Người phụ nữ bán hàng xén và những trang văn "trục vớt" đời mình

Cuộc hôn nhân bế tắc và gánh nặng cơm áo

Hành trình của nhà văn Trần Huệ không bắt đầu bằng hoa hồng. Năm 23 tuổi, cô gái trẻ Trần Huệ một mình từ vùng đồng bằng Tô Trung xa xôi được gả đến Dư Diêu, Chiết Giang trong nỗi tự ti vì mang trong mình căn bệnh mãn tính phải dùng thuốc suốt đời. Khi ấy, Trần Huệ tin vào lời mẹ dặn: "Đó là số của con, con phải nhận".

Cuộc hôn nhân sắp đặt với người đàn ông hơn 7 tuổi nhanh chóng trở thành một "nhà tù" tinh thần với cô gái trẻ. "Đến một cây tăm cũng phải tự bỏ tiền túi ra mua", Trần Huệ cay đắng nhớ lại. Để nuôi con và duy trì cuộc sống, chỉ 9 tháng sau khi sinh mổ, bà bắt đầu ra chợ bán hàng. Những ngày đầu là cơn ác mộng khi phải dậy từ 2 giờ sáng, đạp xe qua những con hẻm tối tăm với nỗi sợ bị chó hoang rượt đuổi và những giọt nước mắt rơi lã chã vì tủi nhục.

Hơn 18 năm qua, sạp hàng xén nhỏ tại chợ Lương Lộng vừa là sinh kế, vừa là "đài quan sát" để bà nhìn thấu nhân gian. Trần Huệ ví von việc chọn bạn đời cũng như đi chợ: "Nếu bạn chưa bao giờ đi chợ, bạn sẽ không biết cách chọn rau ngon". Sự thiếu trải nghiệm của tuổi trẻ đã đẩy bà vào một cuộc hôn nhân bế tắc suốt 13 năm trước khi ly hôn.

Viết để "trục vớt" tâm hồn

Khi con trai đi học mẫu giáo, những khoảng trống mỗi buổi chiều trở thành nỗi ám ảnh với bà. Không đánh bài, không buôn chuyện, Trần Huệ đối diện với bức tường và chiếc máy tính lắp ráp giá 2.600 tệ. Bà bắt đầu viết, nhưng hành trình ấy chẳng hề suôn sẻ với một người phụ nữ vốn chỉ học hết trường nghề may. 

Những ngày đầu, Trần Huệ gặp không ít khó khăn về vốn liếng câu từ. Bà thậm chí còn chưa thành thạo các quy tắc ngữ pháp cơ bản, cách dùng từ nối hay đặt dấu câu còn rất lộn xộn và vụng về. Bà phải đem những bản thảo đầu tiên gửi lên các diễn đàn văn học trực tuyến, nhờ những người lạ mặt sửa từng lỗi chính tả, cách ngắt nghỉ.

Không chỉ là rào cản kiến thức, cái khó nhất là sự định kiến của người đời. Ở một thị trấn nhỏ, việc một người phụ nữ bán hàng xén lại ngồi "gõ chữ" bị coi là chuyện lạ đời, thậm chí là viển vông. Gia đình và hàng xóm không ai tin bà có thể làm nên chuyện. Họ nhìn bà bằng ánh mắt nghi ngại, cho rằng bà đang phí hoài thời gian thay vì tập trung vào việc buôn bán.

Thế nhưng, viết lách với bà lúc đó không phải để thành danh, mà là một sự cứu rỗi. Trong căn phòng vắng lặng, bà viết để trút bỏ những uất nghẹn của một cuộc hôn nhân mà bà ví như "nhà tù không song sắt". Mỗi con chữ được gõ xuống là một lần bà tự băng bó vết thương cho chính mình. Bà ví công việc ấy như một sự "trục vớt" đầy đau đớn: "Viết lách giống như việc trục vớt một món đồ thất lạc giữa biển khơi. Trong những thời điểm đen tối nhất, nó cho phép tôi ngoi lên mặt nước một lần nữa".

Năm 2018, tập tản văn đầu tiên ra đời, tiếp theo đó là các tác phẩm gây tiếng vang như Ở chợ, ở nhân gian và gần đây nhất là Tìm về nơi hoa nở (2024). Trần Huệ từ chối lối viết "bi kịch hóa" thân phận phụ nữ thường thấy trên mạng xã hội. Bà thẳng thắn: "Người ta thường dìm phụ nữ xuống bùn để tạo ra một kịch bản cứu rỗi đầy kịch tính. Tôi chỉ muốn trình bày con người một cách khách quan".

Cuộc phiêu lưu đuổi theo những mùa hoa

Năm 2023, Trần Huệ làm một việc chấn động, đó là tạm rời sạp hàng đã gắn bó gần 2 thập kỷ để đi theo những người nuôi ong du mục trong suốt 4 tháng. Cuốn sách Tìm về nơi hoa nở là kết quả của chuyến đi này.

Bà mô tả bóng tối trước bình minh hay nỗi lo chờ mưa tại các vùng đất xa lạ bằng một thứ ngôn ngữ sống động, không cần trau chuốt nhưng đầy hơi thở của đất trời. Bà chia sẻ: "Tôi không thỏa mãn với việc chỉ tưởng tượng thế giới bên ngoài, tôi muốn tự mình nhìn thấy và trải nghiệm nó".

Dù nổi tiếng, xuất hiện trên CCTV và các mặt báo lớn, Trần Huệ vẫn kiên quyết không trở thành người nổi tiếng mạng. Bà từ chối những hợp đồng livestream béo bở với câu hỏi đầy cám dỗ: "Cô không muốn đổi đời sao?".

Trần Huệ hiểu rõ giới hạn của mình: "Nếu cả ngày ngồi trước máy tính nhìn bức tường trắng, tôi sẽ trầm cảm mất. Tôi cần cái chợ, nơi có khói lửa nhân gian và những cuộc trò chuyện thực tế". Dân làng Lương Lộng vẫn thấy một "A Tam" (tên thân mật của bà) tất bật thử từng chiếc bật lửa cho khách, treo những vòng hương chống muỗi lên cao để quảng cáo. Họ nhận xét về bà đầy giản dị: "A Tam rất thông minh, là nhà văn đấy. Nhưng quan trọng nhất là cô ấy đối xử với ai cũng rất đúng mực, bán đồ giá rẻ mà tốt".

Thậm chí, khi nghe tin đồn bà kiếm được 40 triệu tệ từ việc viết sách, bà chỉ cười khổ và viết bài đính chính mang tên "Cảm ơn bạn đã tặng một niềm vui hụt trị giá 40 triệu". Thực tế, bà vẫn sống giản dị, dành từng đồng nhuận bút ít ỏi để lo cho mẹ già và con trai đang học đại học.

Triết lý về sự mạnh mẽ và tình yêu

Sự mạnh mẽ của Trần Huệ không chỉ nằm ở con chữ mà hiện hữu ngay trong cách bà đối mặt với cuộc đời. Để thuận tiện cho việc nhập hàng giữa vùng núi Tứ Minh hiểm trở, bà đã tự sắm cho mình một chiếc mô tô phân khối lớn, loại xe vốn chỉ dành cho đàn ông.

Hình ảnh người đàn bà da ngăm đen, một mình cầm lái chiếc xe nặng nề băng qua những cung đường rừng dốc đứng đã trở thành một biểu tượng lạ lùng tại thị trấn Lương Lộng. Người ta nhìn bà như một người phụ nữ gai góc, cá tính và có phần liều lĩnh. Thế nhưng sau vỏ bọc ấy là một tâm hồn đầy chiêm nghiệm và có phần bi quan về số phận. Sau một lần ngất xỉu vì ngộ độc thực phẩm và nhận ra cái chết có thể đến bất cứ lúc nào, bà càng trân trọng hiện tại.

Bà thường khuyên các bạn trẻ hãy yêu và yêu hết mình: "Tại sao tôi luôn thúc giục người trẻ hãy yêu một người có trách nhiệm? Bởi vì khi đối mặt với thử thách, có những lúc bạn không thể gánh vác một mình. Tôi chịu đựng một mình bằng sự quyết tâm thuần túy, giống như vác một gánh nặng 40kg khi khả năng chỉ có 25kg, gánh nặng ấy cuối cùng sẽ làm bạn gục ngã".

Một độc giả tại buổi ký tặng ở Phật Sơn chia sẻ: "Đọc các tác phẩm của Trần Huệ, tôi không thấy những bài học đạo đức giả tạo. Tôi thấy hình bóng mẹ tôi, chị tôi và chính mình trong những dòng chữ mộc mạc ấy. Bà ấy cho chúng tôi thấy rằng, ngay cả khi bị cuộc đời dẫm nát, ta vẫn có thể nở hoa theo cách của riêng mình".

Trần Huệ vẫn tiếp tục công việc tại chợ mỗi sáng. Với bà, sự độc lập không phải là đối lập hay cô lập, mà là sống một cách thoải mái nhất với nội tâm mình. Như bà đã viết trong lời tặng sách: "Viễn phương dù xa đến đâu, vẫn là cuộc sống. Sống tốt mỗi ngày chính là thơ và phương xa".