Ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh: Cần khung linh hoạt nhưng có "lan can" rõ ràng

Sáng 23/4, Quốc hội đã thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) đồng tình với chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, nhưng nhấn mạnh "vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có giao hay không, mà là giao như thế nào".

Theo nữ đại biểu đoàn Lâm Đồng, luật cần quy định nguyên tắc và khung giới hạn, còn Chính phủ điều hành linh hoạt trong khung đó, Quốc hội giám sát thực chất. Cách tiếp cận này, theo đại biểu, phù hợp thông lệ lập pháp hiện đại và bảo đảm tinh thần Hiến pháp.

Bà nhấn mạnh việc xác định ngưỡng chịu thuế phải dựa trên nguyên tắc chỉ đánh thuế khi thu nhập thực sự cao hơn mức bình quân xã hội. "Nếu sau khi trừ chi phí, thu nhập của hộ kinh doanh chỉ tương đương người làm công ăn lương thì việc đánh thuế không chỉ thiếu hợp lý mà còn có thể phản tác dụng", bà nói và lưu ý chi phí tuân thủ có thể lớn hơn số thuế phải nộp.

Đại biểu cũng cảnh báo nguy cơ mất cân bằng nếu thiết kế ngưỡng không hợp lý: Quá thấp sẽ tạo gánh nặng cho hộ nhỏ, còn quá cao có thể "làm méo mó môi trường cạnh tranh".

Dẫn số liệu, bà cho biết ngưỡng 500 triệu đồng/năm hiện chỉ gấp khoảng 4 lần GDP bình quân đầu người, trong khi nhiều nước trong khu vực dao động 8-15 lần. Từ đó, bà Trịnh Thị Tú Anh đề xuất quy định ngưỡng sàn không dưới 1 tỷ đồng và trần không quá 2 tỷ đồng.

Cùng quan điểm, đại biểu Phan Đức Hiếu (đoàn Hưng Yên) cho rằng, luật nên thiết kế "một khung với mức tối thiểu và tối đa", còn Chính phủ lựa chọn mức cụ thể. Ông đề xuất khoảng 1-3 tỷ đồng, coi đây là phương án "an toàn", vừa giữ vai trò định hướng của luật, vừa tạo dư địa điều hành.

"Ngưỡng tối thiểu quá thấp sẽ làm tăng chi phí sản xuất kinh doanh, còn ngưỡng tối đa quá cao có thể ảnh hưởng cân đối ngân sách và tạo tâm lý 'không muốn lớn'", ông phân tích.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, đánh giá cao nỗ lực của ban soạn thảo khi bám sát thực tiễn, song cho rằng để luật thực sự là "phao cứu sinh" cho người dân, doanh nghiệp, cần bổ sung tiêu chí minh bạch khi giao Chính phủ quy định ngưỡng miễn thuế.

Bà đồng tình với việc không ấn định con số cứng để tăng tính linh hoạt, nhưng kiến nghị mức doanh thu miễn thuế nên được điều chỉnh tự động theo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và chi phí đầu vào, qua đó loại trừ tác động của lạm phát, "chỉ thu thuế trên lợi nhuận thực" và bảo vệ nguồn vốn sinh kế.

Đề xuất giảm thuế ẩn, tính ngưỡng theo từng ngành nghề

Ngoài ra, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh lưu ý cần phân loại ngưỡng theo ngành nghề do cấu trúc chi phí khác nhau. Ví dụ, lĩnh vực thương mại, ăn uống có thể có chi phí đầu vào tới 80-90% doanh thu, trong khi một số dịch vụ chuyên môn có biên lợi nhuận cao hơn nhiều.

Về kiểm soát, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị trước khi điều chỉnh ngưỡng, Chính phủ phải báo cáo đánh giá tác động với Quốc hội; công khai tiêu chí, dữ liệu, phương pháp xác định và cập nhật định kỳ theo biến động kinh tế. Đồng thời, theo nữ đại biểu tỉnh Lâm Đồng, với hộ kinh doanh và người dân, áp lực không chỉ đến từ số thuế phải nộp, mà còn từ thời gian, thủ tục, chi phí và rủi ro trong quá trình kê khai, thực hiện nghĩa vụ. Nếu chi phí tuân thủ cao, thì về bản chất, đó cũng là một dạng "thuế ẩn". Vì vậy, đại biểu đề nghị cần giảm "thuế ẩn" từ chi phí tuân thủ bằng cách đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh công nghệ thông tin.

Lo "cú sốc" thuế xe điện, đề xuất lộ trình bậc thang

Về thuế tiêu thụ đặc biệt với xe điện chạy pin, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cảnh báo, lộ trình dự thảo đưa ra từ mức ưu đãi 1-3% giai đoạn 2026-2030, sau đó tăng lên 4-11% từ 2031, có thể gây ra ba hệ quả.

Thứ nhất là bất ổn thị trường tiêu dùng. "Có thể xuất hiện tâm lý mua chạy thuế, tạo 'sốt ảo' cuối năm 2030 và nguy cơ đóng băng thị trường từ đầu 2031", bà nói.

Thứ hai là gián đoạn đầu tư hạ tầng trạm sạc do sụt giảm tiêu thụ đột ngột, ảnh hưởng phương án tài chính và khả năng thu hồi vốn của nhà đầu tư.

Thứ ba là suy giảm lợi thế thu hút FDI, bởi chu kỳ đầu tư ngành ô tô và pin kéo dài 7-10 năm, trong khi biến động thuế quá lớn trong thời gian ngắn làm giảm tính dự báo.

Từ đó, bà đề xuất chuyển sang cơ chế tăng thuế "bậc thang", chia nhỏ biên độ điều chỉnh theo chu kỳ 2-3 năm (ví dụ từ 3% lên 6%, 8% rồi 11%) nhằm hạn chế cú sốc giá, giữ ổn định thị trường và duy trì động lực phát triển giao thông xanh.

Ở một nội dung khác, đại biểu cũng lưu ý việc áp dụng chính sách miễn thuế từ 1/1/2026 là hợp lý, nhưng cần hướng dẫn rõ việc xử lý với các khoản đã tạm nộp trong quý I/2026. "Phải bảo đảm hoàn thuế hoặc khấu trừ đơn giản, không để 'ngâm' vốn của người dân và doanh nghiệp do thủ tục hành chính", bà nhấn mạnh.