Phụ nữ Quân đội chủ động trước thách thức trong thời đại số

"Một lớp đào tạo công nghệ tổ chức vào buổi tối. Kết quả cho thấy nam giới tham gia đông hơn. Thoạt nhìn, nhiều người cho rằng phụ nữ ít quan tâm đến công nghệ, nhưng thực tế, đây là khung giờ họ phải dành cho gia đình, con cái". Từ tình huống này, Tiến sĩ Phùng Thị An Na - Giảng viên chính Viện Quyền con người, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - chỉ ra vấn đề nằm ở việc thiết kế chương trình lớp học thiếu lồng ghép yếu tố giới.

Không để bất bình đẳng trong chuyển đổi số 

Tại chương trình Truyền thông với chủ đề "Nâng cao năng lực, bảo đảm an toàn cho Phụ nữ Quân đội vì hòa bình và an ninh trong kỷ nguyên số" diễn ra chiều 14/4, các chuyên gia giới thiệu sáng kiến nâng cao năng lực số cho phụ nữ Quân đội, đồng thời chỉ ra thách thức trong lĩnh vực hòa bình, an ninh thời đại số và những rủi ro đối với phụ nữ, trẻ em gái trên không gian mạng.

Tiến sĩ Phùng Thị An Na - Giảng viên chính Viện Quyền con người, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhận định: Trong những năm gần đây, các hình thức quấy rối, đe dọa, bạo lực giới trên không gian mạng ngày càng gia tăng với nhiều hình thức tinh vi hơn. Không chỉ dừng lại ở những lời xúc phạm hay công kích cá nhân, nhiều cuộc tấn công còn được tổ chức có chủ đích nhằm bôi nhọ danh dự, xuyên tạc thông tin, thậm chí đe dọa an toàn của phụ nữ.

"Khi nói đến "lồng ghép giới", chúng ta rất dễ hiểu theo một cách đơn giản: gia tăng số lượng phụ nữ hoặc đưa thêm phụ nữ vào danh sách. Nhưng thực chất, đó chỉ là phần "bề nổi". Bản chất của lồng ghép giới là việc đưa yếu tố giới vào ngay từ đầu và xuyên suốt toàn bộ quá trình xây dựng chính sách, chương trình và cả công nghệ", Tiến sĩ Phùng Thị An Na nhấn mạnh

Nữ Tiến sĩ dẫn chứng thêm: Một lớp đào tạo công nghệ tổ chức vào buổi tối. Kết quả cho thấy nam giới tham gia đông hơn. Thoạt nhìn, nhiều người cho rằng phụ nữ ít quan tâm đến công nghệ, hoặc định kiến "phụ nữ mà, mấy ai quan tâm công nghệ". Nhưng nhìn sâu hơn, đây là khung giờ họ phải dành cho gia đình, con cái. Vấn đề ở đây là nằm ở cách thiết kế các chương trình thiếu nhạy cảm giới, thiếu lồng ghép giới trong các chính sách chuyển đổi số hiện nay. Nếu không lồng ghép giới, thì chuyển đổi số có thể vô tình tạo ra những bất bình đẳng mới, khó nhận diện hơn.

Tương tự, Đại uý Vũ Thị Hạnh - Chuyên viên chính Trí tuệ nhân tạo, Học viện Viettel, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội, cũng chỉ ra những rủi ro, như: Định kiến giới "nhúng" vào AI, nghĩa là AI học từ dữ liệu, nếu dữ liệu bị thiên lệch, hoặc chứa định kiến giới thì tiếp tục tạo nên bất bình đẳng giới. Ví dụ, khi nhắc đến một số ngành nghề quan trọng như bác sỹ, kỹ sư, AI cho rằng đó là nam và các ngành nghề ít quan trọng hơn như y tá, trợ lý, nội trợ, AI cho rằng đó là nữ.

AI cũng làm gia tăng bạo lực giới trên không gian số như tạo ra các hình ảnh giả mạo nhằm quấy rối, bôi nhọ, tống tiền, theo dõi và kiểm soát nạn nhân, khiến phụ nữ và trẻ em gái dễ tổn thương; rủi ro riêng với trẻ em gái là trở thành là nạn nhân trong deepfake (một kỹ thuật tổng hợp hình ảnh, âm thanh hoặc video để tạo ra những nội dung giả mạo) nhạy cảm ở trường học, gây ra bạo lực học đường. Bot AI gia tăng hình thức bắt nạt trên mạng, tạo ra các bình luận ác ý. Các ứng dụng AI chat, trò chuyện, tâm sự có thể bị lợi dụng để dụ dỗ hoặc thao túng tâm lý, do các em còn non nớt và thiếu kỹ năng tự bảo vệ…

"Làm chủ AI" để phục vụ bình đẳng giới

Trong thời đại số, câu hỏi không còn là "chúng ta gặp khó khăn gì" mà là "chúng ta bước lên bằng cách nào?

Theo Đại úy Vũ Thị Hạnh, nguyên tắc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) an toàn cần nắm rõ "5 không 4 có". Cụ thể, trong quá trình sử dụng AI, người dùng cần tuân thủ "5 không": không cung cấp thông tin cá nhân nhạy cảm; không phụ thuộc hoàn toàn vào AI trong soạn thảo các tài liệu quan trọng mà thiếu kiểm chứng; không sử dụng AI để theo dõi, kiểm soát hay xâm phạm quyền riêng tư của người khác; không tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh, video nhằm bôi nhọ, xúc phạm danh dự cá nhân; và không xem nội dung do AI tạo ra là chân lý tuyệt đối.

Bên cạnh đó, Đại úy Vũ Thị Hạnh cũng đưa ra "4 có" sau khi sử dụng AI. Đó là có kiểm chứng thông tin thông qua các nguồn chính thống, văn bản pháp luật hoặc ý kiến chuyên gia; có trách nhiệm với nội dung do mình sử dụng, kể cả khi có sự hỗ trợ của AI; có bảo mật thông tin bằng cách thiết lập quyền riêng tư, sử dụng mật khẩu mạnh và xác thực đa yếu tố; và có chia sẻ kinh nghiệm sử dụng AI an toàn, nhân văn đến cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ, nhằm nâng cao nhận thức và phòng ngừa rủi ro.

"Phụ nữ không chỉ là người dùng công nghệ đơn thuần, mà phải trở thành những người định hình cách công nghệ được sử dụng để phục vụ cho công việc và cuộc sống của chúng ta, để AI phục vụ bình đẳng giới, chứ không tiếp tay cho bạo lực trên không gian mạng", Đại úy Vũ Thị Hạnh nhấn mạnh.

Ở góc nhìn định hướng chính sách, Tiến sĩ Phùng Thị An Na nhấn mạnh: "Lồng ghép giới trong chính sách là một trong những giải pháp nâng cao năng lực số cho phụ nữ quân đội vì hòa bình và an ninh, để chính sách trở nên đúng hơn, sát hơn và bền vững hơn. Chúng ta cần chuyển từ "nhắc đến phụ nữ" sang "thiết kế cùng phụ nữ", nghĩa là thay đổi tư duy, phụ nữ tham gia ngay từ đầu trong quá trình xây dựng chính sách. Đồng thời cần thu thập và sử dụng dữ liệu phân tách theo giới trong đánh giá chính sách, để chính sách chính xác, công bằng, sát thực tiễn hơn".

Phát biểu tại chương trình, Đại tá Nguyễn Thị Thu Hiền - Ủy viên Thường trực Ban VSTBCPN  Bộ Quốc phòng, Trưởng Ban Phụ nữ Quân đội, cho biết: Bình đẳng giới không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của mỗi quốc gia. Trong những năm qua, Việt Nam tự hào là một trong những quốc gia đi đầu trong khu vực về thu hẹp khoảng cách giới. Hệ thống chính sách, pháp luật về bình đẳng giới ngày càng hoàn thiện.

Phụ nữ Quân đội đã có mặt và đảm nhiệm vai trò quan trọng trên hầu khắp các lĩnh vực công tác. Đặc biệt, đã xuất hiện những điển hình tiên phong của phụ nữ Quân đội trong lĩnh vực chuyển đổi số. Đây là những tiền đề quan trọng để nâng cao năng lực và đảm bảo an toàn cho Phụ nữ Quân đội trong kỷ nguyên số, vì hòa bình và an ninh trên bình diện quốc gia, quốc tế.

Đại tá Nguyễn Thị Thu Hiền cho biết thêm: Bộ Quốc phòng đã cụ thể hóa Chương trình hành động quốc gia bằng Kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ và bình đẳng giới, thực hiện Chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh trong Quân đội giai đoạn 2026 - 2030, trong đó bổ sung hai nội dung có ý nghĩa chiến lược, đó là chuyển đổi số và thực hiện Chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh trong Quân đội.