Nâng cao quyền năng của phụ nữ trong quản lý rủi ro thiên tai tại cộng đồng

Thách thức về lồng ghép giới trong các chính sách phòng chống thiên tai 

Tại phiên thảo luận, TS. Nguyễn Sỹ Linh, Trưởng ban Biến đổi khí hậu, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (ISPAE), Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng, thách thức lớn nhất và mang tính căn bản chính là sự thiếu hụt dữ liệu phân tách giới một cách hệ thống. Mặc dù cấu trúc cơ sở dữ liệu hiện tại đã bắt đầu làm quen với khái niệm này nhưng việc thu thập dữ liệu "đúng và đủ" để phục vụ việc lập quy hoạch, kế hoạch ứng phó vẫn là bài toán chưa có lời giải thỏa đáng. Khi xây dựng kế hoạch, các địa phương thường chỉ có số lượng thống kê bề nổi mà thiếu hẳn dữ liệu định vị sâu sát về các nhóm dễ bị tổn thương tại từng địa bàn nguy hiểm. 

Cùng quan điểm đó, ông Bùi Quang Huy, Phó Giám đốc Trung tâm chính sách và kỹ thuật PCTT, Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bổ sung thêm rằng, hiện nay chúng ta có số lượng nhưng lại thiếu "vị trí" - mã định danh quan trọng để xác định chính xác đối tượng cần cứu hộ trong "giờ vàng" khi thiên tai ập đến. Bên cạnh dữ liệu, sự bất đồng bộ về "ngôn ngữ nhận thức giới" giữa các bên liên quan cũng là một rào cản vô hình. 

Từ những nhận định đó, các đại biểu đều nhất trí cho rằng, nhận thức về giới giữa các nhà kỹ thuật thuần túy và chuyên gia giới vẫn còn khoảng cách lớn, dẫn đến việc thiếu một cơ quan điều phối đủ mạnh để kết nối và thẩm định thông tin giới xuyên suốt. Thậm chí, khi lồng ghép giới chưa trở thành quy định bắt buộc pháp lý cao trong các kế hoạch hành động cụ thể, vai trò của người đứng đầu mang tính quyết định rất lớn. Nếu lãnh đạo cơ sở chỉ tư duy theo lối kỹ thuật, khía cạnh giới thường bị coi là yếu tố phụ và dễ dàng bị lược bỏ. 

Từ góc độ địa phương, bà Nguyễn Thị Thùy Linh, Chủ tịch Hội LHPN thành phố Cần Thơ, đã chia sẻ những khó khăn thực tế khi cán bộ cơ sở đang phải kiêm nhiệm quá nhiều đầu việc. Việc luân chuyển cán bộ liên tục khiến nhân sự mới chưa kịp am hiểu địa bàn, kết hợp với áp lực hồ sơ văn bản khiến việc thực thi các nội dung mang tính chất chuyên sâu như bình đẳng giới trở nên quá tải. Tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số, trình độ học vấn và rào cản ngôn ngữ cũng khiến phụ nữ khó tiếp cận với thông tin cảnh báo thiên tai hiện đại. 

Giải pháp chiến lược thúc đẩy vai trò của phụ nữ 

Để góp phần giải quyết những khoảng trống chính sách, bà Nguyễn Ngọc Lý, nhà Sáng lập, Chủ tịch Hội đồng quản lý và Cố vấn kỹ thuật cao cấp Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng (CECR), nhấn mạnh từ khóa "sự tham gia thực chất". Bà cho rằng phụ nữ phải được hiện diện và có tiếng nói quyết định ngay từ giai đoạn đầu: từ xác định vấn đề, lập kế hoạch đến trực tiếp giám sát và thụ hưởng. Muốn vậy, kế hoạch phòng chống thiên tai cần được cải cách theo hướng tiếp cận từ dưới lên, gắn với đặc thù của từng cộng đồng thay vì áp đặt khuôn mẫu từ trên xuống. 

Về mặt kỹ thuật, giải pháp chuyển đổi số và xây dựng bản đồ rủi ro dựa vào cộng đồng được ông Bùi Quang Huy đề xuất như một bước đi đột phá. Các bản đồ này cần được thiết kế đơn giản để trưởng thôn và người dân có thể tự cập nhật vị trí các hộ gia đình cần ưu tiên cứu hộ. Việc định vị chính xác đối tượng trên bản đồ số sẽ giúp ban chỉ huy cơ sở triển khai cứu hộ nhanh chóng và hiệu quả hơn. Đồng thời, ông Huy cũng nhấn mạnh việc cần đảm bảo yêu cầu phòng chống thiên tai trong phát triển kinh tế xã hội thay vì chỉ dùng từ "lồng ghép" mang tính bổ trợ. 

Từ kinh nghiệm thực tiễn tại Lào Cai, bà Hoàng Phương Thúy, Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Lào Cai, đề xuất cần tăng cường các hoạt động truyền thông, tập huấn kỹ năng ứng phó khẩn cấp phù hợp với trình độ và phong tục địa phương. Phụ nữ cần được tham gia diễn tập thực tế các tình huống như lũ quét, sạt lở để rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống. Bên cạnh đó, việc hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nguồn vốn và khoa học kỹ thuật để xây dựng các mô hình sinh kế bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu là vô cùng cần thiết để họ nâng cao năng lực tự chống chịu. 

Cuối cùng, việc phát huy vai trò nòng cốt của Hội phụ nữ phối hợp cùng Mặt trận Tổ quốc các cấp là giải pháp vận hành then chốt. Khi toàn bộ hệ thống chính trị cấp cơ sở có chung một nhận thức và sở hữu các công cụ quản lý số hóa đồng bộ, vai trò của người phụ nữ sẽ được đặt đúng vị trí, trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ trong sự nghiệp giảm nhẹ rủi ro thiên tai và xây dựng cộng đồng bền vững.