Nhạc sĩ Trần Lưu Hoàng: Không có đường tắt trong sáng tác giao hưởng

Kể chuyện lịch sử bằng âm nhạc bác học

Vịnh tàu đắm lấy cảm hứng từ chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 dưới thời vua Trần Nhân Tông. Thay vì kể lịch sử bằng những biểu tượng chiến thắng trực diện, Trần Lưu Hoàng chọn đi sâu vào chiều sâu của quá trình, thế trận và con người. "Khi tìm hiểu về sự kiện này, tôi không chỉ nhìn vào kết quả của chiến thắng, mà quan tâm đến toàn bộ quá trình dẫn tới thắng lợi. Đó là một cuộc chiến có tương quan lực lượng rất chênh lệch, đòi hỏi sự chuẩn bị bền bỉ, những tính toán chiến lược dài hơi, vai trò của các vị tướng tài và hơn hết, là sức mạnh của tinh thần đoàn kết dân tộc", anh cho biết.

Theo Trần Lưu Hoàng, mỗi tác phẩm đều cần một cốt truyện: "Đó có thể là một sự kiện lịch sử, một bài dân ca, hay một cảm xúc rất cụ thể. Từ cốt truyện ấy, âm nhạc dần hình thành và phát triển theo cách riêng của nó".

Không phải ngẫu nhiên Trần Lưu Hoàng lựa chọn giao hưởng - thể loại khó tiếp cận công chúng rộng rãi và hầu như không mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp. Anh thẳng thắn: "Với tôi, sáng tác giao hưởng trước hết là sự thỏa mãn đam mê âm nhạc và sáng tạo, chứ không phải một lựa chọn mang tính kinh tế. Nếu xét về thị trường, rõ ràng viết ca khúc nhanh hơn và dễ tiếp cận công chúng hơn".

Tuy vậy, theo anh, sự phát triển bền vững của một nền âm nhạc không thể chỉ dựa vào ca khúc. "Khi âm nhạc của một quốc gia muốn phát triển lâu dài, điều cốt lõi là phải nắm chắc khí nhạc. Lịch sử âm nhạc thế giới đã cho thấy, từ Beethoven, Mozart cho đến thời kỳ lãng mạn, âm nhạc không lời và khí nhạc luôn là "xương sống".

Viết ca khúc để "nuôi" giao hưởng

Dù biết sáng tác khí nhạc, đặc biệt là giao hưởng, là con đường nhiều gian nan, nhạc sĩ Trần Lưu Hoàng vẫn bền bỉ theo đuổi. Nhìn lại hành trình của mình, anh cho rằng khó khăn lớn nhất là kinh phí để tác phẩm được trình diễn bởi những nghệ sĩ chuyên nghiệp. "Nhạc giao hưởng gần như không mang lại thu nhập trực tiếp. Một dàn nhạc giao hưởng có thể lên tới gần 100 người; để dựng được một tác phẩm cần ít nhất một đến hai buổi tập và một buổi diễn, chi phí đã lên tới hàng trăm triệu đồng", anh chia sẻ.

Theo anh, với mức thu nhập hiện nay, nếu chỉ sáng tác giao hưởng thì rất khó để tồn tại: "Dù có đam mê đến đâu, tôi vẫn phải viết song song ca khúc để bù đắp, giữ cho đời sống và sáng tác ở trạng thái cân bằng".

Dẫu vậy, Trần Lưu Hoàng chưa bao giờ nghi ngờ con đường mình đã chọn: "Khi đã là đam mê, tôi buộc mình phải nghiên cứu và tìm mọi cách để đi đến cùng". Anh ví sáng tác giao hưởng như việc rèn luyện một kỹ năng sống: "Muốn đi xe đạp thì phải tập mỗi ngày, muốn bơi thì phải học cách thở. Sáng tác giao hưởng cũng vậy, không có con đường tắt".

Tin vào lớp trẻ

Với hơn 10 năm giảng dạy tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, Trần Lưu Hoàng tỏ ra lạc quan khi nói về thế hệ sáng tác trẻ. Theo anh, các bạn trẻ hiện nay có nhiều thuận lợi hơn thế hệ trước. Đó là khả năng tiếp cận kho tư liệu âm nhạc quốc tế, cơ hội giao lưu với chuyên gia nước ngoài, môi trường đào tạo với đội ngũ giảng viên phần lớn được đào tạo bài bản ở nước ngoài.

"Các em có nền tảng khá vững về kỹ thuật sáng tác, hòa âm, phối khí. Nhiều bạn không chỉ dừng ở ca khúc mà còn lựa chọn nhạc không lời, nhạc phim, nhạc múa, nhạc nền… những lĩnh vực mở ra không gian hành nghề rộng hơn", anh nhận xét.

Theo Trần Lưu Hoàng, điều đáng mừng nhất là mỗi người trẻ dần tìm được con đường phù hợp với mình: Người đi sâu vào khí nhạc, người thiên về sản xuất âm nhạc, người trở thành kỹ sư âm thanh. "Quan trọng là các bạn hiểu rõ mình phù hợp với điều gì và kiên trì đi đến cùng".

Thực tế cho thấy, âm nhạc giao hưởng ở Việt Nam đang xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực. Từ một không gian từng được xem là khép kín, giao hưởng dần hiện diện nhiều hơn trong đời sống. Ngày càng nhiều gia đình cho con theo học piano, violin, flute và các nhạc cụ phương Tây từ sớm. Không phải tất cả đều trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp, nhưng theo Trần Lưu Hoàng, điều quan trọng hơn là gieo những hạt mầm cho một nền văn hóa nghe và chơi nhạc bền vững.

"Tôi tin rằng trong khoảng 10-20 năm tới, mặt bằng chung về dàn nhạc giao hưởng và âm nhạc không lời của Việt Nam sẽ phát triển rõ rệt hơn so với hiện nay, thậm chí có thể tiệm cận với khu vực. Khi có môi trường, các nhạc sĩ cũng sẽ có thêm động lực để mạnh dạn viết khí nhạc nhiều hơn", anh bày tỏ.