Những việc cha mẹ cần làm ngay khi phát hiện trẻ bị sang chấn tâm lý

Sang chấn tâm lý sau sự cố nguy hiểm

Mới đây, một gia đình thông tin, bệnh nhân là học sinh lớp 7, con thứ hai trong gia đình. Trước đó, trong giờ học, do bị cô giáo mắng nên em đã bỏ lớp giữa giờ và ra bờ sông chơi. Không may, trong lúc ở gần bờ sông, em trượt chân ngã xuống nước và bị dòng nước cuốn trôi.

Trong mấy tiếng đồng hồ, em phải bám vào một vật nổi để giữ mình trên mặt nước. Đến khoảng 17 giờ, một thuyền chài phát hiện và đưa em lên bờ trong tình trạng sợ hãi, tím tái và lạnh cóng. Sau khi được ủ ấm, trấn an và sơ cứu ban đầu, em được chuyển đến bệnh viện theo dõi và sau đó xuất viện khi sức khỏe ổn định.

Tuy nhiên, khoảng một tuần sau sự cố, trẻ xuất hiện nhiều biểu hiện tâm lý bất thường như sợ hãi, dễ cáu kỉnh, ngủ không yên giấc, hay giật mình, gặp ác mộng, vã mồ hôi và có lúc tiểu dầm. Trẻ phải ngủ cùng mẹ để được trấn an. Khi quay lại trường học, khoảng một tháng gần đây em tiếp tục có biểu hiện buồn chán, khó tập trung học tập và cho biết bị một số bạn bắt nạt.

Theo ThS Đỗ Thùy Dung, Phòng Sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai đây là một trường hợp cho thấy những ảnh hưởng tâm lý rõ rệt sau khi trẻ trải qua một sự kiện nguy hiểm.

"Sau sang chấn, trẻ có thể xuất hiện nhiều biểu hiện như sợ hãi, lo lắng, cáu gắt, mất ngủ, mơ ác mộng hoặc giảm khả năng tập trung trong học tập. Một số trẻ còn có các biểu hiện cơ thể như hồi hộp, run rẩy, vã mồ hôi hoặc tiểu dầm. Đây là những phản ứng tâm lý có thể gặp khi trẻ trải qua sự kiện đe dọa đến tính mạng", ThS Đỗ Thùy Dung thông tin.

Nhiều rối loạn tâm lý có thể xuất hiện sau sang chấn

Qua thăm khám, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt, không có rối loạn định hướng về không gian, thời gian hay bản thân. Các chỉ số sinh tồn ổn định, da niêm mạc hồng, không có dấu hiệu tổn thương thực thể.

Tuy nhiên, biểu hiện cảm xúc cho thấy khí sắc trầm, trẻ buồn chán, lo lắng và dễ cáu gắt. Hoạt động có ý chí giảm, trẻ ít tham gia các hoạt động học tập và sinh hoạt như trước. Tình trạng ăn uống và giấc ngủ cũng giảm sút. Theo các chuyên gia sức khỏe tâm thần, những biểu hiện này có thể liên quan đến sang chấn tâm lý sau sự cố nguy hiểm.

Bác sĩ Vũ Sơn Tùng, Trưởng phòng Sức khỏe tâm thần trẻ em và vị thành niên, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, khái niệm "thảm họa" không chỉ giới hạn ở những sự kiện quy mô lớn như thiên tai hay chiến tranh.

"Đối với sức khỏe tâm thần, bất kỳ sự kiện nào khiến cá nhân cảm thấy tính mạng bị đe dọa hoặc gặp nguy hiểm nghiêm trọng đều có thể trở thành một sang chấn tâm lý. Đối với trẻ em, những trải nghiệm như vậy có thể ảnh hưởng mạnh đến cảm xúc và hành vi của các em", bác sĩ Tùng chia sẻ.

Theo ông, sau các sự kiện sang chấn, trẻ có thể xuất hiện nhiều rối loạn tâm lý khác nhau như rối loạn stress sau sang chấn, trầm cảm, lo âu hoặc rối loạn giấc ngủ. Một số trẻ có xu hướng thu mình, né tránh các tình huống gợi nhớ đến sự kiện đã xảy ra. Một số khác lại trở nên dễ kích động hoặc có hành vi gây hấn với bạn bè.

Ngoài ra, trẻ còn có thể xuất hiện các triệu chứng cơ thể hóa như đau đầu, đau bụng, đau ngực hoặc rối loạn tiêu hóa. Đây là những biểu hiện khiến nhiều gia đình dễ nhầm lẫn với bệnh lý cơ thể thông thường.

Đồng hành cùng trẻ sau sang chấn

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai thì trong sức khỏe tâm thần, khái niệm thảm họa có thể mang ý nghĩa rất khác nhau đối với từng cá nhân.

"Có những sự kiện tuy không phải là thảm họa lớn đối với xã hội, nhưng lại là sang chấn rất lớn đối với cá nhân. Với trẻ em, những trải nghiệm đe dọa đến tính mạng có thể để lại những ảnh hưởng tâm lý sâu sắc nếu không được quan tâm đúng mức", PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn cho biết.

Theo ông, khi trẻ trải qua những sự kiện nguy hiểm, điều quan trọng là đảm bảo môi trường an toàn và tạo điều kiện để trẻ dần ổn định tâm lý. Người lớn cần lắng nghe cảm xúc của trẻ, đồng thời tránh ép trẻ phải kể lại chi tiết sự kiện sang chấn khi trẻ chưa sẵn sàng.

Bên cạnh đó, gia đình đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phục hồi tâm lý của trẻ. Sự quan tâm, chia sẻ và đồng hành của cha mẹ giúp trẻ cảm thấy được bảo vệ và giảm bớt cảm giác cô đơn sau sự cố.

Nhà trường cũng cần có sự hỗ trợ phù hợp để giúp trẻ hòa nhập trở lại môi trường học tập. Giáo viên và bạn bè nên tạo môi trường thân thiện, tránh những lời trêu chọc hoặc kỳ thị có thể làm gia tăng cảm giác tổn thương ở trẻ.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn khuyến cáo gia đình nên chăm sóc sức khỏe tâm thần cần được thực hiện song song với chăm sóc sức khỏe thể chất sau những sự kiện nguy hiểm. Trong trường hợp trẻ xuất hiện các biểu hiện kéo dài như mất ngủ, sợ hãi, cáu kỉnh hoặc suy giảm khả năng học tập, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa để được thăm khám và hỗ trợ kịp thời.