NSƯT Kim Oanh: Đủ tỉnh táo để rạch ròi giữa phim và đời

Phụ nữ không chỉ có một khuôn mặt

Nhìn lại hành trình nghề nghiệp của mình, Kim Oanh thừa nhận có những thời điểm chính chị cũng bất ngờ với bản thân. Những vai diễn sắc sảo, gai góc, đôi khi dữ dội mà chị từng thể hiện không phải lúc nào cũng dễ tiếp nhận, kể cả với người diễn. 

Chị từng tự hỏi vì sao mình có thể đi xa đến vậy cùng những dạng nhân vật nhiều mâu thuẫn. Với chị, không có nhân vật nào hình thành một cách ngẫu nhiên. Đằng sau mỗi vai diễn là một quá trình đọc, nghiên cứu và quan sát đời sống xã hội như một phản xạ nghề nghiệp. 

Kim Oanh đọc sách để tích lũy kiến thức, để mở rộng cách nhìn về tâm lý con người. Chị xem phim để học kỹ thuật diễn xuất, tìm hiểu các nền điện ảnh khác nhau xây dựng hình tượng phụ nữ. Và chị quan sát đời sống như một thói quen, bởi với diễn viên, đời sống chính là kịch bản phong phú và trung thực nhất.

"Tôi nghĩ mình có một gia tài nhân vật, không phải vì số lượng vai diễn, mà vì mỗi nhân vật đều mang một đời sống riêng", Kim Oanh từng chia sẻ. Gia tài ấy được bồi đắp qua năm tháng lao động nghiêm cẩn, qua sự kỷ luật với nghề và qua niềm tin rằng người phụ nữ trên màn ảnh xứng đáng được nhìn nhận ở nhiều chiều cạnh hơn những khuôn mẫu an toàn vốn quen thuộc với công chúng.

Việc thường xuyên hóa thân vào những người phụ nữ không cam chịu không khiến Kim Oanh cho rằng mình đang đại diện cho một xu hướng hay thông điệp xã hội cụ thể. Chị nhìn vấn đề giản dị hơn: Phụ nữ ngoài đời vốn đã đa dạng. Họ sống trong những môi trường khác nhau, chịu tác động của bối cảnh lịch sử và xã hội khác nhau, thì không thể mang cùng một tính cách hay cùng một số phận.

Với Kim Oanh, thử thách lớn nhất của người diễn viên là ở chỗ tìm ra logic nội tại của nhân vật: Điều gì trong quá khứ đã định hình họ, họ đang chống chọi với hoàn cảnh nào và vì sao họ lựa chọn cách ứng xử như vậy trong hiện tại. Khi người diễn viên trả lời được những câu hỏi đó, nhân vật sẽ tự nhiên có chiều sâu và sức thuyết phục.

Duyên nghề và những giới hạn lựa chọn

Có một giai đoạn, vai nữ trên sân khấu và màn ảnh Việt thường gắn liền với hy sinh và nhẫn nhịn. Kim Oanh không phủ nhận giá trị của những phẩm chất ấy, nhưng chị cũng không xem đó là định nghĩa duy nhất của người phụ nữ. Chị thẳng thắn nhìn nhận việc mình thường được mời vào những vai mạnh mẽ một phần đến từ ngoại hình và khí chất cá nhân. Thuở mới vào nghề, chị không có nhiều quyền lựa chọn. Vai đến là nhận, và nhiệm vụ duy nhất là làm sao để vai diễn trở nên chân thực nhất có thể.

Theo Kim Oanh, không thể tách con người ra khỏi thời đại họ sống. Người phụ nữ thời chiến mang những nỗi lo khác với người phụ nữ thời bao cấp, và càng khác xa với hình ảnh phụ nữ trong giai đoạn đổi mới. Chính những biến động ấy đã tạo nên những người đàn bà tưởng như ghê gớm, nhưng thực chất là kết quả của tổn thương, thiếu thốn, va đập và khát vọng sống còn.

Với Kim Oanh, nghề diễn không chỉ là sáng tạo nghệ thuật mà còn là một dạng trách nhiệm xã hội. Mỗi hình tượng xuất hiện trước công chúng đều góp phần định hình thẩm mỹ và tư duy cộng đồng. Một vai diễn được xây dựng cẩn trọng, giàu tính nhân văn có thể vượt ra ngoài khuôn khổ giải trí, chạm đến những vấn đề sâu xa của đời sống tinh thần.

Điều đáng chú ý là những vai diễn dữ dội không khiến Kim Oanh bị nhầm lẫn với chính nhân vật ngoài đời. Chị đủ tỉnh táo để rạch ròi giữa phim và đời.