm ừ trước ống kính, từng xấu hổ vì xem lại video thấy mình già quá, chậm chạp hơn lớp phóng viên trẻ. Tôi đã có những phút tự hỏi: "Mình còn theo kịp không? Hay đã đến lúc đứng sang một bên?".

Nhưng hơn 30 năm làm báo, tôi hiểu cảm giác hạnh phúc khi một bài viết chạm được vào trái tim ai đó. Báo chí đa phương tiện, rốt cuộc vẫn là kể một câu chuyện trung thực và có ích. Chỉ khác là cách kể thay đổi.

Tôi bắt đầu học lại từ đầu. Học làm podcast. Ban đầu run lắm, chẳng biết từ đâu. Học dựng video, dù được các phóng viên trẻ chỉ cho từng thao tác nhưng vẫn cứ quên quên, nhớ nhớ. Nhưng tôi luôn tự nhủ, mình không quá già để học, chỉ có mình tự đóng cửa với điều mới, mình phải biết về nó để còn hiểu các phóng viên trẻ làm thế nào. Có những buổi tối về nhà, tôi mệt rã rời. Nhưng trong lòng lại có chút háo hức. Vì tôi đã dám dẫn một talk mà không ngại. Vì tôi thấy mình vẫn đang tiến về phía trước, dù tiến từng bước thận trọng.

Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của tôi, của toà soạn. Nó là hành trình chuyển đổi của mọi người, mọi nghề. Tôi có thể chậm hơn các phóng viên trẻ trong việc cập nhật kỹ năng làm báo đa phương tiện, nhưng tôi có vốn sống, có trải nghiệm, tôi nghĩ không công nghệ nào thay thế được. Khi kinh nghiệm gặp công nghệ, nếu mình chịu mở lòng, đó sẽ là sức mạnh. Ở tuổi 53, tôi không còn đặt mục tiêu phải giỏi. Tôi chỉ muốn mỗi ngày mình không ngừng học. Không ngại thử. Không sợ sai. Và nếu có lúc chênh vênh, tôi lại vỗ về mình, cảm giác đó chính là dấu hiệu mình đang bước thêm một bước về phía trước.

Chúng ta sẽ vượt qua những đổi thay của nghề báo khi còn muốn kể những câu chuyện tử tế.

Nhà báo Thạch Hương (Trưởng phòng Gia đình - Xã hội)

U60 học để nâng cao nghiệp vụ làm báo đa phương tiện

Thế hệ làm báo in của chúng tôi, thế hệ 7x "bản lề", giờ lại bắt đầu học để làm báo đa phương tiện.

Tôi viết 1 bài chân dung nhân vật. Trước đây, việc này được thực hiện rất chủ động và nhanh chóng. Các tư liệu sau khi có được, sẽ sắp xếp, cân đối để ngồi viết. Hình ảnh đa dạng, vừa xin từ nhân vật, vừa được phóng viên chụp trong buổi gặp gỡ nào đó. Vì vậy, hoàn thành bài báo không mất quá nhiều thời gian. Nhưng giờ tôi phỏng vấn, trò chuyện xong, phải hẹn nhân vật để quay clip. Nhân vật vì lý do nào đó có thể hẹn tới vài ngày mới thu xếp được, dù cho clip chỉ chừng 1-2 phút sau khi đã được biên tập. Rồi bắt đầu cắt chỗ này, dán chỗ kia, âm thanh phải tính sao cho không bị vi phạm bản quyền, kể cả đó là âm thanh hiện trường. Mấy ngày liền, tôi mới có thể hoàn thiện được bài viết trên báo điện tử, có đầy đủ hình ảnh và clip kèm theo.

Khó không? Quá khó. Nhiều cái khó.

Nhưng, nếu như dừng lại, nghĩa là nghề nghiệp bị hao mòn, bị lạc hậu, bị đẩy ra khỏi vòng phát triển của tờ báo và quan trọng là uổng phí bao năm tích cóp kinh nghiệm làm báo của cá nhân.

Vì vậy, chúng tôi đều đang hết sức cố gắng trong khả năng của chính mình. Làm 1 lần chưa được thì làm lại lần 2, lần 3, lần thứ n… Thời gian đầu có những trục trặc, thao tác hay quên, chưa được nhanh gọn. Nhưng rồi dần dần có cải thiện hơn, và trơn tru hơn.

Nghề báo là một trong những nghề khắc nghiệt, đòi hỏi sự hy sinh cao nếu muốn xây dựng được tên tuổi và sự thành công. Là nữ nhà báo, chúng tôi còn phải nỗ lực cân bằng giữa chăm lo gia đình và cống hiến cho công việc. Và tới giờ, ở lứa tuổi không còn trẻ nữa, chúng tôi vẫn hàng ngày cập nhật và nâng cao những kiến thức về công nghệ thông tin.

Học là việc của cả đời. Nghề báo, lát cắt của ngành truyền thông rộng lớn, vẫn luôn có các thách thức để nhà báo phải nắm bắt thời sự, nắm bắt công nghệ, từng giờ, từng ngày.

Tôi luôn trân trọng từng giờ học, từng tin nhắn, từng cú điện thoại chỉ dẫn từ các đồng nghiệp. Họ chính là Thầy của tôi, để tôi hiểu rằng, ở lứa tuổi U60, các nữ nhà báo vẫn cần phải nâng cao nghiệp vụ, hoàn thiện bản thân và hoàn thành nhiệm vụ.

Nhà báo Đinh Thu Hiền, phóng viên Văn phòng đại diện tại TPHCM

Tự hào khi được làm việc tại tờ báo mang đậm dấu ấn nữ tính

Gần 10 năm làm việc dưới "mái nhà chung" Báo Phụ Nữ Việt Nam, tôi luôn tự hào khi được làm việc tại một tờ báo mang đậm dấu ấn nữ tính. Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, khi hàng loạt ứng dụng và nền tảng mạng xã hội ra đời, Báo Phụ Nữ Việt Nam đã nhanh chóng chuyển mình để thích nghi. Chúng tôi tương tác với nhau nhanh hơn, linh hoạt hơn; quy trình làm báo cũng được rút ngắn, giúp đưa thông tin đến với bạn đọc nhanh hơn.

Nếu trước đây, phóng viên làm báo in chỉ cần viết bài và chụp ảnh thì nay phải thành thạo thêm quay video, dựng clip, thiết kế đồ họa… để bắt kịp xu hướng báo chí đa phương tiện và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bạn đọc. Tôi từng thử dùng ChatGPT hay Gemini để viết bài theo chủ đề, và nhận ra rằng chúng không thể thay thế vai trò của con người. Tuy vậy, AI có thể hỗ trợ nhà báo ở một số khâu như kiểm tra lỗi chính tả, gợi ý tiêu đề, chuyển hình ảnh thành văn bản, bóc nội dung ghi âm hay chuyển đổi định dạng file… Những hỗ trợ đó giúp tiết kiệm đáng kể thời gian làm việc.

AI có thể phát triển rất nhanh, nhưng cảm xúc, tâm huyết và trực giác nghề nghiệp là những giá trị chỉ người làm báo mới có thể truyền tải trọn vẹn. Giữa "biển lớn" thông tin trên mạng xã hội, AI làm được rất nhiều thứ tương tự báo chí… Nhưng báo chí vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính thống, xác thực, có chiều sâu và định hướng dư luận – điều mà công nghệ khó có thể thay thế được.

Nhà báo Phạm Thương, phóng viên Văn phòng đại diện tại TPHCM

Thích ứng nhưng không đánh mất bản sắc

Những ngày đầu vào nghề, với tôi, một bài báo hay được đo bằng độ công phu, sự chắt lọc và khả năng chiêm nghiệm. Phóng viên có thời gian đi thực tế, đối chiếu nguồn tin, lùi lại để suy ngẫm trước khi đặt bút. Nhưng khi mạng xã hội bùng nổ, khái niệm "tin nóng" được tính bằng giây. Áp lực tốc độ trở thành "cú sốc" đầu tiên với những người quen làm báo theo lối truyền thống như tôi. Tôi tự hỏi: "Nếu chỉ biết viết, liệu mình có còn chỗ đứng?". Và hành trình thích ứng bắt đầu. Tôi học dựng video ngắn, thiết kế infographic, tối ưu tiêu đề theo chuẩn SEO để bài viết hấp dẫn hơn, không bị "chìm" giữa "biển" thông tin.

Đó cũng là giai đoạn thay đổi rõ nhất với những người làm báo của Báo Phụ nữ Việt Nam. Là cơ quan ngôn luận của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, báo Phụ nữ Việt Nam luôn đứng trước yêu cầu kép đó là giữ vững tôn chỉ, mục đích nhưng vẫn phải hấp dẫn trong môi trường thông tin cạnh tranh khốc liệt. Làm sao để những vấn đề như bình đẳng giới, bạo lực gia đình, quyền lợi lao động nữ… được kể bằng ngôn ngữ gần gũi, chạm đến độc giả?

Điều tôi trân trọng nhất là tinh thần không ngừng học hỏi của cả bộ máy. Biên tập viên, phóng viên kỳ cựu không ngại học hỏi, thử nghiệm quay, dựng video; phóng viên trẻ được trao cơ hội để phát huy năng lực, sức trẻ của mình. Các khóa tập huấn về chuyển đổi số, làm báo đa phương tiện diễn ra liên tục. Mỗi bước chuyển đều đi kèm với những thách thức và cả áp lực nhưng chính áp lực ấy giúp chúng tôi trưởng thành hơn.

Sau 10 năm theo đuổi nghề, chứng kiến nhiều thăng trầm của nghề báo, tôi vẫn giữ trọn vẹn niềm tin và tình yêu với nghề. Dù hình thức thể hiện có thay đổi, giá trị cốt lõi vẫn là sự tin cậy và trách nhiệm với công chúng. Thích ứng nhưng không đánh mất bản sắc, đó là cách tôi và các đồng nghiệp tại Báo Phụ nữ Việt Nam chọn để bước qua những "con sóng" của báo chí thời đại số.

Nhà báo Nguyễn Văn Duẩn (Phóng viên Phòng Văn hoá - Khoa học - Giáo dục)