Phụ nữ ở đô thị: Tăng trưởng cao nhưng sinh kế phải bền vững - Bài 2: Nhận diện đúng đối tượng để hỗ trợ

Quyết định 2415/QĐ-TTg ngày 31/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035" đã đưa ra chính sách áp dụng đối với tất cả phụ nữ có nhu cầu khởi sự kinh doanh, khởi nghiệp nhưng đồng thời xác định các nhóm cần ưu tiên như phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn, phụ nữ đơn thân, phụ nữ khuyết tật, phụ nữ trong gia đình có người khuyết tật, nạn nhân bạo lực gia đình hoặc mua bán người, nữ công nhân lớn tuổi trở về từ khu công nghiệp, phụ nữ trở về sau thời gian lao động ở nước ngoài, phụ nữ di cư lao động tự do...

Do đó, không nên áp dụng một chính sách giống nhau một cách máy móc cho tất cả phụ nữ, mà cần nhận diện đúng khó khăn, rào cản của từng nhóm để lựa chọn công cụ hỗ trợ phù hợp.

Đối với nhóm trí thức (nữ sinh viên mới ra trường):

Một trong những khó khăn đáng chú ý của nhóm này là giai đoạn chuyển tiếp từ ghế nhà trường sang thị trường lao động: chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế, kỹ năng nghề nghiệp chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp, mạng lưới quan hệ nghề nghiệp còn hạn chế và khả năng tiếp cận công việc phù hợp chưa cao. Đây không phải vấn đề riêng của nữ sinh viên mà còn là khó khăn chung của nhiều người lao động có trình độ đại học trong quá trình tìm việc.

Vì vậy, giải pháp phù hợp cần ưu tiên đối với nhóm này là xây dựng các chương trình, cầu nối giúp họ nhanh chóng làm quen và tiếp cận thị trường lao động.

Hiện nay, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 336/QĐ-TTg ngày 25/02/2026 phê duyệt Chương trình "Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035" theo đó đặt mục tiêu tăng cường hệ sinh thái khởi nghiệp trong các cơ sở giáo dục, kết nối trường đại học với trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp và nguồn vốn. TPHCM đồng thời đang triển khai Kế hoạch 141/KH-UBND năm 2026 về phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Theo đó, cần đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ như tạo chương trình thực tập, học việc có trả thu nhập; kết nối doanh nghiệp; đào tạo kỹ năng số, ngoại ngữ, quản trị dự án và kỹ năng kinh doanh; xây dựng mạng lưới cố vấn nghề nghiệp; hỗ trợ không gian làm việc và ươm tạo đối với những dự án khởi nghiệp có khả năng phát triển..., qua đó hình thành các chương trình phù hợp hơn cho nữ sinh viên và nữ trí thức trẻ.

Đối với phụ nữ nội trợ muốn quay trở lại thị trường lao động

Rào cản của nhóm phụ nữ nội trợ thường là do gián đoạn công việc nhiều năm, kỹ năng nghề nghiệp không còn theo kịp thị trường hoặc chỉ có thể làm việc trong một số khung thời gian nhất định vì phải chăm sóc con và gia đình.

Do đó, giải pháp cần hướng tới là xây dựng các chương trình hỗ trợ để họ nhanh chóng quay lại việc làm như: đào tạo lại kỹ năng trong thời gian ngắn; đánh giá và công nhận kinh nghiệm, kỹ năng đã tích lũy trước đây; kết nối công việc bán thời gian, làm việc linh hoạt hoặc làm từ xa; hỗ trợ gửi trẻ và tạo cơ hội thử việc trở lại. Định hướng này cũng hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Điều 135 Bộ luật Lao động khi khuyến khích việc làm theo thời gian biểu linh hoạt, làm việc không trọn thời gian và làm việc tại nhà.

Đối với nữ tiểu thương, hộ kinh doanh và người kinh doanh nhỏ lẻ

Từ ngày 01/01/2026, chính sách thuế chung cho kinh doanh quy mô nhỏ đã thay đổi rất đáng kể. Theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân; hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỷ đồng phải áp dụng hóa đơn điện tử theo quy định (Điều 1). Đồng thời, Nghị quyết 198/2025/QH15 đã chấm dứt thu lệ phí môn bài từ ngày 01/01/2026 (khoản 7 Điều 10).

Bên cạnh các chính sách thuế chung, pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng đã có cơ chế ưu tiên đối với doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP, trong trường hợp nguồn lực hỗ trợ có giới hạn, doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nhiều lao động nữ thuộc nhóm được ưu tiên hỗ trợ trước. Nghị quyết 198/2025/QH15 cũng quy định đối với một số gói thầu sử dụng ngân sách nhà nước có giá không quá 20 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thì doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ thuộc nhóm được ưu tiên.

Như vậy, với hoạt động kinh doanh nhỏ, pháp luật hiện hành đã có những chính sách giảm nghĩa vụ thuế theo quy mô doanh thu. Do vậy, cần ưu tiên hỗ trợ họ tiếp cận và sử dụng được những chính sách hiện có, đồng thời giảm khó khăn khi hoạt động kinh doanh phát triển đến quy mô phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, kế toán và hóa đơn; hỗ trợ quá trình chuyển từ kinh doanh mang tính tự phát sang kinh doanh bài bản và có khả năng phát triển: hướng dẫn kế toán - thuế; hỗ trợ sử dụng hóa đơn điện tử; đào tạo bán hàng trực tuyến; hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn chính thức; kết nối nguồn hàng và thị trường; tư vấn đăng ký kinh doanh, hợp đồng, an toàn thực phẩm và sở hữu trí tuệ; đồng thời hỗ trợ chuyển thành doanh nghiệp khi đủ điều kiện.

Ngoài ra, về vay vốn ưu đãi, Luật Việc làm năm 2025 đã cho phép Hội đồng nhân dân cấp tỉnh bố trí nguồn ngân sách địa phương ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội để cho vay giải quyết việc làm. Đặc biệt, đối với chính nguồn vốn ngân sách địa phương ủy thác này, HĐND cấp tỉnh được quyết định bổ sung các đối tượng được vay với mức lãi suất thấp hơn.

Do đó, TPHCM có thể nghiên cứu, trên cơ sở khả năng ngân sách và nhu cầu thực tế, xác định một số nhóm cần được ưu tiên như phụ nữ đơn thân nuôi con có thu nhập thấp, phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn cần tạo sinh kế, lao động nữ phi chính thức bị mất việc hoặc phụ nữ cần chuyển đổi nghề.

Luật sư Hà Hải đưa ý kiến: "Chính sách đặc thù dành cho phụ nữ không nên xuất phát từ quan niệm rằng phụ nữ "yếu hơn", mà cần hướng tới tháo gỡ những rào cản thực tế khiến một số nhóm phụ nữ chưa có điều kiện tiếp cận việc làm, vốn, thị trường và an sinh một cách bình đẳng. Chính sách càng xác định đúng đối tượng, phù hợp để giải quyết khó khăn thì nguồn lực xã hội được sử dụng hợp lý, nâng cao hiệu quả chính sách trên thực tế".

(Còn tiếp)