Nhà thơ Nguyễn Phong Việt: "Tuổi thơ tôi là những cái Tết nghèo..."

Chúng ta sống để trở về như một lời hồi đáp cho Chúng ta sống để bước tiếp đã được ấn hành 1 năm trước, nối tiếp một dự án viết bắt đầu từ năm 2020 của Nguyễn Phong Việt. 

5 năm qua, các tập tản văn mở đầu bằng tựa đề Chúng ta sống… được anh đều đặn gửi đến bạn đọc như một món quà cho dịp năm mới Tết đến. Mỗi tập tản văn là những chiêm nghiệm, tìm tòi để trả lời 2 câu hỏi: “Chúng ta sống ra sao?” và “Chúng ta sống để làm gì?”.

Hai chốn về trong mỗi con người

Nếu Chúng ta sống để bước tiếp từng tiếp sức cho người đọc trên hành trình đi xa, thì lần này, Nguyễn Phong Việt lại cho ta "một tấm bản đồ" mở ra những lối nhỏ để trở về. Đi và về, 2 hướng tưởng như đối lập, dưới ngòi bút của Nguyễn Phong Việt lại trở thành 2 chuyển động tất yếu của một đời người. Bởi, như anh viết, chỉ khi biết trở về, ta mới có thể đi xa hơn.

Mở đầu cuốn sách, Nguyễn Phong Việt nói về lý do của sự ra đi: “Rời đi vì cần phải rời đi... Có lý do, có động lực và có cả những phẫn nộ với chính bản thân - rằng mình phải đi để đến một ngày, sẽ mang trở về những điều tốt đẹp hơn cho những người xứng đáng”.

Trong nguyên cớ ấy đã thấp thoáng một lời hứa. Ai ra đi cũng từng giữ trong lòng một lời hứa trở về. Tác giả gợi nhắc rằng mỗi người đều có 2 chốn về: Quê nhà và chính mình.

Quê nhà của Nguyễn Phong Việt hiện lên một cách giản dị qua cảnh chợ Tết trên đường về quê, khay bánh mứt bày trên bàn trà, mâm cúng giao thừa. Anh nhìn mâm cúng giao thừa như một lời cảm tạ: cảm tạ đất trời, cảm tạ những người đã đi qua đời ta, cảm tạ ngôi nhà đã che mưa ngăn nắng suốt một năm dài thăng trầm. 

Và trong trang sách của anh có một chốn về khác. Ở nơi đó, chúng ta trút bỏ hết những lớp vỏ mong manh và phù phiếm bên ngoài, để "mình còn lại với mình, đối diện với mình", để "quán chiếu được chính xác sống vui là gì".

Nguyễn Phong Việt viết: "Như mưa thấm qua đất, chúng ta đến lúc phải nghĩ mình là hạt bụi, đừng cất giữ những hạt mưa vào lòng nữa mà hãy để mình tan ra trong nó". Đó là lời nhắc về sự buông bỏ những ích kỷ, bon chen, nghi ngờ, để trở nên nhẹ nhõm hơn khi bước tiếp.

Những cái Tết khó quên

Điểm lắng sâu nhất của cuốn sách nằm ở những trang viết về cha mẹ. Ở đó, Nguyễn Phong Việt là một đứa con trở về sau một năm dài bôn ba, mang theo những vết xước trong lòng. Anh viết về cha mẹ bằng thơ.

Sau nhiều năm chỉ xuất bản tản văn, Nguyễn Phong Việt bất ngờ để những vần thơ xuất hiện trở lại trong tác phẩm của mình. Thơ vốn là khởi điểm sự nghiệp của anh, là thể loại đã đưa tên tuổi anh đến với nhiều độc giả hơn một thập niên trước. Khi viết về sự trở về, anh cũng cho phép mình trở về với thơ.

Những dòng thơ tuôn chảy như một dòng tâm sự: "Mình nhìn ngôi nhà ấm áp trong mùi hương trầm/và lòng chỉ muốn gọi thật to tiếng Má tiếng Ba.../rồi cuối cùng trái tim chỉ liền vệt nứt/nhờ câu nói: hông sao đâu con!". 

Ở đó có lời xin lỗi chưa bao giờ nói hết, có ước mong được "mặc áo len mẹ đan mặc kệ người ta chê nó là đồ cổ", có khát khao "trên chiếc ghế đá trước sân, nhà mình vẫn ngồi đủ chỗ/không vắng một ai…".

Tác giả Nguyễn Phong Việt chia sẻ về Tết xưa. Video: Hồ Lam

Chia sẻ về cuốn sách và những cái Tết đã qua, Nguyễn Phong Việt nhớ lại những cái Tết tuổi thơ với "màu xác pháo trong những buổi sáng mùng 1 đầy hơi sương", với hình ảnh Má mặc áo dài trắng, nắm tay anh lẫm chẫm đi chùa lễ Phật trong ngày đầu năm. 

"Về sau này, tôi còn giữ lại trong lòng mình những ký ức về mùi hương của mứt gừng sên trên bếp than vào ngày trước giao thừa, mùi của hạt cốm nổ, mùi của món thịt thưng nhiều mỡ và ít nạc. Tuổi thơ tôi là những cái Tết nghèo nhưng nhiều tình thương và sự thiêng liêng…", Nguyễn Phong Việt chia sẻ.

Giờ đây, anh vẫn thích Tết dù là một cái Tết giản lược hơn. Những món mứt gừng, bánh tét, dưa món, bánh hạt sen, bánh cốm… vẫn hiện diện như một phần ký ức không thể tách rời. "Vì thiếu những món ấy thật sự Tết sẽ khó đủ đầy với tôi", anh tâm tình.

Có lẽ chính tình yêu với Tết, với cảm giác nôn nao của sự trở về đã khiến Chúng ta sống để trở về mang một nhịp điệu dịu dàng, trầm lắng nhưng không bi lụy. "Cuốn sách lần này đơn giản là cách chia sẻ cảm xúc của những ngày cuối năm, mong độc giả có một mái nhà, một quê hương… để trở về sau một năm ngược xuôi khắp chốn", tác giả bày tỏ.

Nguyễn Phong Việt cũng cho biết, việc đưa thơ vào tập tản văn lần này còn bởi mong muốn những bài thơ mà anh viết trong 5 năm qua, được nhiều thầy cô quan tâm muốn đưa vào làm ngữ liệu môn văn trong nhà trường có cơ hội xuất hiện chính thức. Đó vừa là sự trở về với thơ, vừa là cách anh nối dài hành trình của chữ nghĩa.