Những người thầy bám bản, giữ con chữ nơi biên giới

Vượt núi đưa con chữ đến bản xa

Rời trung tâm xã Tri Lễ khi sương sớm chưa tan, chúng tôi theo chân các thầy giáo vượt núi để đến điểm trường Huồi Mới. Tôi ngồi sau xe thầy Thò Bá Chò, người Mông sinh ra và lớn lên tại bản. Các đồng nghiệp đi cùng có thầy Sơn, thầy Phóng, thầy Quế và thầy Nguyên. Đoàn xe máy nối đuôi nhau men theo những con đường đất đỏ quanh co giữa núi rừng.

Những cây số đầu tiên, đường đi khá êm. Nhưng càng vào sâu, lối mòn càng thu hẹp, đất đá lởm chởm, nhiều đoạn trơn trượt sau cơn mưa đêm. Có những khúc cua một bên là vách núi, bên kia là vực sâu. Đến đoạn dốc đứng, thầy Chò phải lấy đà từ xa mới có thể đưa chiếc xe máy cũ vượt lên. Một số đoạn đường đang san ủi dở dang, chúng tôi phải xuống xe, đi bộ qua những lối hẹp sát mép vực.

“Thầy đi quen cái đường này cả chục năm nay rồi, nhưng đến mấy đoạn khó, bụng dạ vẫn cứ run run. Đường rừng khó đoán lắm, lơ đãng một chút là ngã ngay”, thầy Chò chia sẻ.

Đường đi khó khăn cũng khiến phương tiện của các thầy nhanh xuống cấp. Thầy Chò cho biết, cứ 1-2 tháng lại phải thay nhông xích, má phanh. Thầy Sơn đã phải thay đến chiếc xe thứ ba. Có lần xe hỏng giữa đoạn đường lầy, không thể gọi người lên sửa, các thầy phải hì hục đẩy xe ngược xuống dưới thị trấn, mãi đến 1 giờ rưỡi chiều mới xong.

Sau hơn một giờ vượt đường rừng, chúng tôi đến điểm trường Huồi Mới. Những mái tôn xanh đã hoen gỉ nằm lặng lẽ giữa lưng chừng núi. Từ phía các lớp học, tiếng trẻ em ríu rít vang lên, xua đi vẻ tĩnh lặng của núi rừng.

Thầy Chò kiên nhẫn rèn từng con chữ

Buổi học sáng hôm ấy, lớp 1D có 17 học sinh đã ngồi ngay ngắn tại bàn, chờ thầy Chò lên lớp. Các em đều là người Mông. Với nhiều học sinh, tiếng Việt không phải ngôn ngữ được sử dụng thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày, nên việc làm quen với trường lớp và tiếp thu bài học cần nhiều thời gian, sự kiên nhẫn của giáo viên.

Trước khi bắt đầu bài học, thầy Chò hướng dẫn các em tư thế ngồi, cách đặt tay trên bàn và giữ trật tự. Đã 14 năm đứng lớp tại Huồi Mới, thầy hiểu rằng, với những đứa trẻ mới làm quen với môi trường học tập, việc đến trường không chỉ là học chữ mà còn là học những nền nếp đầu tiên.

Thầy kể, những ngày đầu nhận lớp, có khi phải mất 2-3 tuần để học sinh quen với việc ngồi ngay ngắn, tập trung nghe giảng. Việc điểm danh cũng từng khiến thầy mất nhiều thời gian. Nhiều em nghe gọi tên nhưng chưa nhận ra tên mình, thầy phải đến tận bàn chỉ từng học sinh, nhắc đi nhắc lại để các em ghi nhớ. Sau khoảng một tháng, các em mới dần quen với việc được gọi tên trong lớp.

“O mờ om, ô mờ ôm, ơ mờ ơm…”, thầy Chò đọc mẫu từng vần, học sinh đồng thanh đọc theo. Thầy kiên nhẫn hướng dẫn các em nhận diện mặt chữ, ghép âm, tập đọc. Với những em còn lúng túng, thầy dừng lại giải thích thêm, khi cần thiết còn sử dụng tiếng Mông để học trò hiểu bài.

Ở một góc lớp, thầy Chò dành sự quan tâm đặc biệt cho em Sồng Bá Công (SN 2017). Em gặp khó khăn về khả năng nghe và nói nên việc tiếp nhận bài học không dễ dàng như các bạn. Mỗi khi cả lớp đọc bài, thầy lại đến gần, đọc thật to từng vần để em tập nghe. Công cố gắng đọc theo dù chưa thể phát âm rõ ràng.

Thầy cho biết, trước khi nhận dạy Công, thầy đã chủ động trao đổi với gia đình để tìm hiểu hoàn cảnh và lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp. Với mỗi học sinh có khả năng tiếp thu khác nhau, giáo viên phải tìm cách truyền đạt riêng, không thể áp dụng một cách dạy cho tất cả.

“Mình là giáo viên chủ nhiệm, cũng như người cha thứ hai của các em nên phải đảm bảo các trò đều được tiếp thu bài học”, thầy Chò bộc bạch. Bởi vậy, những em hoàn thành sớm có thể ra về trước, còn em nào chưa theo kịp sẽ được thầy hướng dẫn thêm cho đến khi nắm được bài.

Điểm trường Huồi Mới thuộc Trường PTDTBT Tiểu học Tri Lễ 4 hiện có 3 lớp học, gồm hai lớp 1 và một lớp 2, với tổng số 59 học sinh. Thầy Nguyễn Quốc Chung, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, tại điểm trường này hiện có 5 thầy giáo, gồm 3 giáo viên chủ nhiệm và 2 giáo viên bộ môn. Để việc dạy và học đạt hiệu quả, nhà trường bố trí một giáo viên người Mông cắm bản, giúp việc truyền đạt kiến thức và giao tiếp với học trò thuận lợi hơn.

Thầy Lữ Văn Sơn, giáo viên đã gần 20 năm gắn bó với điểm trường, chia sẻ: “Khó khăn thì ai cũng biết cả rồi, nhưng đó là lựa chọn và tâm huyết cả đời của mình. Đi mãi thành đường, ở lâu hóa quen, giờ xa bản, xa mấy đứa nhỏ có khi lại thấy thiếu”.

Coi điểm trường là ngôi nhà thứ hai, cuộc sống của các thầy tại đây cũng gắn với nhiều việc tự túc. Trong giờ nghỉ giữa buổi, thầy Lữ Văn Phóng, giáo viên bộ môn Toán, tranh thủ chuẩn bị bữa trưa bên gian bếp củi. “Điểm trường chỉ có các thầy, đồ ăn các thầy cũng tự mang lên từ đầu tuần. Ai trống tiết thì vô nấu bữa trưa”, thầy Phóng vui vẻ nói.

Những bữa cơm tự nấu, thực phẩm tự mang theo từ trung tâm xã đã trở thành nếp sinh hoạt quen thuộc của các thầy. Cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, nhưng công việc giảng dạy ở điểm trường vẫn được duy trì đều đặn.

Mong ước về những thiết bị dạy học

Khoảng 4 giờ chiều, trời bắt đầu lấm tấm mưa. Lo ngại đường rừng trơn trượt, thầy Chò gọi điện xin ý kiến hiệu trưởng để cho học sinh tan học sớm. Từng em chạy ra khỏi lớp, không quên khoanh tay chào các thầy cô. Chẳng mấy chốc, sân trường lại trở về vẻ vắng lặng.

Trên đường trở về trung tâm xã, câu chuyện giữa chúng tôi và các thầy vẫn xoay quanh những ngày tháng gắn bó với điểm trường. Khi được hỏi mong ước lớn nhất của mình là gì, thầy Chò chia sẻ: “Mong nhất là sau này có cái ti vi hoặc cái máy chiếu để các em có thể xem và hình dung được những gì thầy dạy”.

Mong ước giản dị ấy cho thấy những người thầy nơi điểm trường vùng cao vẫn luôn tìm cách giúp học trò tiếp cận bài học tốt hơn. Với thầy Chò và các đồng nghiệp, mỗi ngày đến lớp là một hành trình vượt qua những khó khăn của núi rừng và cuộc sống nơi bản xa. Nhưng khi những đứa trẻ vẫn chờ thầy trên lớp, những chuyến xe vượt dốc đưa con chữ đến Huồi Mới vẫn sẽ tiếp tục.