Đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương

Sáng 28/5, tại Hà Nội, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà dự và phát biểu tại Hội nghị Hội đồng Nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất

Tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nêu rõ bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và xây dựng nền quản trị quốc gia, quản trị địa phương hiện đại, hiệu quả, đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với Chính phủ, chính quyền địa phương và Hội đồng Nhân dân các cấp.

Trong mối quan hệ đó, Chính phủ xác định rất rõ: nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng Nhân dân cũng chính là nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, quản trị địa phương, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và hiệu lực điều hành của bộ máy hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương thiết thực, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu các nghị quyết của Đảng.

Từ góc độ Chính phủ, Phó Thủ tướng đề nghị Hội đồng Nhân dân các cấp tập trung một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm gắn với nâng cao hiệu quả hoạt động trước yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.

Cụ thể, Hội đồng Nhân dân các cấp đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân.

Theo Phó Thủ tướng, điểm cốt lõi của quản trị địa phương hiệu quả là tạo được môi trường phát triển tốt hơn, huy động được cộng đồng, doanh nghiệp, các tầng lớp nhân dân và phát huy cao độ dân chủ ở cơ sở để mọi người dân được tham gia vào từng mục tiêu, nhiệm vụ, chính sách phát triển đất nước cũng như địa phương. Chính phủ sẽ tiếp tục đề xuất Quốc hội và theo thẩm quyền hoàn thiện thể chế chính sách, phân định rõ hơn thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương, tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm và khả năng phản ứng chính sách của địa phương.

Đặc biệt, Chính phủ sẽ hướng dẫn, phát huy hơn nữa vai trò, chức năng của Hội đồng Nhân dân, nhất là Hội đồng Nhân dân cấp xã. Hội đồng Nhân dân phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương; tập trung ban hành cơ chế chính sách tiếp tục đẩy mạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển theo thẩm quyền, mở ra dư địa phát triển mới cho từng ngành, lĩnh vực, địa bàn tại địa phương.

Đồng thời, điều quan trọng nhất là phải chuyển được tư duy ban hành chính sách để kiến tạo, phát triển, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân; chú trọng hơn việc đánh giá tác động chính sách, tham vấn đối tượng chịu sự tác động, rà soát tính đồng bộ và hệ thống pháp luật và theo dõi thực hiện sau ban hành; lấy sự hài lòng và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của địa phương làm thước đo để đánh giá hoạt động của Hội đồng Nhân dân cũng như chính quyền địa phương, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả. Phó Thủ tướng cho rằng yếu tố cơ bản của chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là tinh gọn tổ chức bộ máy mà tái cấu trúc lại phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân, linh hoạt hơn, hiệu quả hơn và kiến tạo phát triển đất nước nhanh hơn.

Chính phủ quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Triệt để thực hiện "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm." Chính phủ tiếp tục rà soát phân cấp, phân quyền cho địa phương; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phân bổ tương ứng về nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị để địa phương đủ năng lực thực hiện trọng trách được giao. Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành Trung ương phải chủ động, sát sao hơn nữa với địa phương, không để tình trạng chậm hướng dẫn, đùn đẩy trách nhiệm hay để địa phương chờ cơ chế như thực trạng một số nhiệm vụ hiện nay đang tồn đọng.

Phân quyền, phân cấp càng mạnh, kiểm soát quyền lực phải càng chặt chẽ hơn, do đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, Hội đồng Nhân dân phải thực sự là thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả ở địa phương, nhất là tiếp tục ban hành cơ chế phân cấp tại địa phương; đồng thời gắn với điều chỉnh, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính để đáp ứng được yêu cầu vận hành hiệu lực, hiệu quả của chính quyền địa phương hai cấp. Theo đó, đổi mới phương thức giám sát từ giám sát hành chính truyền thống sang giám sát thực chất mà người dân, doanh nghiệp cảm nhận được hiệu quả từ chủ trương lớn của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước tại địa phương.

Thể chế phải mở đường cho phát triển

Phó Thủ tướng yêu cầu tạo bước đột phá thực sự về chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống hành chính địa phương. Chính phủ đang tập trung xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và dữ liệu số quốc gia.

Từ sự tiên phong hiệu quả chuyển đổi số của Quốc hội, Phó Thủ tướng mong muốn, Hội đồng Nhân dân các cấp đẩy mạnh đổi mới phương thức hoạt động trên môi trường số. Điểm cốt lõi không phải chỉ là số hóa quy trình cũ mà thay đổi toàn bộ phương thức điều hành, giám sát và ra quyết định.

Hoạt động của Hội đồng Nhân dân cần chuyển từ giám sát qua báo cáo giấy sang giám sát bằng dữ liệu thời gian thực; chuyển từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Chính phủ sẽ sớm chỉ đạo hướng dẫn hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu liên thông giữa Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân và các cơ quan trong hệ thống chính trị để nâng cao năng lực dự báo, phản ứng chính sách, kiểm soát rủi ro; hình thành văn hóa quản trị số trong bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương, thực hiện xây dựng Chính phủ số, chính quyền số đáp ứng yêu cầu phát triển của kỷ nguyên mới.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế và thủ tục hành chính. Đây chính là khâu đột phá của đột phá để giải phóng nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong chặng đường tới. Vì vậy, Quốc hội đang đồng hành cùng Chính phủ tập trung rất mạnh vào cải cách thể chế với tinh thần: Thể chế phải mở đường cho phát triển và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Từ thực tiễn hơn một tháng qua, Chính phủ nhiệm kỳ XVI đã tập trung rất quyết liệt vào việc xây dựng hệ thống thể chế, đặc biệt là cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết, trong đó đã bãi bỏ 56 ngành nghề kinh doanh có điều kiện; đơn giản hóa, cắt giảm 697 thủ tục hành chính, 1.754 điều kiện kinh doanh và đơn giản trên 700 thủ tục hành chính; phân cấp cho địa phương 321 thủ tục hành chính đã giảm được 53% thời gian thực hiện và giảm được khoảng 55% chi phí tuân thủ.

"Nếu tính như vậy, chúng ta tiết kiệm bình quân mỗi một năm tương ứng khoảng 23.000 tỷ đồng. Đây là một con số rất ấn tượng và thực chất, diễn ra trong điều kiện, bối cảnh cũng không đơn giản, hết sức khó khăn nhưng Chính phủ quyết tâm thì đã thực hiện được," Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Chính phủ mong muốn Hội đồng Nhân dân các cấp tiếp tục thực hiện việc phân cấp các thủ tục hành chính này ở địa phương. Các bộ, ngành khẩn trương hướng dẫn các nội dung có liên quan đến việc cắt giảm trên để đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất, liên thông và không có sự gián đoạn trong giải quyết các thủ tục hành chính này.

Từ kinh nghiệm của Chính phủ, Hội đồng Nhân dân các cấp tiếp tục đồng hành với chính quyền địa phương để rà soát lại hệ thống thủ tục hành chính để tiếp tục cắt giảm, điều chỉnh lại quy trình thủ tục để đơn giản hóa, làm sao đáp ứng việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp nhanh nhất và hiệu quả nhất. Đồng thời sớm hoàn thiện việc tiếp nhận các nhiệm vụ phân cấp, phân quyền để thực hiện thông suốt, liên tục, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn. Đặc biệt cần đẩy mạnh giám sát, không chỉ thuần túy việc giải quyết thủ tục nhanh hay chậm mà còn phải tập trung vào hiệu quả thúc đẩy kiến tạo và phát triển cho địa phương. Đây là điều mà Chính phủ mong muốn và cũng là thước đo thực chất của cải cách hành chính trong giai đoạn hiện nay.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần nâng cao năng lực giám sát thực thi chính sách gắn với kiểm soát rủi ro phát triển. Mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới đòi hỏi phải có năng lực quản trị rủi ro tương ứng. Vì vậy, hoạt động giám sát của Hội đồng Nhân dân phải chuyển mạnh từ giám sát sự vụ sang giám sát chiến lược phát triển; chuyển từ giám sát quy trình sang giám sát kết quả cuối cùng; đi sâu vào những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như đầu tư công, đất đai, quy hoạch, tài chính công, chuyển đổi số, môi trường, các dự án trọng điểm và hoạt động công vụ.

Điều quan trọng nhất là phải nâng cao năng lực cảnh báo sớm, phát hiện sớm và xử lý sớm các nguy cơ rủi ro ngay từ cơ sở. Giám sát không chỉ là tập trung nêu ra những tồn tại mà phải góp phần thúc đẩy thực thi, giữ vững ổn định, tạo được nền tảng quan trọng nhất cho sự phát triển nhanh và bền vững của địa phương và đất nước.

"Chính phủ luôn lắng nghe ý kiến từ cơ sở, từ thực tiễn hoạt động của Hội đồng Nhân dân các cấp," Phó Thủ tướng nêu rõ.