NSND Trần Ly Ly kể chuyện văn hóa Bắc Bộ qua "Những lớp phù sa"
Di sản Bắc Bộ được tái hiện qua một ngôn ngữ nghệ thuật mới, thay vì phục dựng quá khứ
Một giọt nước, dòng sông Hồng, một làng nghề và những đôi bàn tay làm nghề trở thành điểm khởi đầu của “Những lớp phù sa” - tác phẩm do NSND Trần Ly Ly viết kịch bản, tổng đạo diễn và biên đạo.
Thay vì kể lại những biểu tượng quen thuộc, nữ nghệ sĩ tìm cách nhìn di sản từ đời sống, để múa, âm nhạc dân tộc và công nghệ cùng tạo nên câu chuyện về ký ức và sự tiếp nối văn hóa.
"Những lớp phù sa" bắt đầu từ một hình ảnh rất nhỏ: một giọt nước rời khỏi mây, theo dòng sông Hồng đi qua đất, làng và con người. Từ hành trình ấy, NSND Trần Ly Ly xây dựng cấu trúc gồm các lớp: Giọt nước - Làng - Chợ - Yêu - Hội, để câu chuyện từ tự nhiên dần mở ra đời sống văn hóa Bắc Bộ.
Với cách tiếp cận này, dòng sông Hồng trở thành mạch dẫn của tác phẩm. Từ dòng sông hình thành làng quê, trong làng có nghề, có chợ, có những cuộc gặp gỡ và sinh hoạt cộng đồng.
Tác phẩm không đi theo hướng phục dựng một Bắc Bộ xưa cũ. Những hình ảnh như bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ hay làng nghề được xem như chất liệu để nghệ sĩ tìm kiếm một ngôn ngữ biểu đạt mới.
Làng nghề là một lớp chất liệu quan trọng. Gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài… gắn với một vùng đất, một kỹ thuật, một đời người và ký ức cộng đồng. Những người thợ, bằng công việc diễn ra mỗi ngày, đã góp phần giữ cho nhiều kỹ nghệ tồn tại qua các thế hệ.
Đưa những chất liệu ấy lên sân khấu, NSND Trần Ly Ly chuyển hóa chúng thành chuyển động, nhịp điệu và hình ảnh. Múa dân gian đương đại trở thành ngôn ngữ chính, kết hợp với hát ru, xẩm, hát văn và âm nhạc truyền thống.
NSND Trần Ly Ly (thứ 4 từ trái sang, hàng sau) và ê kíp thực hiện chương trình
Sự tham gia của nhạc sĩ Đạt Kìm tạo thêm một lớp đối thoại cho tác phẩm. Chất liệu âm nhạc dân tộc được xử lý trong cấu trúc mới, kết hợp với ánh sáng, visual và công nghệ sân khấu, tạo nên dòng chảy giữa truyền thống và hiện tại.
Điều quan trọng nằm ở khả năng để những chất liệu dân gian tiếp tục sống trong một ngôn ngữ nghệ thuật hôm nay.
Đó cũng là câu hỏi xuyên suốt "Những lớp phù sa", văn hóa được tạo nên từ những điều tưởng như nhỏ bé - câu hát, nghề thủ công, phong tục, tín ngưỡng, ký ức và những con người kiên nhẫn giữ chúng qua thời gian.
Một giọt nước, một hạt phù sa đều rất nhỏ, nhưng hàng triệu giọt nước tạo thành dòng sông, hàng triệu hạt phù sa tạo nên đất. Với NSND Trần Ly Ly, văn hóa cũng được bồi đắp theo cách ấy.
