Kết nối não bất thường ở bệnh Parkinson

"Tắc nghẽn" quá trình trao đổi thông tin

Theo một nghiên cứu, các triệu chứng của Parkinson có thể do sự gián đoạn giao tiếp trong các mạng lưới não bộ liên kết giữa cơ thể và tâm trí. Peter Strick, giáo sư thần kinh học tại Đại học Pittsburgh, cho rằng cách tiếp cận này giúp lý giải vì sao bệnh gây ra cả triệu chứng vận động lẫn phi vận động. Các bệnh thoái hóa thần kinh khác cũng tác động đến những mạng lưới khác nhau. Chẳng hạn, Alzheimer làm suy giảm kết nối trong mạng lưới mặc định (DMN), liên quan đến trí nhớ và ý thức bản thân; trong khi xơ cột bên teo cơ (ALS) chủ yếu gây tổn thương hệ vận động.

Người mắc Parkinson thường có các biểu hiện vận động khó lý giải. Chẳng hạn, người bệnh khó giữ thăng bằng có thể bất ngờ phản ứng nhanh nhạy trong tình huống khẩn cấp, trong khi người vẫn đi lại được có thể bị cứng cơ khi cố gắng trò chuyện. Các rối loạn vận động này không chỉ liên quan đến hệ vận động mà còn gắn với những mạch não tham gia vào quá trình tư duy và cảm xúc.

Năm 2023, nhóm nghiên cứu do WashU Medicine tại St. Louis (bang Missouri, Mỹ) dẫn đầu đã xác định một mạng lưới não liên kết vận động và nhận thức, gọi là mạng lưới cơ thể - nhận thức - hành động (SCAN). Mạng lưới này đóng vai trò kết nối tâm trí với cơ thể, chuyển suy nghĩ thành hành động. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc tác động vào SCAN bằng các phương pháp kích thích não có thể giúp giảm triệu chứng bệnh Parkinson. Phân tích dữ liệu MRI của hơn 800 bộ não, nhóm nghiên cứu so sánh mạng lưới SCAN ở người khỏe mạnh và bệnh nhân Parkinson. Kết quả cho thấy ở bệnh nhân, SCAN có kết nối mạnh bất thường với các vùng não vốn đã bị tổn thương. Thay vì cải thiện truyền tín hiệu, tình trạng kết nối quá mức này có thể gây tắc nghẽn, làm gián đoạn quá trình trao đổi thông tin trong não.

Tiếp đó, các nhà khoa học phân tích tác động của kích thích não sâu (DBS), phương pháp đưa các xung điện đến vùng não bị ảnh hưởng, lên mạng lưới SCAN ở bệnh nhân Parkinson. Kết quả cho thấy, khi thiết bị được kích hoạt, mức độ kết nối quá mức trong mạng lưới này ngay lập tức giảm, giúp dòng thông tin trong não vận hành trở lại bình thường.

Mở rộng hiểu biết về bệnh Parkinson

Những kết quả này củng cố quan điểm ngày càng phổ biến rằng Parkinson là bệnh lý ảnh hưởng đến các mạng lưới não phức tạp. Điều này giúp lý giải vì sao nhiều bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng phi vận động, như rối loạn giấc ngủ, suy giảm nhận thức hay mệt mỏi, trước cả khi bị run hoặc cứng cơ. Theo đó, Parkinson không chỉ là rối loạn vận động mà còn là bệnh của các kết nối não liên quan đến tư duy, lập kế hoạch và hành động, đặc biệt là mạng lưới SCAN.

Ông Álvaro Sánchez Ferro, người phát ngôn của Hiệp hội Thần kinh học Tây Ban Nha, nhận định, nghiên cứu mang tính thuyết phục và giúp hiểu rõ hơn cơ chế rối loạn hoạt động não trong Parkinson. Dù các kết luận không hoàn toàn mang tính đột phá, nhưng trước đây, phần lớn nghiên cứu tập trung vào các nhân não chứa tế bào thần kinh điều khiển vận động, nhận thức và cảm xúc, trong khi các mạng lưới kết nối giữa những trung tâm này chưa được chú ý đầy đủ.

Công trình hiện chưa có ứng dụng trực tiếp trong điều trị. Các thử nghiệm lâm sàng vẫn cần được tiến hành để xác nhận kết quả. Tuy nhiên, nghiên cứu được xem là bước tiến hướng tới việc nâng cao độ chính xác của các liệu pháp không xâm lấn.