Xử lý ô nhiễm không khí ở đô thị: Không thể tiếp tục giải quyết bằng các biện pháp tình thế

Bụi mịn PM2.5 tích tụ dày đặc sát mặt đất không chỉ hạn chế tầm nhìn mà còn đe dọa trực diện đến sức khỏe của hàng triệu người dân. Thực trạng này một lần nữa cho thấy ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đã trở thành một bài toán cấp bách, không thể tiếp tục giải quyết bằng các biện pháp tình thế.

Đáng chú ý, vấn đề môi trường không khí chưa bao giờ "nguội" trên nghị trường Quốc hội. Không chỉ xuất hiện trong các phiên thảo luận về tình hình Kinh tế - Xã hội, câu chuyện không khí sạch tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý tại phiên thảo luận tổ ngày 24/10 vừa qua về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Những trăn trở từ thực địa đến nghị trường đang đặt ra yêu cầu gay gắt về sự thay đổi đồng bộ từ thể chế pháp lý đến công tác quản lý thực thi.

Sửa luật phải giải quyết "nghẽn cổ chai" từ thực tiễn

Tác động của ô nhiễm không khí đối với đời sống nhân dân là điều đã được cảnh báo liên tục. Tại phiên thảo luận tổ ngày 24/10 vừa qua, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đã chia sẻ từ góc nhìn y tế lâm sàng: "Là bác sĩ tim mạch, tôi thấy cứ mỗi đợt Hà Nội ô nhiễm không khí thì số lượng bệnh nhân nhập viện rất đông, đặc biệt là bệnh nhân mắc các bệnh lý về đường hô hấp." Nhấn mạnh gánh nặng sức khỏe cộng đồng, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất khi công bố chỉ số AQI cần kèm theo khuyến cáo sức khỏe cụ thể cho từng nhóm đối tượng, đồng thời cần liên thông dữ liệu môi trường với dữ liệu y tế để có căn cứ khoa học vững chắc khi hoạch định chính sách.

Cũng tại phiên thảo luận tổ này, các Đại biểu Quốc hội đã mổ xẻ nhiều điểm nghẽn trong công tác quản lý môi trường hiện nay. Đại biểu Quốc hội, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục C07, Bộ Công an, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội nhấn mạnh, việc cắt giảm thủ tục hành chính phải đi đôi với nâng cao năng lực hậu kiểm để ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm từ sớm, từ xa. 

Theo đại biểu, khi nguồn nước hay không khí đã bị ô nhiễm, dù xử phạt nặng đến đâu cũng rất khó khắc phục hậu quả. Do đó, Luật sửa đổi cần làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đặc biệt là cơ chế chủ trì và phối hợp xử lý ô nhiễm liên vùng. 

Đồng quan điểm, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Tuyến, Phó Bí thư Đảng ủy Chính phủ, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội, khẳng định hiệu quả sửa luật phải được đo bằng việc nguy cơ ô nhiễm có được phát hiện sớm hay không và người dân có thực sự được sống trong môi trường an toàn hay không.

Cần sự chuyển biến thực chất và đồng bộ

Trước nguy cơ ô nhiễm gia tăng trong mùa khô (từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau), UBND TP. Hà Nội đã ban hành kế hoạch tăng cường kiểm soát phát thải và chủ động ứng phó. Điểm đáng chú ý trong kế hoạch này là việc xây dựng cơ chế cảnh báo nguy cơ ô nhiễm trước 5-7 ngày, do cơ quan quản lý môi trường thành phố làm đầu mối kỹ thuật. Thông qua việc tổng hợp dữ liệu quan trắc và dự báo khí tượng, chính quyền các cấp sẽ chủ động rà soát nguồn thải lớn, tăng cường vệ sinh đường phố, kiểm soát công trường xây dựng và phát khuyến cáo bảo vệ sức khỏe đến người dân trước 24 đến 72 giờ.

Bên cạnh cơ chế cảnh báo, Hà Nội cũng đưa ra các giải pháp kỹ thuật như yêu cầu rửa đường tối thiểu 2 lượt/ngày trên các tuyến giao thông trọng điểm tích tụ bụi, phân loại công trường xây dựng theo mức độ nguy cơ để giám sát nghiêm ngặt, đồng thời giao Sở Khoa học và Công nghệ nghiên cứu thử nghiệm công nghệ giám sát bụi thời gian thực và dập bụi tự động. Tuy nhiên, giới chuyên gia và cử tri đều cho rằng các giải pháp kỹ thuật của địa phương chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đi kèm với một hành lang pháp lý đủ mạnh, chế tài xử phạt đủ sức răn đe và cơ chế phân công trách nhiệm rõ ràng từ Luật Bảo vệ môi trường sau khi được Quốc hội thông qua.

Hình ảnh Hà Nội chìm trong lớp bụi mịn sáng 26/10 là minh chứng thực tế phản ánh tính cấp bách của bài toán môi trường. Người dân Thủ đô đang trông chờ vào những quyết sách đột phá từ Kỳ họp Quốc hội lần này để hoàn thiện thể chế, tạo đòn bẩy cho các chính quyền địa phương hành động quyết liệt, trả lại bầu không khí trong lành và an toàn cho cộng đồng.