Phụ nữ Thượng Lâm (Tuyên Quang): "Nếp nhà sạch" mở đường cho du lịch

Khi nếp nhà bớt đi "sương khói cũ"

Về Thượng Lâm những ngày này, điều chạm vào cảm xúc đầu tiên của du khách không chỉ là vẻ hùng vĩ của lòng hồ sinh thái Na Hang - Lâm Bình, mà là sự sạch sẽ, ngăn nắp hiển hiện ngay từ bậc cửa, góc bếp của những ngôi nhà sàn Tày dưới chân núi Nà Tông. Sự thay đổi ấy không đến từ những khẩu hiệu phô trương, mà lặng lẽ ngấm vào đời sống qua Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an".

Thượng Lâm hiện có hơn 1.300 hộ gia đình hội viên phụ nữ. Trước đây, thói quen canh tác nhỏ lẻ cùng nếp sinh hoạt tự do đã ăn sâu vào tiềm thức của nhiều người. Rác thải tiện đâu quăng đó, chuồng trại chăn nuôi dựng ngay sát nhà sàn, còn gian bếp thì ám muội than qua nhiều năm tháng.

Chị Ngô Thị Minh, Chủ tịch Hội LHPN xã Thượng Lâm, nhớ lại những ngày đầu đi vận động: "Nói lý thuyết suông thì nhiều chị em sẽ không nghe, vì bà con còn bận lên nương, bận lo cái ăn. Hơn nữa, thói quen sinh hoạt lâu đời cùng điều kiện kinh tế còn khó khăn khiến nhiều gia đình rất ngại thay đổi. Việc đầu tư nâng cấp bếp ăn hay công trình vệ sinh không thể làm ngay một sớm một chiều. Muốn chị em tin, việc tuyên truyền phải kiên trì, sát thực tế và không áp đặt. Chúng tôi xắn tay áo làm trước, từ các chị ủy viên Ban Chấp hành đến chi hội trưởng, chi hội phó. Cán bộ Hội đến từng nhà, cùng chị em sắp xếp lại cái chạn bát, quét dọn gian bếp, phân loại rác thải và chỉnh trang nhà cửa cho các hộ bắt đầu làm du lịch. Thấy mình làm thật, nhà người ta sạch gọn thật và đời sống tốt lên, xóm giềng mới tự giác bảo nhau làm theo".

Đến nay, toàn xã đã có 1.123 trên tổng số 1.328 hộ đăng ký, và khoảng 70% số hộ đạt chuẩn các tiêu chí. Nhưng con số ấy chỉ thực sự thể hiện rõ nét khi bước vào từng góc bếp, khoảng sân. Không còn cảnh phân loại rác qua loa hay rác thải nhựa vứt tràn bờ rào. Những con đường hoa tự quản kéo dài qua các thôn xóm, chạn bát đĩa ngăn nắp, nguồn nước sinh hoạt sạch sẽ trở thành thước đo tự nhiên cho lòng tự trọng của người phụ nữ nơi đây.

Chiếc chìa khóa mở cánh cửa du lịch bền vững

Nằm trong vùng lõi thắng cảnh, xã Thượng Lâm đứng trước cơ hội chuyển đổi lớn từ nông nghiệp thuần túy sang làm dịch vụ du lịch cộng đồng. Nhưng du khách tìm về Thượng Lâm không chỉ vì cảnh quan "non nước hữu tình", mà còn vì cảm giác an toàn, thanh bình. Ở Thượng Lâm, tiêu chí "3 sạch" (sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ) và "3 an" (an toàn, an tâm, an sinh) không dừng lại ở khẩu hiệu treo trên tường, mà biến thành năng lực cạnh tranh trực tiếp của bà con.

Ghé thăm homestay của gia đình chị Triệu Thị Sướng ở thôn Nà Tông, ít ai hình dung được chỉ vài năm trước, gia đình chị còn thuộc diện khó khăn. Được Hội LHPN xã Thượng Lâm tiếp sức, kết nối nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội và hướng dẫn cách sắp xếp, chỉnh trang nhà cửa, chị Sướng bắt tay vào làm du lịch cộng đồng.

Chị Sướng cho biết: "Làm homestay, nếu nhà không sạch, bếp không ngăn nắp, thức ăn không an toàn thì khách chỉ đến một lần rồi đi. Nhờ các chị em trong Hội chỉ dẫn từ việc nhỏ như phân loại rác, giữ vệ sinh nguồn nước, đến cách nấu các món ăn dân tộc vừa giữ bản sắc vừa đảm bảo vệ sinh, khách đến nhà mình đông hẳn. Bây giờ, doanh thu từ homestay của gia đình đạt trên 800 triệu đồng mỗi năm, cuộc sống đã thay đổi rất nhiều!".

Không riêng gì nhà chị Sướng, hiện tại Hội LHPN xã Thượng Lâm đang đồng hành, hỗ trợ 31 hộ làm homestay chuẩn hóa không gian lưu trú và môi trường sinh thái. Câu chuyện "3 an" cũng được lồng ghép mềm mại trong từng buổi sinh hoạt chi hội: Chị em chia sẻ cách nuôi dạy con cái, giữ gìn bình yên nếp nhà, xua tan nguy cơ bạo lực gia đình. Sự an toàn về an ninh trật tự và thực phẩm sạch đã biến từng ngôi nhà sàn thành một "trạm dừng chân" ấm áp cho du khách phương xa.

Khát vọng thoát nghèo của phụ nữ Thượng Lâm không dừng lại ở căn bếp hay homestay. Điểm tựa quan trọng giúp chị em làm chủ kinh tế còn nằm ở việc đánh thức những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Tày. Hội LHPN xã Thượng Lâm đã chủ động đứng ra kết nối, thành lập các nhóm cùng sở thích dệt thổ cẩm. Bằng cách này, những hoa văn thổ cẩm tinh xảo không còn nằm lại ở góc tủ hay bộ chăn gối ngày cưới, mà được biến tấu thành các sản phẩm lưu niệm như túi xách, ví, phụ kiện tinh tế phục vụ du khách.

Chủ tịch Hội LHPN xã Ngô Thị Minh chia sẻ thêm: "Điều quan trọng nhất không phải là Hội làm thay, mà là giúp chị em thay đổi tư duy sản xuất. Phụ nữ phải biết tính toán hiệu quả, chủ động tìm đầu ra và biết liên kết lại. Khi người phụ nữ làm chủ được kinh tế gia đình, vị thế của họ trong nếp nhà và ngoài xã hội tự khắc sẽ khác".

Có thể nói, cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an" ở xã Thượng Lâm là một hành trình bền bỉ làm thay đổi chất lượng cuộc sống từ gốc. Nhìn những tuyến đường hoa khoe sắc dẫn vào từng ngõ xóm, nghe tiếng thoi dệt lách cách bên hiên nhà sàn và nụ cười rạng rỡ của người phụ nữ Tày khi đón đoàn khách du lịch, chúng tôi hiểu rằng: Sự thay đổi thực chất nhất bắt đầu từ những việc làm nhỏ bé, tự giác hằng ngày của từng căn bếp, nếp nhà ở xã Thượng Lâm.