Phòng chống thiên tai là một cấu phần quan trọng của phát triển bền vững

PV: Xin ông cho biết vai trò của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và sự phối hợp với Hội Kiến trúc sư Việt Nam trong việc tổ chức cuộc thi lần này được phân định như thế nào?

Ông Cao Xuân Thạo: Cuộc thi này do Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam là cơ quan chỉ đạo, hướng dẫn và cũng là cơ quan bảo trợ cho Hội Kiến trúc sư Việt Nam. Về mặt chuyên môn, chúng tôi giao cho Ban Công tác xã hội của cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phối hợp với các cơ quan chức năng để triển khai.

Sự phối hợp này dựa trên 2 phương diện rất rõ ràng. Thứ nhất, Hội Kiến trúc sư Việt Nam là nơi hội tụ tinh hoa của những người làm kiến trúc, có chuyên môn sâu, là đầu mối quan trọng nhất để đảm bảo các yếu tố kỹ thuật, mỹ thuật cho dự án. Thứ hai, Ban Công tác xã hội của MTTQ Việt Nam là đơn vị thời gian qua đã luôn đồng hành, tham mưu thường trực cho Ban Cứu trợ Trung ương để kịp thời hỗ trợ đồng bào bị thiệt hại do thiên tai. Ban Công tác xã hội cũng có lợi thế lớn trong việc phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành như Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Xây dựng, cùng các địa phương, doanh nghiệp, tập đoàn và đồng bào trong, ngoài nước. Do đó, chúng tôi rất tin tưởng giao cho hai đơn vị này chủ trì tổ chức.

PV: Xuất phát từ bối cảnh thực tế nào để Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam quyết định triển khai cuộc thi vào thời điểm này, thưa ông?

Ông Cao Xuân Thạo: Các bạn biết đấy, đất nước chúng ta vô cùng tươi đẹp với bờ biển dài, địa hình núi cao, trung du bao la hay những triền Tây Nguyên trùng điệp. Nhưng khi thiên tai, bão lũ xảy ra, sự tàn phá là cực kỳ kinh hoàng. Bản thân tôi từng chứng kiến những bãi biển miền Trung xơ xác sau bão; có những vùng như Tuy Hòa, Tuy Lộc (Đắk Lắk) ngập úng cao đến tận ngọn dừa, rác trèo lên cả nóc cột điện. Hay những ngày mưa lũ đi dọc tuyến Cao Bằng sang Hà Giang, cảnh sạt lở sẵn sàng sụp đổ cả quả đồi trông như trong phim tai họa.

Thời gian qua, MTTQ Việt Nam đã làm rất tốt vai trò cầu nối, huy động nguồn lực để cùng Đảng, Chính phủ hỗ trợ nhân dân khắc phục thiên tai thông qua các đợt dịch COVID-19, bão Yagi (năm 2024), bão năm 2025, hay các chiến dịch làm nhà cho người dân miền Trung, xóa nhà tạm, nhà dột nát... Tuy nhiên, hiện nay hệ thống chính trị đã có một nhận thức mới. Thay vì chỉ bị động kêu gọi hỗ trợ khắc phục hậu quả, chúng ta phải chuyển đổi trạng thái sang tuyên truyền, vận động người dân chủ động phòng ngừa, nâng cao năng lực ứng phó.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi làm việc với Chính phủ về công tác phòng chống thiên tai gần đây đã khẳng định một mệnh đề rất sâu sắc: "Phòng chống thiên tai là một cấu phần quan trọng của phát triển bền vững." Ý tưởng cuộc thi được hình thành rất nhanh giữa Hội Kiến trúc sư và Ban Công tác xã hội khi tôi đang công tác ở miền Tây. Chúng tôi quyết định phải làm ngay vì mùa mưa lũ cao điểm (tháng 9, 10, 11) đã đến rất gần. Nếu có được một "ngân hàng" các sản phẩm thiết kế từ trước để bung ra hỗ trợ địa phương thì ý nghĩa vô cùng lớn.

PV: Ông kỳ vọng những thông điệp gì sẽ được lan tỏa mạnh mẽ nhất từ cuộc thi này?

Ông Cao Xuân Thạo: Mục đích của cuộc thi không chỉ dừng lại ở những công trình, sản phẩm kiến trúc có tính sáng tạo, mà lớn hơn là lan tỏa tinh thần đại đoàn kết và làn sóng vì cộng đồng. Đây là dịp để thể hiện sự sẻ chia, giúp đỡ đồng bào hướng tới tương lai bền vững.

Về mặt chuyên môn, Ban tổ chức mong muốn các tác giả tạo ra những sản phẩm mang đậm văn hóa, bản sắc vùng miền và truyền cảm hứng sáng tạo. Chúng tôi không muốn xây dựng những nhà cộng đồng tránh lũ đơn thuần bằng những cột bê tông trơ trọi, thô kệch, chỉ để "tồn tại" lúc bão lũ. Chúng tôi mong muốn các kiến trúc sư thiết kế nên những "công trình của hạnh phúc" - tức là những công trình xanh, thẩm mỹ, hài hòa với thiên nhiên để ngày thường người dân vẫn yêu thích và muốn đến sinh hoạt. Vì vậy, tôi đề nghị các tác giả lưu ý 3 yếu tố: Mỹ thuật, Thân thiện và Gần gũi.

Đồng thời, sản phẩm phải đa dạng để đáp ứng từ đối tượng phổ thông đến nâng cao. Có những công trình nâng cao trị giá hàng chục tỷ đồng của những người có điều kiện muốn xây dựng hiên ngang trước gió biển, nhưng cũng phải có những giải pháp thiết kế giá thấp, chẳng hạn trong khoảng 100-200 triệu đồng cho những hộ dân nghèo vùng bão lũ.

PV: Bên cạnh giải thưởng, ông kỳ vọng các kiến trúc sư và người tham gia sẽ nhận lại được giá trị gì; đồng thời Ban Tổ chức có chiến lược gì để các ý tưởng sáng tạo trong cuộc thi này thực sự bước ra đời sống, thay vì chỉ nằm lại trên những bản vẽ?

Ông Cao Xuân Thạo: Tôi tin rằng giải thưởng lớn nhất là giải thưởng từ xã hội và cộng đồng. Tiền không thể mua được niềm hạnh phúc khi đến một vùng bão lũ, thấy một ngôi nhà cộng đồng mang tên kiến trúc sư đã sáng tác ra nó, hay thấy người dân đang tránh bão an toàn dưới những công trình dựa theo mẫu thiết kế của mình.

Về việc quản lý, tất cả các tác phẩm thu được (kể cả được giải hay không được giải) sẽ được đưa vào hệ thống ngân hàng cơ sở dữ liệu chung của cộng đồng. Chúng tôi hoàn toàn cởi mở và ủng hộ các địa phương, tổ chức, doanh nghiệp khai thác, sử dụng các mẫu thiết kế này để xây dựng. Bản vẽ nằm trong kho là sản phẩm chết, nhưng được áp dụng vào thực tế thì mới là sản phẩm sống.

Tại buổi lễ hôm nay, chúng tôi rất mừng khi thấy sự tham gia đông đủ của các chuyên gia, nhà khoa học, và đặc biệt là các kiến trúc sư trẻ, các bạn học sinh, sinh viên. Đây chính là tiềm năng lan tỏa cực kỳ lớn cho cộng đồng. Chúng tôi cũng mong muốn các cơ quan báo chí, bằng tấm lòng và trách nhiệm nghề nghiệp, sẽ đồng hành lan tỏa mạnh mẽ tinh thần cuộc thi. Sự ủng hộ của các cơ quan chuyên môn như Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường... sẽ là điểm tựa vững chắc để cuộc thi lần đầu tiên phối hợp này gặt hái được những kết quả tốt đẹp nhất.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!