Phụ nữ Cam Đường chuẩn bị ứng phó với thiên tai

Trở lại địa bàn TP Lào Cai (cũ) sau hơn nửa năm trận lũ lịch sử, bùn đất đã được dọn đi nhưng những vệt ngấn nước, những mảng tường loang ố vẫn nhắc nhớ về lũ dữ từng tràn qua từng con ngõ, từng mái nhà. Đằng sau những căn nhà từng bị ngập sâu, sạt lở là những gia đình chưa thể ổn định cuộc sống, có người vẫn phải ở nhờ, từng ngày chật vật tái thiết đời sống sau thiên tai.

Nỗi ám ảnh nước lũ dâng trong đêm

Nhắc lại những trận mưa lũ vừa qua, bà Vi Thị Huế, Phó Chủ tịch Hội LHPN phường Cam Đường (Lào Cai), vẫn nhớ rõ cảm giác bất an khi nước lũ dâng lên rất nhanh vào ban đêm. Gia đình bà ở Tổ 29 Pom Hán, khu vực từng bị ngập sâu, có thời điểm nước từ sân tràn vào nhà chỉ trong thời gian ngắn đã lên gần 1 mét. "Điều đáng sợ nhất là lũ về ban đêm, khi nhiều người còn đang trong giấc ngủ, chưa kịp hình dung mức độ nguy hiểm thì nước đã tràn vào nhà", bà Huế chia sẻ.

Theo bà Huế, những năm gần đây, thời tiết trên địa bàn diễn biến bất thường, mưa lớn xuất hiện nhiều hơn, nguy cơ lũ quét, ngập úng, sạt lở ngày càng rõ. Các hộ dân sống ven sông, ven suối, gần ta luy, chân đồi, khe núi là những nhóm đối mặt rủi ro trực tiếp khi thiên tai xảy ra. Riêng phường Cam Đường hiện có trên 7.000 hội viên phụ nữ, trong các đợt mưa lũ lớn vừa qua ước tính gần 2.000 hội viên bị ảnh hưởng.

Với phụ nữ, thiệt hại sau lũ không dừng lại ở tài sản bị cuốn trôi hay hư hỏng. Sau mỗi trận lũ, họ tiếp tục việc dọn dẹp bùn đất, khử khuẩn nhà cửa, chăm sóc con nhỏ, người già, lo bữa ăn, giấc ngủ trong điều kiện sinh hoạt đảo lộn. "Có những tài sản mới mua, sử dụng chưa được bao lâu cũng bị ngập nước, hỏng hóc sau một trận lũ, rất xót xa", bà Huế nói.

Điều ám ảnh bà nhất là câu chuyện một gia đình mới chuyển đến thuê nhà, trong nhà có em bé mới sinh 12 ngày tuổi. Đêm lũ về, người chồng đi làm, chỉ còn hai mẹ con ở nhà, nước dâng nhanh khiến người mẹ phải kê ghế cao dần để tránh nước. Nhắc đến đây, bà Huế nghẹn lại: "Sáng hôm sau chúng tôi mới biết hai mẹ con đã trải qua một đêm rất nguy hiểm. Nghĩ đến em bé còn quá nhỏ ở trong hoàn cảnh ấy, tôi thật sự rất xót xa".

Sau lũ, môi trường sống tại nhiều khu dân cư bị ô nhiễm nặng do bùn đất, rác thải, xác động vật chết trôi dạt về. Cán bộ Hội phải cùng chính quyền, lực lượng chức năng, hội viên, người dân tổ chức vệ sinh môi trường, có nơi phải nhờ lực lượng y tế phun khử khuẩn. "Thiên tai không chỉ gây thiệt hại trước mắt mà còn để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với đời sống người dân", bà Huế nhìn nhận.

Từ thực tế ấy, Hội LHPN phường Cam Đường xác định công tác tuyên truyền phải đi trước một bước. Khi có cảnh báo mưa lớn, Hội kịp thời đưa thông tin lên các trang, nhóm Facebook, Zalo, đồng thời phối hợp tuyên truyền qua loa truyền thanh, sinh hoạt chi hội, họp tổ dân phố. Bà Huế cho rằng điều quan trọng nhất là giúp người dân thay đổi nhận thức, đặt an toàn tính mạng lên trước tài sản, không vì tiếc của mà chậm sơ tán trong tình huống nguy hiểm.

Chật vật tái thiết cuộc sống sau những vết sạt lở

Tổ 12 Nam Cường (phường Cam Đường) là một trong những địa bàn cho thấy rõ nhất hậu quả nặng nề của thiên tai đối với hội viên phụ nữ, hộ gia đình. Bà Đỗ Thị Liên, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ Tùng Tung 1, Tổ 12 Nam Cường, cho biết đợt mưa bão, sạt lở lịch sử năm 2025 đã khiến nhiều hộ dân rơi vào cảnh mất nơi ở. "Tổng số hộ bị ảnh hưởng, nhà cửa bị nứt, sập, sạt lở là 54 hộ, trong đó có 34 hộ bị sạt lở, đổ nhà nghiêm trọng", bà Liên kể.

Rất may thiên tai không gây thiệt hại về người, nhưng tài sản của nhiều gia đình gần như mất hết. Có những căn nhà bị sập, người dân nhìn thấy đồ đạc bên trong nhưng không thể vào lấy vì khu vực quá nguy hiểm. Sau bão lũ, nhiều hộ không còn chỗ ăn ở ổn định, người có anh em họ hàng thì đi ở nhờ, người không có nơi nương tựa phải tạm trú tại nhà văn hóa khu dân cư.

Có thời điểm, 12 hộ dân phải ở tập trung tại nhà văn hóa. Không gian vốn dành cho sinh hoạt cộng đồng trở thành nơi ở tạm, khiến các hoạt động chi hội, đoàn thể nhiều lúc phải tổ chức ngoài sân. "Bà con rất cần sự quan tâm, giúp đỡ của địa phương, các cấp, các ngành, các nhà hảo tâm để ổn định cuộc sống", bà Liên chia sẻ.

Theo bà Liên, đợt mưa bão lịch sử vào khoảng tháng 9, tháng 10/2025 để lại hậu quả kéo dài. Nhiều hộ phải ở tạm trong nhiều tháng, nhà cửa chưa thể khắc phục ngay, đất đai còn ngổn ngang, khu vực sạt lở chưa bảo đảm an toàn. Đến gần thời điểm bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 (tháng 3/2026), một số hộ mới dần được sắp xếp di chuyển ra khỏi nhà văn hóa để có chỗ sinh hoạt cộng đồng trở lại.

Trong quá trình khắc phục hậu quả, Chi hội Phụ nữ vừa nắm bắt tình hình hội viên, vừa phối hợp tổ dân phố thông tin đến chính quyền về các hộ khó khăn, hộ cần hỗ trợ nơi ở, nhu yếu phẩm, điều kiện sinh hoạt. Hội viên phụ nữ trong tổ cũng tham gia dọn vệ sinh, hỗ trợ các gia đình bị thiệt hại, nhắc nhở nhau không quay lại khu vực nguy hiểm khi chưa được phép. "Những hộ sát bờ sông, bờ suối, ven ngòi là nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất, nên công tác nhắc nhở phải thường xuyên hơn, nhất là trước mùa mưa bão", bà Liên nói.

Sau những mất mát ấy, nhận thức của hội viên phụ nữ trong tổ đã thay đổi rõ rệt. Khi có thông báo về thời tiết xấu, Chi hội Phụ nữ thông tin ngay qua nhóm Zalo, còn những hộ không dùng điện thoại thông minh thì được nhắc qua loa phát thanh nhà văn hóa. "Chị em đã biết dọn dẹp đồ đạc, kê cao tài sản, chuẩn bị vật dụng cần thiết, chủ động di chuyển người, tài sản đến nơi an toàn", bà Liên cho biết.

Bà Liên cho rằng sự thay đổi lớn nhất là từ tâm thế bị động sang chủ động. Trước đây, nhiều người chỉ lo xử lý khi mưa lũ đã đến nhưng sau những thiệt hại nặng nề, bà con hiểu rằng phòng chống thiên tai phải chuẩn bị từ sớm, từ xa. "Nếu không may có mưa bão, lũ lụt xảy ra trong thời gian tới, tôi tin bà con sẽ chủ động hơn, chuẩn bị tốt hơn, không để bị động như trước nữa", bà Liên nói.

Bộ tài liệu giúp phụ nữ biết việc cần làm trước lũ

Trong bối cảnh Lào Cai thường xuyên chịu tác động của lũ quét, sạt lở đất, mưa lớn cực đoan, lớp tập huấn "Hướng dẫn sử dụng bộ tài liệu thực hành về kỹ năng phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu có lồng ghép giới" được tổ chức tại Lào Cai ngày 8/6 vừa qua có ý nghĩa thiết thực. Lớp tập huấn do Trung ương Hội LHPN Việt Nam tổ chức, sau hoạt động trước đó tại Cần Thơ. Đây là nội dung thuộc Dự án "Thúc đẩy bình đẳng giới và quyền của phụ nữ thông qua hành động ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro thiên tai" do Cơ quan LHQ về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) tài trợ.

Tham dự lớp tập huấn có đại diện Trung ương Hội LHPN Việt Nam, cán bộ Hội LHPN tỉnh Lào Cai, cán bộ, hội viên phụ nữ phường Lào Cai, phường Cam Đường cùng một số địa bàn trong tỉnh. Tại lớp tập huấn, học viên được hướng dẫn sử dụng cẩm nang thực hành, sổ tay, bộ tranh truyền thông về phòng chống thiên tai theo hướng dễ hiểu, dễ nhớ, dễ áp dụng. Nội dung tập huấn nhấn mạnh yêu cầu lồng ghép giới để nhu cầu của phụ nữ, nam giới, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, nhóm dễ bị tổn thương được tính đến trong từng khâu chuẩn bị, ứng phó, khắc phục hậu quả.

Thạc sĩ Trần Thu Thủy, chuyên gia Giới, nguyên Chánh Văn phòng Trung ương Hội LHPN Việt Nam, giảng viên lớp tập huấn, cho biết đây là lớp thử nghiệm tài liệu dành cho cán bộ Hội cơ sở, hội viên phụ nữ. Nội dung trọng tâm là giúp cán bộ Hội làm quen với tài liệu, biết cách sử dụng trong thực tiễn, đồng thời góp ý, bổ sung những thông tin, hình ảnh sát hơn với đời sống địa phương. "Khi tiếp cận bằng lăng kính giới, công tác phòng chống thiên tai sẽ cụ thể hơn, gần hơn với nhu cầu của từng nhóm đối tượng", bà Thủy nhấn mạnh.

Theo bà Thủy, điểm mới của bộ tài liệu là các bảng kiểm được xây dựng theo từng giai đoạn thiên tai, giúp phụ nữ không bỏ sót những việc cần làm trước, trong, sau thiên tai. Bộ tranh, sổ tay, cẩm nang cũng giúp cán bộ Hội truyền thông trực quan hơn tại thôn, tổ, bản, khu dân cư. "Một thay đổi quan trọng mà dự án hướng tới là giúp cán bộ Hội nhìn nhận phụ nữ không chỉ là nạn nhân trong thiên tai, mà còn là nhân tố, là nguồn lực chủ động trong phòng chống thiên tai", bà Thủy nói.

Với bà Đỗ Thị Liên, bộ tài liệu giúp chi hội phụ nữ cơ sở có thêm công cụ cụ thể để tuyên truyền trong sinh hoạt chi hội cũng như khi đến từng hộ gia đình. Những hình ảnh, tình huống thực hành giúp hội viên hiểu rõ hơn điều có thể xảy ra khi bão lũ xuất hiện, từ đó biết cách di dời, bảo vệ an toàn cho người, tài sản. "Khi được học, được hướng dẫn cụ thể, chúng tôi sẽ biết cách tuyên truyền tốt hơn cho bà con lối xóm", bà Liên chia sẻ.

Bà Vi Thị Huế cũng cho rằng truyền thông bằng pa-nô, áp phích, bộ tranh là cách làm mới mẻ, trực quan, phù hợp với cơ sở. Không phải người dân nào cũng dùng mạng xã hội, cũng tiếp cận nhanh thông tin qua điện thoại thông minh, nên tài liệu trực quan giúp việc cảnh báo, hướng dẫn dễ đi vào đời sống hơn. "Người dân nhìn vào tranh, vào hướng dẫn cụ thể sẽ dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo hơn", bà Huế nói.

Sau lớp tập huấn, Hội LHPN phường Cam Đường dự kiến chia sẻ bộ tài liệu trên các trang, nhóm của Hội, đồng thời lồng ghép nội dung vào sinh hoạt chi hội, truyền thông cộng đồng. Nếu có điều kiện, Hội sẽ làm tờ rơi, pa-nô, áp phích để chuyển tải đến từng hộ gia đình, nhất là các khu vực có nguy cơ cao. Bà Huế kỳ vọng hội viên phụ nữ không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn trở thành người truyền tải kiến thức đến gia đình, hàng xóm, cộng đồng.

Hội cơ sở chuyển từ hỗ trợ sau lũ sang phòng ngừa từ sớm

Bà Dương Thu Thủy, Ủy viên Ban Thường vụ Hội LHPN tỉnh, Phó Trưởng Ban Công tác Phụ nữ, cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lào Cai, cho rằng thiên tai đang đặt ra yêu cầu mới đối với công tác Hội. Lào Cai là địa bàn miền núi, địa hình chia cắt mạnh, nhiều nơi thường xuyên đối mặt mưa lớn kéo dài, lũ quét, sạt lở đất. Trong đó, phường Cam Đường nói riêng là một trong những địa bàn đã chịu tác động trực tiếp, nặng nề của mưa lũ, ngập úng, sạt lở trong thời gian qua.

"Phụ nữ và trẻ em là những nhóm chịu tác động nhiều nhất, không chỉ về tính mạng, nhà ở, tài sản, sinh kế mà còn ở gánh nặng chăm sóc gia đình sau thiên tai", bà Dương Thu Thủy nói. Theo bà, dự án do UN Women tài trợ có ý nghĩa thiết thực vì không chỉ trang bị kiến thức phòng chống thiên tai mà còn thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao vai trò, tiếng nói của phụ nữ trong ứng phó biến đổi khí hậu. Khi phụ nữ được tham gia lập kế hoạch, truyền thông, hỗ trợ cộng đồng, các phương án phòng ngừa sẽ sát hơn với nhu cầu thực tế của từng nhóm dân cư, nhất là tại những khu vực có nguy cơ cao như phường Cam Đường.

"Phụ nữ không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ, mà còn là lực lượng rất quan trọng, góp phần xây dựng cộng đồng an toàn, thích ứng, phát triển bền vững", bà Thuỷ nhấn mạnh.

Qua lớp tập huấn, cán bộ Hội được cập nhật kiến thức về biến đổi khí hậu, loại hình thiên tai thường gặp tại địa phương, rủi ro đối với phụ nữ, trẻ em, nhóm yếu thế. Học viên cũng được thực hành kỹ năng truyền thông cộng đồng, hướng dẫn hộ gia đình xây dựng phương án ứng phó, nhận diện nguy cơ mất an toàn, hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương trong tình huống khẩn cấp. Đây là những kỹ năng có thể áp dụng ngay trong mùa mưa bão năm 2026, đặc biệt ở các khu dân cư ven sông, chân đồi, khu vực từng bị ngập sâu, sạt lở tại phường Cam Đường.

Bà Dương Thu Thủy đánh giá điểm nổi bật của bộ tài liệu là tính thực tiễn, nội dung ngắn gọn, có minh họa trực quan, bám sát tình huống người dân vùng cao thường gặp. Việc lồng ghép giới giúp cán bộ Hội hiểu rõ hơn nhu cầu khác nhau của phụ nữ, nam giới, trẻ em, người cao tuổi trong từng hoàn cảnh. Từ đó, các hoạt động cảnh báo, sơ tán, cứu trợ, phục hồi sau thiên tai có thể được thiết kế phù hợp, tránh bỏ sót nhóm yếu thế.

Trong thời gian tới, Hội LHPN tỉnh Lào Cai sẽ chỉ đạo các cấp Hội đưa nội dung bộ tài liệu vào sinh hoạt chi hội, truyền thông cộng đồng, tập huấn kỹ năng, hoạt động xây dựng gia đình an toàn trước thiên tai. Hội cũng phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai, các tổ chức liên quan để hướng dẫn thực hành cho người dân tại cơ sở. Mục tiêu là để kiến thức không dừng lại trong lớp tập huấn mà trở thành kỹ năng thường xuyên trong đời sống.