Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: "Không để địa phương phải chờ cơ chế"

Sáng 28/5, phát biểu tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng, nhiệm kỳ 2021-2026 đã ghi dấu nhiều bước chuyển quan trọng trong cải cách tổ chức bộ máy, đổi mới quản trị quốc gia, quản trị địa phương và hoàn thiện thể chế phát triển.

Theo Phó Thủ tướng, trong bối cảnh nhiều khó khăn chưa từng có tiền lệ, sự phối hợp chặt chẽ giữa Quốc hội, Chính phủ, MTTQ Việt Nam, chính quyền địa phương và HĐND các cấp đã góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các động lực phát triển mới đi vào thực tiễn.

Phân cấp càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ

Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, mục tiêu tăng trưởng hai con số cùng yêu cầu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đang đặt ra yêu cầu rất cao đối với hệ thống chính trị và bộ máy chính quyền các cấp.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ xác định rõ, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND cũng chính là nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, quản trị địa phương. Theo bà Phạm Thị Thanh Trà, HĐND các cấp cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển, phục vụ nhân dân và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Điểm cốt lõi của quản trị địa phương hiệu quả là tạo môi trường phát triển tốt hơn, huy động được cộng đồng doanh nghiệp, người dân tham gia vào quá trình phát triển đất nước và địa phương.

Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương; tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm và khả năng phản ứng chính sách của địa phương.

Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành phải chủ động hơn, sâu sát hơn với địa phương; không để tình trạng chậm hướng dẫn, đùn đẩy trách nhiệm hay để địa phương "chờ cơ chế".

Bên cạnh đó, HĐND các cấp phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương; tập trung ban hành cơ chế, chính sách tháo gỡ điểm nghẽn, mở ra dư địa phát triển mới cho từng ngành, lĩnh vực và địa phương.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị chú trọng đánh giá tác động chính sách, tham vấn đối tượng chịu tác động, rà soát tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và theo dõi việc thực hiện sau ban hành; lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh địa phương làm thước đo đánh giá hoạt động của HĐND và chính quyền địa phương.

Một nội dung được nhấn mạnh là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả. Theo Phó Thủ tướng, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn tái cấu trúc phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn.

Chính phủ quán triệt chủ trương "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", đồng thời tiếp tục rà soát, phân cấp, phân quyền cho địa phương đi đôi với hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị tương ứng.

Tuy nhiên, bà Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, phân cấp càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ. HĐND phải thực sự là thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả ở địa phương.

Chuyển đổi số không phải chỉ là số hóa quy trình cũ

Về chuyển đổi số, Phó Thủ tướng cho rằng khoảng cách lớn nhất về chất lượng, hiệu quả của chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay chủ yếu nằm ở năng lực quản trị và mức độ chuyển đổi số. HĐND các cấp cần đổi mới phương thức hoạt động trên môi trường số.

"Điểm cốt lõi không phải chỉ là số hóa quy trình cũ, mà là thay đổi toàn bộ phương thức điều hành, giám sát và ra quyết định", Phó Thủ tướng nói.

Theo đó, hoạt động của HĐND cần chuyển từ giám sát qua báo cáo giấy sang giám sát bằng dữ liệu thời gian thực; từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Nhấn mạnh cải cách thể chế và cải cách thủ tục hành chính là "khâu đột phá của đột phá", Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đang tập trung mạnh vào cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Trong hơn một tháng qua, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết chuyên đề về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; bãi bỏ 56 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cắt giảm 697 thủ tục hành chính và 1.754 điều kiện kinh doanh; đơn giản hóa 704 thủ tục hành chính; phân cấp cho địa phương 321 thủ tục hành chính.

Chuyển mạnh từ "giám sát sự vụ" sang "giám sát chiến lược phát triển"

Theo Phó Thủ tướng, điều cần giám sát hiện nay không chỉ là việc giải quyết hồ sơ nhanh hay chậm mà là bộ máy có thực sự chuyển sang tư duy kiến tạo, phục vụ hay chưa; có thực sự giảm phiền hà, chi phí cho người dân và doanh nghiệp hay không.

Bà cũng cho rằng hoạt động giám sát của HĐND cần chuyển mạnh từ "giám sát sự vụ" sang "giám sát chiến lược phát triển"; từ giám sát quy trình sang giám sát kết quả cuối cùng; chuyển từ giám sát hành chính truyền thống sang giám sát thực chất để người dân, doanh nghiệp cảm nhận rõ hiệu quả từ các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Hoạt động giám sát phải đi sâu vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro lớn như đầu tư công, đất đai, quy hoạch, tài chính công, chuyển đổi số, môi trường, các dự án trọng điểm và hoạt động công vụ.

"Giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, mà phải góp phần thúc đẩy thực thi, giữ vững ổn định và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.