Phụ nữ Hà Nội "hiến kế" để thúc đẩy chuyển đổi xanh tại các làng nghề

Ngày 23/9, Hội LHPN Hà Nội phối hợp Học viện Phụ nữ Việt Nam tổ chức tọa đàm "Thực trạng môi trường làng nghề Hà Nội và vai trò của phụ nữ trong thúc đẩy chuyển đổi xanh". Tại tọa đàm, các đại biểu đã chia sẻ thực tế chuyển đổi sản xuất tại một số làng nghề, những rào cản về vốn, công nghệ, quản trị môi trường, đồng thời đề xuất giải pháp phát huy vai trò của phụ nữ trong quá trình chuyển đổi xanh.

Phụ nữ là chủ thể của chuyển đổi xanh

Bát Tràng từng đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường trong nhiều thập kỷ do hoạt động sản xuất gốm sứ. Bà Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Gốm sứ Quang Vinh, cho biết, quá trình cải thiện môi trường tại làng nghề gắn với những thay đổi trong phương thức sản xuất.

Bà Vinh cho hay, năm 1997, doanh nghiệp Quang Vinh tiên phong chuyển từ lò nung than sang lò nung gas. Đến nay, các hộ làm nghề tại Bát Tràng đã sử dụng lò nung gas.

Theo bà, chuyển đổi xanh trước hết là câu chuyện về con người và cách thức ra quyết định. Với mỗi hộ, mỗi cơ sở sản xuất, đó là sự thay đổi từ tư duy chỉ quan tâm đến chi phí trước mắt sang cân bằng giữa hiệu quả kinh tế, môi trường, sức khỏe người lao động và giá trị lâu dài của sản phẩm.

Bà Vinh đề xuất tổ chức các "hội nghị Diên Hồng" ngay tại làng nghề để cùng bàn giải pháp và hướng dẫn trực tiếp các hộ sản xuất cách thức chuyển đổi xanh.

Đối với phụ nữ và tổ chức Hội, bà đề xuất thí điểm chương trình "Phụ nữ làng nghề sản xuất sạch hơn", đào tạo phụ nữ về công nghệ, quản trị môi trường; đồng thời nghiên cứu mô hình "Làng nghề xanh do phụ nữ tham gia và dẫn dắt".

Tại Vạn Phúc, yêu cầu chuyển đổi xanh cũng đặt ra trong bối cảnh làng nghề phát triển giữa khu dân cư đông đúc. Bà Trần Thị Ngọc Lan, Phó Chủ tịch Hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, cho biết điều này đặt ra yêu cầu ngày càng cao về môi trường, sử dụng nguyên liệu, năng lượng và tổ chức không gian sản xuất.

Theo bà Lan, thực tế tại Vạn Phúc cho thấy khi phụ nữ có kiến thức, được tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường và tham gia bình đẳng vào quá trình ra quyết định, họ có thể đóng góp vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ sở và sức cạnh tranh của sản phẩm làng nghề.

Bà Lan đề nghị có thêm các chương trình hỗ trợ vốn, tín dụng phù hợp để các cơ sở, nhất là cơ sở do phụ nữ làm chủ, có điều kiện đổi mới thiết bị, cải thiện điều kiện sản xuất và áp dụng công nghệ sạch. Cùng với đó là chính sách hỗ trợ các làng nghề xây dựng mô hình sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải, sử dụng nguyên liệu và bao bì thân thiện với môi trường.

Tại xã Thanh Oai, nghề làm nón lá làng Chuông có lịch sử hơn 300 năm. Địa phương hiện có 25 sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP; tỷ lệ hộ gia đình do phụ nữ làm chủ chiếm khoảng 40%.

Bà Nguyễn Thị Hồng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã Thanh Oai, cho biết phụ nữ vừa trực tiếp tham gia sản xuất, vừa có ảnh hưởng lớn đến thói quen tiêu dùng, vệ sinh gia đình và cộng đồng. Vì vậy, phát huy vai trò của phụ nữ là một trong những giải pháp để thúc đẩy chuyển đổi xanh từ cơ sở.

Thời gian qua, Hội LHPN xã Thanh Oai triển khai các mô hình, hoạt động như "Nhà sạch, vườn đẹp, tường rào nở hoa", "Tuyến đường nở hoa kiểu mẫu", phân loại rác tại hộ gia đình, nói không với túi nilon, sạch đồng ruộng. Hội cũng tổ chức tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn trực tiếp cho hơn 500 hội viên về phân loại, xử lý rác thải sinh hoạt tại hộ gia đình.

Hội LHPN xã đồng thời hỗ trợ phụ nữ chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng an toàn, xanh và bền vững; hỗ trợ HTX Mây tre nón lá Thu Hương từng bước phát triển sản xuất theo hướng xanh, nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống.

Tuy nhiên, bà Hồng cho rằng phụ nữ tham gia sản xuất nhiều nhưng chưa phải lúc nào cũng có vai trò tương xứng trong các quyết định. Gánh nặng công việc gia đình cũng khiến họ khó bố trí thời gian tham gia thường xuyên các lớp đào tạo về công nghệ, quản trị sản xuất và chuyển đổi xanh.

Bên cạnh đó, nguồn lực cho chuyển đổi xanh còn hạn chế; năng lực quản trị và khả năng tiếp cận các tiêu chuẩn, chứng nhận giữa các cơ sở chưa đồng đều.

Bà Hồng đề nghị tăng nguồn lực hỗ trợ phụ nữ chuyển đổi xanh, nâng cao tiếng nói của phụ nữ trong quản trị làng nghề, tạo điều kiện để họ tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến và quyết định những vấn đề liên quan đến sản xuất, môi trường và đời sống cộng đồng.

Theo bà, phụ nữ không chỉ là đối tượng được tuyên truyền mà cần được xác định là chủ thể của quá trình chuyển đổi xanh. Khi có kiến thức, nguồn lực, cơ hội tham gia và tiếng nói trong quyết định, những thay đổi tích cực có thể lan tỏa từ mỗi gia đình, cơ sở sản xuất đến cộng đồng.

Trao thêm cơ hội để phụ nữ dẫn dắt chuyển đổi xanh tại làng nghề

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương cho biết Hà Nội có hệ thống nghề và làng nghề phong phú, hình thành từ lâu đời. Thành phố xác định phát triển làng nghề là một trong những trụ cột của công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển sản xuất, áp lực đối với môi trường tại các làng nghề ngày càng lớn. Thành phố đã triển khai nhiều chính sách, mô hình và giải pháp cải thiện chất lượng môi trường, song tình trạng ô nhiễm tại một số làng nghề vẫn còn phức tạp.

Phụ nữ hiện chiếm khoảng 60-70% lực lượng lao động tại các làng nghề truyền thống, nhiều người trực tiếp quản lý, điều hành cơ sở, hộ kinh doanh và doanh nghiệp làng nghề.

Theo bà Phạm Thị Thanh Hương, tọa đàm nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ nghiên cứu, đề xuất giải pháp phát huy vai trò của phụ nữ trong thúc đẩy chuyển đổi xanh tại các làng nghề; đồng thời đánh giá những đóng góp và những vấn đề cần tiếp tục hỗ trợ để phụ nữ tham gia hiệu quả hơn vào quá trình này.

Phát huy vai trò của phụ nữ trong chuyển đổi xanh, theo lãnh đạo Hội LHPN Hà Nội, vì vậy cần được đặt trong tổng thể các giải pháp hỗ trợ làng nghề, từ nâng cao kiến thức, tiếp cận công nghệ, vốn và thị trường đến tạo điều kiện để phụ nữ tham gia và có tiếng nói trong quá trình ra quyết định.