Phát huy vai trò của Hội LHPN Việt Nam nhằm củng cố đoàn kết tôn giáo trong giai đoạn mới

Mới đây, tại lớp tập huấn cập nhật kiến thức về công tác dân tộc, tôn giáo do Trung ương Hội LHPN Việt Nam tổ chức cho cán bộ Trung ương Hội và cán bộ Ban Dân tộc - Tôn giáo, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân, nguyên Phó trưởng Ban Thường trực Ban Tôn giáo Chính phủ (nay thuộc Bộ Dân tộc và Tôn giáo), trình bày chuyên đề "Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam".

Kênh quan trọng để đoàn kết, tập hợp tín đồ, củng cố đồng thuận xã hội

Bức tranh tôn giáo ở Việt Nam hiện nay cho thấy đây là lĩnh vực có ảnh hưởng rộng lớn trong đời sống xã hội. Hơn 90% dân số có đời sống tín ngưỡng hoặc theo tôn giáo; riêng năm 2020, cả nước có hơn 25,3 triệu tín đồ tôn giáo, chiếm khoảng 27% dân số. Điều đó cho thấy tôn giáo không chỉ đa dạng về loại hình mà còn có tác động sâu rộng tới cộng đồng và đời sống xã hội.

Từ thực tiễn ấy, PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân nhấn mạnh: "Công tác tôn giáo thực chất là công tác vận động quần chúng. Muốn làm tốt công tác tôn giáo thì trước hết phải làm tốt công tác dân vận, phải tập hợp, thuyết phục, xây dựng niềm tin từ cơ sở, để chính sách đi vào cuộc sống một cách bền vững". Theo ông, điểm mới nổi bật của công tác tôn giáo hiện nay là sự đổi mới trong nhận thức và chính sách: tín ngưỡng, tôn giáo được xác định là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, tồn tại lâu dài, đồng thời có những giá trị đạo đức, văn hóa và nguồn lực xã hội cần được phát huy. Trên nền tảng đó, hệ thống pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng hoàn thiện, tạo khuôn khổ rõ ràng hơn cho hoạt động tôn giáo.

Thực tiễn cũng cho thấy nhiều hoạt động tôn giáo được phục hồi, mở rộng; các lễ lớn được tổ chức công khai; hoạt động đào tạo chức sắc, xuất bản sách tôn giáo, sửa chữa cơ sở thờ tự và từ thiện - xã hội ngày càng phát triển. Tuy vậy, công tác tôn giáo vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần quan tâm như vi phạm pháp luật ở một số nơi, khiếu kiện liên quan đất đai, cơ sở thờ tự, hiện tượng mê tín dị đoan, tôn giáo mới có yếu tố tiêu cực, hay nguy cơ bị lợi dụng để xuyên tạc tình hình. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải nhận diện đúng bản chất từng hiện tượng, xử lý khách quan, khoa học, tránh cực đoan hoặc "chính trị hóa" các vấn đề tôn giáo.

Trong bối cảnh đó, vai trò của Hội LHPN Việt Nam được đặt ra rất rõ. Theo PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân, Hội LHPN các cấp có vai trò quan trọng trong vận động quần chúng tín đồ, phát huy tổ chức Hội ở cơ sở, vận động và tranh thủ chức sắc tôn giáo, đồng thời góp phần thực hiện đúng đắn chính sách tôn giáo. Thế mạnh của Hội nằm ở chỗ gần dân, sát gia đình, đi trực tiếp vào cộng đồng. Trong nhiều gia đình và cộng đồng tôn giáo, phụ nữ vừa là hội viên, vừa là người mẹ, người vợ, người giữ nếp nhà, có ảnh hưởng trực tiếp tới nhận thức, thái độ và sự tham gia của các thành viên. Vì vậy, phát huy vai trò của Hội cũng chính là phát huy một kênh quan trọng để củng cố đoàn kết và giữ ổn định từ cơ sở.

Từ yêu cầu đó, công tác tôn giáo trong thời gian tới không chỉ cần chính sách đúng mà còn cần phương pháp phù hợp. "Lưu ý phải giải quyết tốt vấn đề nhận thức, bởi đây là 'nền móng' cho việc thực hiện chính sách tôn giáo; đồng thời phải thực hiện đầy đủ, đúng đắn pháp luật để tạo niềm tin của chức sắc, tín đồ. Khi niềm tin được củng cố, khi quyền bình đẳng giữa các tôn giáo được bảo đảm, khi người dân cảm nhận rõ sự tôn trọng từ chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội, thì khối đoàn kết mới thực sự bền chặt. Đây cũng là dư địa rất quan trọng để Hội LHPN Việt Nam phát huy thế mạnh của mình trong giai đoạn tới", PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân cho hay.

Phương châm vận động "đến với một người sẽ được muôn người"

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân cho rằng công tác tôn giáo hiện nay vẫn đặt ra nhiều vấn đề cần đặc biệt quan tâm như vi phạm pháp luật trong hoạt động tôn giáo ở một số nơi, khiếu kiện liên quan đất đai, cơ sở thờ tự, mâu thuẫn nội bộ trong một số tổ chức tôn giáo, hiện tượng mê tín dị đoan, tôn giáo mới có yếu tố tiêu cực, hay nguy cơ xung đột văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo ông, những vấn đề này đòi hỏi phải được nhận diện đúng bản chất để có cách ứng xử phù hợp, tránh nhìn nhận cực đoan hoặc xử lý thiếu chuẩn xác.

Một nội dung đáng chú ý khác là âm mưu lợi dụng vấn đề tôn giáo để chống phá Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và bùng nổ công nghệ thông tin, các thế lực xấu có thể lợi dụng những sơ hở, thiếu sót trong quá trình thực hiện chính sách để xuyên tạc đời sống tôn giáo, thổi phồng các vụ việc cục bộ, tạo sức ép từ bên ngoài. "Vì vậy, yêu cầu rất quan trọng là phải làm đúng, làm đầy đủ, làm bình đẳng ngay từ đầu, không để xuất hiện kẽ hở cho các luận điệu sai trái lợi dụng", PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân khẳng định.

Ông cũng lưu ý cần nhìn nhận khách quan, khoa học đối với các hiện tượng tôn giáo mới, mê tín dị đoan hay tà giáo. Mỗi hiện tượng phải được xem xét theo nguồn gốc, mức độ và tác động cụ thể; không thể gom tất cả vào một nhóm để xử lý giống nhau. Với những hoạt động lợi dụng tôn giáo vì mục đích xấu phải kiên quyết đấu tranh nhưng với những nhu cầu tâm linh, niềm tin tôn giáo của người dân thì cần tiếp cận thận trọng, tránh cường điệu hóa hoặc "chính trị hóa". Theo ông, trong lĩnh vực tôn giáo, hành chính không phải giải pháp chủ đạo; cốt lõi vẫn là vận động, định hướng nhận thức và giúp người dân đi đúng pháp luật, đúng chuẩn mực đạo đức.

Từ thực tiễn đó, PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân nêu một số định hướng cho công tác tôn giáo thời gian tới: Tiếp tục quán triệt nhận thức mới của Đảng về tôn giáo; thực hiện đầy đủ, đúng đắn chính sách và pháp luật để tạo niềm tin cho chức sắc, tín đồ; xác định công tác cốt lõi vẫn là vận động quần chúng; đặc biệt coi trọng việc tranh thủ chức sắc, chức việc có uy tín; đồng thời tiếp cận các vấn đề tôn giáo trên tinh thần khách quan, khoa học, không cực đoan.

Với Hội LHPN Việt Nam, ông cho rằng trách nhiệm đặt ra ngày càng cụ thể hơn. Hội không chỉ làm công tác vận động quần chúng tín đồ mà còn phải tham gia tranh thủ chức sắc, nắm chắc tình hình ở cơ sở, phân biệt rõ sinh hoạt tôn giáo bình thường với hiện tượng mới, mê tín dị đoan hay hoạt động lợi dụng tôn giáo vì mục đích xấu. 

"Muốn làm tốt công tác tôn giáo, cán bộ Hội phải bám sát địa bàn, hiểu tôn giáo, hiểu cộng đồng, hiểu đời sống gia đình, đồng thời coi trọng phương châm vận động 'đến với một người sẽ được muôn người' để công tác này đi sâu, đi chắc và đi bền", PGS.TS Nguyễn Thanh Xuân nhấn mạnh.