Những "nữ thuyền trưởng” hợp tác xã tiên phong chuyển đổi xanh, nâng tầm sản phẩm OCOP

Với tư duy đổi mới, mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ và kiên trì theo đuổi mô hình sản xuất xanh, các HTX đã tạo ra những giá trị kinh tế, xã hội và môi trường bền vững, đồng thời mở ra cơ hội việc làm cho hàng nghìn lao động nữ. Sự thay đổi đang hiện hữu rõ nét ở nhiều hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý trên cả nước. Trên những cánh đồng dược liệu, trong các vùng cây ăn trái hay tại những cơ sở chế biến nông sản, tư duy sản xuất xanh, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang từng bước tạo nên diện mạo mới cho kinh tế tập thể. Cùng với giá trị kinh tế ngày càng gia tăng là cơ hội việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động nữ, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống ở khu vực nông thôn.

Chuyển đổi xanh nâng tầm sản phẩm OCOP

Tại xã Yên Sơn, tỉnh Ninh Bình, những cánh đồng nghệ đang khoác lên mình màu vàng óng của mùa thu hoạch. Giữa vùng bán sơn địa, các luống cà gai leo, hà thủ ô, sắn dây được chăm sóc theo quy trình hữu cơ, xanh mướt trải dài dưới chân núi. Khung cảnh ấy khác xa với hình ảnh sản xuất manh mún, nhỏ lẻ nhiều năm trước. Đồng hành cùng sự thay đổi đó là chị Trịnh Thị Hòa, Phó Giám đốc Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn.

Chị Trịnh Thị Hòa nhớ lại khi thành lập vào tháng 7/2020 với 11 thành viên, HTX khi ấy đứng trước không ít khó khăn về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ. Thế nhưng, thay vì lựa chọn con đường phát triển theo lối cũ, ban lãnh đạo HTX đã quyết định đặt cược vào hướng đi mới: Phát triển dược liệu sạch, sản xuất hữu cơ và chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm. Quyết định ấy mở đầu cho một hành trình chuyển đổi mạnh mẽ.

Trên diện tích 4ha vùng nguyên liệu, HTX liên kết với khoảng 50 hộ dân trồng nghệ và các loại dược liệu bản địa. Người dân được hướng dẫn áp dụng quy trình canh tác an toàn, giảm sử dụng hóa chất, chú trọng bảo vệ đất và nguồn nước. Chất lượng nguyên liệu được nâng lên, năng suất ổn định hơn, thu nhập của nhiều hộ dân tăng gần gấp đôi so với trước đây.

Bước ngoặt tiếp theo đến từ việc đầu tư công nghệ sấy lạnh và xây dựng dây chuyền sản xuất khép kín. Những củ nghệ tươi sau thu hoạch được chế biến bằng công nghệ hiện đại nhằm giữ lại tối đa dưỡng chất và màu sắc tự nhiên. Các sản phẩm khi đưa ra thị trường đều được gắn mã truy xuất nguồn gốc điện tử, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra toàn bộ quy trình sản xuất.

Nỗ lực kiên trì ấy đã mang lại những kết quả đáng khích lệ. Hiện nay, HTX sở hữu 12 sản phẩm dược liệu, trong đó có 6 sản phẩm đạt OCOP từ 3 đến 4 sao. Viên tinh bột nghệ vàng tẩm mật ong đạt OCOP 4 sao và Tinh bột nghệ vàng đạt OCOP 3 sao đã trở thành những sản phẩm tiêu biểu của địa phương.

Những con số tăng trưởng cho thấy hiệu quả rõ rệt của hướng đi xanh. Doanh thu của HTX tăng từ chưa đầy 1 tỷ đồng năm 2020 lên hơn 3 tỷ đồng vào năm 2024. Hàng chục phụ nữ địa phương có việc làm thường xuyên, nhiều lao động là phụ nữ dân tộc thiểu số, hộ nghèo và cận nghèo có thêm nguồn thu nhập ổn định.

Đặc biệt, tháng 8/2024 đánh dấu một cột mốc đáng nhớ khi hơn 10.000 sản phẩm dược liệu của HTX được xuất khẩu sang thị trường Anh. Chuyến hàng đầu tiên vượt hàng nghìn cây số đến châu Âu mang theo niềm tự hào của những người nông dân Yên Sơn, đồng thời khẳng định rằng nông sản xanh hoàn toàn có thể chinh phục những thị trường khó tính nhất.

Câu chuyện phát triển bền vững cũng đang được viết tiếp ở vùng đất phù sa ở Cần Thơ. Trên những vườn vú sữa và sầu riêng rộng hàng chục héc-ta tại xã Trường Long, thành phố Cần Thơ, không khí sản xuất luôn nhộn nhịp. Đây là nơi Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A đang từng ngày xây dựng thương hiệu trái cây chất lượng cao phục vụ nhu cầu của thị trường

Những năm đầu thành lập, HTX chủ yếu sản xuất theo tập quán truyền thống. Tuy nhiên, yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường đã buộc người nông dân phải thay đổi nếu muốn đi xa hơn. Sự thay đổi bắt đầu bằng việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP vào sản xuất. Nông dân được hướng dẫn ghi chép nhật ký canh tác, sử dụng phân bón hợp lý, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn chất lượng. Kết quả là gần 17ha vú sữa của HTX đã được chứng nhận GlobalGAP. Đây được xem như "tấm vé thông hành" giúp sản phẩm tiến gần hơn tới các thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh nâng cao chất lượng, HTX còn chú trọng xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương. Năm 2021, nhãn hiệu "Vú sữa Trường Khương A" được công nhận, tạo dấu mốc quan trọng trên hành trình khẳng định vị thế của sản phẩm. Hai sản phẩm chủ lực là Vú sữa bơ hồng và Vú sữa lò rèn được công nhận OCOP 4 sao vào năm 2023. Danh hiệu OCOP đã giúp sản phẩm được nhiều doanh nghiệp biết đến, mở rộng cơ hội tham gia vào các chuỗi phân phối lớn. Những chuyến xe chở vú sữa rời khỏi vườn giờ đây không chỉ đến các tỉnh, thành trong nước mà còn hướng ra thị trường quốc tế. 4 tấn vú sữa được xuất khẩu sang Mỹ là thành quả của cả một quá trình chuyển đổi sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Cùng với chuyển đổi xanh, HTX tích cực ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm. Hình ảnh những trái vú sữa tím hồng xuất hiện tại các hội chợ, sự kiện xúc tiến thương mại và các nền tảng trực tuyến ngày càng nhiều hơn, góp phần đưa thương hiệu địa phương đến gần người tiêu dùng; doanh thu của HTX tăng trưởng mạnh qua từng năm. Điều khiến HTX tự hào hơn cả là mô hình này đang tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động tại địa phương, trong đó phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn. 

Hiện HTX tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 120 lao động, trong đó có 50 lao động nữ, chiếm 42% tổng số lao động. Nguồn thu nhập ổn định giúp nhiều gia đình cải thiện đời sống, có điều kiện nuôi con học hành và phát triển kinh tế lâu dài.

"Đòn bẩy" cho phụ nữ phát triển kinh tế tập thể

Những kết quả đạt được tại Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn, Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ trong phát triển kinh tế tập thể và xây dựng các mô hình sản xuất xanh.

Nhằm phát huy tiềm năng đó, từ năm 2023, Hội LHPN Việt Nam đã triển khai Đề án "Hỗ trợ hợp tác xã do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01). Đây là đề án đầu tiên về kinh tế tập thể được xây dựng trên cơ sở quan tâm đến những đặc thù của phụ nữ, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực quản lý, điều hành HTX, tạo việc làm và tăng quyền năng kinh tế cho phụ nữ.

Theo Phó Chủ tịch thường trực Hội LHPN Việt Nam Trần Lan Phương, với sự chủ động, tập trung nguồn lực và tăng cường phối hợp của các cấp Hội, công tác hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế tập thể và triển khai Đề án 01 đã đạt nhiều kết quả tích cực, tạo tác động rõ nét đến sự tham gia của phụ nữ trong khu vực kinh tế tập thể. Các hoạt động tuyên truyền, đào tạo, tập huấn được triển khai sâu rộng, góp phần nâng cao nhận thức của phụ nữ về lợi ích của kinh tế tập thể, khơi dậy tinh thần sáng tạo và khát vọng làm giàu chính đáng.

Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn và Hợp tác xã Vườn cây ăn trái Trường Khương A là 2 trong số 50 hợp tác xã tiêu biểu được Trung ương Hội LHPN Việt Nam biểu dương tại Hội nghị tổng kết thực hiện Đề án 01 năm 2025. Những kết quả ấy đang góp phần khẳng định vị thế của phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế, đồng thời thúc đẩy bình đẳng giới và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Sự đồng hành của Đề án 01 đang tiếp thêm động lực để ngày càng nhiều phụ nữ tự tin đảm nhận vai trò quản lý, điều hành hợp tác xã, tiếp cận khoa học công nghệ, phát triển sản phẩm OCOP và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần nâng cao quyền năng kinh tế của phụ nữ mà còn tạo thêm những gam màu tươi sáng cho bức tranh phát triển kinh tế tập thể của đất nước.

Trên hành trình hướng tới nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững, hình ảnh những "nữ thuyền trưởng" hợp tác xã đang ngày càng trở nên quen thuộc. Bằng sự bền bỉ, sáng tạo và trách nhiệm với cộng đồng, họ đang gieo những hạt mầm của sự đổi mới trên từng vùng quê, góp phần xây dựng một Việt Nam xanh hơn, thịnh vượng hơn và giàu bản sắc hơn trong tương lai.