Những "bóng hồng" lái xe ba bánh và hành trình đổi đời ở Guinea

Từ chỗ phải đi thuê mướn hay chờ đợi sự giúp đỡ, nay họ đã vươn lên làm chủ tay lái, tự mình vận chuyển nông sản và phá vỡ những định kiến cũ kỹ để đưa cuộc đời mình tiến về phía trước.

Dốc đá Nimba và nỗi ám ảnh của những bao nông sản

Dưới chân dãy núi Nimba sừng sững, xã N'zoo gần như bị tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Ở vùng đất hẻo lánh này, cuộc sống của người dân vốn đã khó khăn lại càng thêm nghiệt ngã khi gánh nặng mưu sinh đổ hết lên vai phụ nữ.

Trong khi đàn ông thường rời làng để đi làm phu mỏ hoặc tìm việc ở thủ đô xa xôi, thì phụ nữ lại là những người ở lại giữ cho kinh tế gia đình không bị đổ vỡ. Một mình họ tần tảo trên nương rẫy, từ lúc gieo hạt, nhổ cỏ cho đến khi thu hoạch. Và cũng chính đôi vai ấy phải tìm cách vác từng bao ngô, gánh từng thúng lạc vượt núi ra ngoài bán lấy tiền nuôi con. Họ giống như những "pháo đài" thầm lặng, một mình chống chọi với nghèo đói và địa hình hiểm trở để duy trì sự sống cho bản làng.

Thế nhưng, khó khăn không chỉ dừng lại ở việc đồng áng. Để đưa được nông sản ra đến nơi có người mua, mỗi người phụ nữ phải tiêu tốn rất nhiều sức lực. Mỗi ngày, họ mất hàng giờ đi bộ xuyên rừng, đội trên đầu những bao tải nặng 30-40kg để vượt qua những con dốc đá trơn trượt mà ngay cả xe máy cũng phải bất lực.

Sự thiếu thốn về hạ tầng đã đẩy họ vào một vòng lặp nghiệt ngã: Hoặc phải bán rẻ công sức cho thương lái ngay tại ruộng, hoặc phải trích tới 40% lợi nhuận để thuê xe ôm do nam giới vận chuyển. Những người phụ nữ ấy đang phải làm việc nhiều nhất, nhưng lại là những người được hưởng lợi ít nhất trên chính mảnh đất của mình.

Cuộc giải phóng trên những chiếc xe "Kata-kata"

Bước sang năm 2026, sự xuất hiện của sáng kiến đào tạo lái xe I-Drive đã mang đến một "cú hích" thay đổi hoàn toàn cục diện kinh tế tại N'zoo. Lần đầu tiên, 150 người phụ nữ vốn chỉ quen với cán cuốc và gánh hàng được chạm tay vào vô lăng của những chiếc xe ba bánh, hay còn gọi là kata-kata. 

Sáng kiến I-Drive (thuộc dự án ELEVATE do IOM triển khai và Hàn Quốc tài trợ) đang tạo nên một bước ngoặt tại vùng biên giới Guinea. Thông qua việc hỗ trợ phương tiện vận chuyển an toàn với chi phí thấp, dự án không chỉ giúp nông dân lưu thông hàng hóa dễ dàng mà còn trực tiếp giải phóng sức lao động cho phụ nữ.

Với Viviane Traoré, thành viên nhóm nữ nông dân Aimé, việc học luật giao thông và cầm lái mang một ý nghĩa thay đổi cả cuộc đời. Nó chấm dứt những chuỗi ngày cô phải đi bộ hàng cây số với bao tải trĩu nặng trên đầu. Giờ đây, Viviane không còn phải thụ động chờ đợi thương lái hay phụ thuộc vào những chuyến xe đắt đỏ.

Cô tự quyết định thời điểm xuất hàng và chọn nơi bán để có giá công bằng hơn. Một tấn lạc trước đây cần hàng chục người đi bộ ròng rã nhiều ngày, giờ đây được cô vận chuyển gọn gàng trong vài chuyến xe, giúp thu nhập thực tế tăng thêm 20%.

Quan trọng hơn cả tiền bạc chính là giá trị con người. Khi phụ nữ làm chủ tay lái, họ thoát khỏi vị thế của kẻ "đi thuê" để trở thành người điều phối trực tiếp chuỗi cung ứng của chính mình.

Tự mở đường: Bản tuyên ngôn của quyền tự quyết

Điều khiến câu chuyện ở chân núi Nimba trở nên đáng khâm phục hơn, đó chính là tinh thần "tự kiến tạo". Khi những chiếc xe ba bánh vấp phải những lối mòn cũ quá hẹp và dốc, những phụ nữ ở N'zoo đã không ngồi đợi một phép màu từ ngân sách nhà nước hay sự giúp đỡ của đàn ông. 

Viviane và các chị em đã tự cầm cuốc, xẻng để bồi đắp, mở rộng những con đường dẫn vào ruộng. "Đây sẽ là con đường của chúng tôi", lời khẳng định của Viviane không chỉ nói về lối đi cho xe chạy, mà còn là bản tuyên ngôn về một con đường phát triển do chính phụ nữ vạch ra.

Sức mạnh nội lực ấy đang gieo những hạt mầm thay đổi tư duy cho thế hệ tương lai. Trẻ em tại N'zoo giờ đây không còn chỉ thấy mẹ mình oằn lưng dưới những gánh hàng, mà thấy những người mẹ tự tin làm chủ công nghệ, làm chủ tốc độ và làm chủ cuộc đàm phán trên thị trường. Sự thay đổi từ "đội hàng" sang "cầm lái" là một bước nhảy vọt về chất trong tiến trình bình đẳng giới tại Guinea.

Dưới bóng núi Nimba, nhịp sống vẫn quay vòng theo các mùa vụ, nhưng vị thế của người phụ nữ giờ đã khác. Họ thôi không còn đội cả thế giới trên đầu theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Thay vào đó, họ đang cầm chắc tay lái, đưa nông sản, đưa ước mơ của con cái và đưa vị thế của chính mình tiến về phía trước trên những nẻo đường tự do.