Quảng Trị: Bình đẳng giới bén rễ từ những mái nhà ở xã Lìa

Gõ cửa từng nhà, đổi thay nhận thức

Khi biết em N. (16 tuổi, thôn Thanh Hòa, xã Lìa) có ý định nghỉ học để kết hôn, nhà trường và các thành viên Tổ truyền thông cộng đồng đã nhanh chóng vào cuộc. Các thành viên phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, Hội LHPN xã và gia đình để tìm cách vận động em tiếp tục đến trường.

Ở tuổi 16, N. vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thể chất, tâm lý và cần được tiếp tục học tập, trang bị kiến thức, kỹ năng sống. Một cuộc hôn nhân sớm có thể khiến em phải đối mặt với nhiều nguy cơ về sức khỏe, học tập và tương lai.

Là người trực tiếp tham gia vận động, chị Hồ Thị Nghiêm, thành viên Tổ truyền thông cộng đồng thôn Thanh Hòa, nhớ lại những ngày đầu đến nhà em N. với nhiều trăn trở. Việc thuyết phục một gia đình thay đổi quyết định cho con kết hôn sớm không dễ dàng, nhất là khi quan niệm cho con lấy chồng sớm để bớt một miệng ăn hoặc có thêm người làm nương rẫy vẫn tồn tại ở một số gia đình.

Thay vì phê phán hay áp đặt, các thành viên trong tổ kiên nhẫn trò chuyện, lắng nghe tâm tư của N. và cha mẹ em. Bằng sự gần gũi, chân thành, chị Nghiêm cùng các thành viên phân tích những hệ lụy của tảo hôn đối với sức khỏe, việc học tập và tương lai của em. Sự kiên trì, mềm mỏng cuối cùng đã giúp gia đình đồng ý hoãn cưới để N. tiếp tục đến trường. Hiện em đã trở lại lớp học, hòa nhập cùng bạn bè.

Nhìn lại sự việc, chị Hồ Thị Nguyệt, Chủ tịch Hội LHPN xã Lìa, khẳng định việc giữ chân được em N. ở lại lớp học là một nỗ lực giành lại tương lai, trao quyền tự quyết cho một đứa trẻ vùng cao, đồng thời minh chứng sinh động cho hiệu quả thiết thực của Dự án 8 về "Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em". Theo chị Nguyệt, Dự án 8 cùng sự ra đời của các Tổ truyền thông cộng đồng thực sự là lời giải cho bài toán khó tại các xã miền núi biên giới. 

Trước đây, nhiều chính sách pháp luật tuy rất đúng đắn nhưng khi về đến thôn bản lại gặp rào cản về ngôn ngữ, phong tục tập quán. Sự xuất hiện của những tuyên truyền viên bản địa như chị Nghiêm đã bắc nhịp cầu nối vững chắc, đưa tiếng nói của tổ chức Hội và các chủ trương bình đẳng giới thẩm thấu tự nhiên vào đời sống đồng bào.

Hiểu rõ người dân vùng cao bận rộn nương rẫy khó tề tựu đông đủ, chị Hồ Thị Nghiêm cùng các thành viên chủ động gõ cửa tận 38 hộ gia đình, đồng thời khéo léo lồng ghép nội dung vào 8 cuộc họp thôn và 6 buổi sinh hoạt đoàn thể. 

Trong 12 buổi truyền thông chuyên đề thu hút hơn 420 lượt người, tổ linh hoạt dùng tiếng mẹ đẻ, kể chuyện thực tế và hỏi đáp tình huống để xóa nhòa khoảng cách, giúp bà con cởi mở thảo luận thay vì nghe thuyết trình khô cứng. Cùng với đó, việc kiên trì theo sát 19 thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi đã giúp tổ ngăn ngừa kịp thời thêm một vụ tảo hôn và vận động 3 học sinh có nguy cơ bỏ học vững bước trở lại trường lớp.

Nam giới cùng thúc đẩy bình đẳng giới

Hiệu quả từ cách làm sáng tạo ấy đã tạo nên những chuyển biến mạnh mẽ, làm lay động nhận thức của nam giới - đối tượng vốn giữ vai trò trụ cột và tiếng nói quyết định trong các gia đình đồng bào. Chủ tịch Hội LHPN xã Lìa Hồ Thị Nguyệt nhấn mạnh rằng, thành công lớn nhất của mô hình tại thôn Thanh Hoà là kéo được nam giới vào cuộc. 

Trong các buổi truyền thông, có tới 30% người tham dự là nam giới và đã có 27 người tự giác đăng ký tham gia thảo luận chuyên đề, công khai cam kết không sử dụng bạo lực, đồng thời sẵn sàng san sẻ công việc gia đình cùng vợ. Chị Nguyệt ghi nhận, sự chủ động của những người chồng trong việc nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa hay đưa đón con đi học chính là bước tiến dài trong việc xóa bỏ tư tưởng "trọng nam khinh nữ" vốn đã bám rễ qua nhiều thế hệ.

Không dừng lại ở việc tuyên truyền nhận thức, Tổ truyền thông cộng đồng thôn Thanh Hoà còn phát huy xuất sắc vai trò hạt nhân hòa giải, giữ gìn trật tự và tình làng nghĩa xóm. Khi tổ đi vào hoạt động, bằng sự khéo léo và thấu hiểu hoàn cảnh của từng nhà, tổ đã tiếp nhận và hòa giải thành công 3 vụ việc mâu thuẫn gia đình kéo dài. 

Bằng cách kiên trì gặp gỡ riêng từng bên, phân tích đúng sai và hướng dẫn các cặp vợ chồng giải quyết khúc mắc bằng đối thoại bình đẳng, tổ đã giúp 2 trường hợp giữ được sự ổn định lâu dài, không còn phát sinh xung đột mới. Giờ đây, tổ truyền thông đã thực sự trở thành địa chỉ tin cậy để bà con tìm đến tâm sự, giãi bày và tìm kiếm sự nâng đỡ mỗi khi nếp nhà xảy ra sóng gió.

Từ sự thay đổi của từng mái ấm, tinh thần văn minh và đoàn kết đã lan tỏa rộng khắp cộng đồng buôn làng. Tính đến nay, đã có 46 hộ gia đình tại thôn Thanh Hoà tự nguyện đặt bút ký cam kết thực hiện nếp sống mới: Không tảo hôn, không bạo lực gia đình và không phân biệt đối xử giữa con trai với con gái.

Tinh thần ấy còn gắn liền với việc xây dựng nông thôn mới, khi 31 hộ gia đình tích cực hưởng ứng phong trào tổng vệ sinh đường làng ngõ xóm, giữ gìn cảnh quan khu dân cư luôn xanh sạch, phong quang. Dù đạt được những kết quả đáng mừng, song theo chia sẻ của chị Hồ Thị Nguyệt, chặng đường phía trước vẫn còn không ít khó khăn thách thức. 

Nhận thức của một bộ phận người dân chưa thực sự đồng đều; kỹ năng xử lý tình huống của một số thành viên còn hạn chế; trang thiết bị, tài liệu và nguồn kinh phí phục vụ công tác truyền thông tại chỗ còn rất thiếu thốn. Để mô hình duy trì hiệu quả bền vững, Hội LHPN xã Lìa cùng tổ truyền thông đang rất cần sự quan tâm, hỗ trợ tập huấn chuyên sâu hơn nữa từ các cấp, các ngành. 

Sự đổi thay ở thôn Thanh Hoà hôm nay đã chứng minh một chân lý mộc mạc: Khi công tác truyền thông xuất phát từ lòng chân thành, sự kiên trì và đặt lợi ích của người dân lên trên hết, những định kiến dù thâm căn cố đế đến đâu cũng sẽ dần bị đẩy lùi. Tiếng cười hồn nhiên của em N. bên trang sách hay hình ảnh những người đàn ông vùng cao biết chia sẻ nhọc nhằn cùng vợ chính là những minh chứng sinh động nhất. 

Những nỗ lực thầm lặng của đội ngũ cán bộ Hội Phụ nữ cơ sở cùng các thành viên tổ truyền thông đang từng ngày vun đắp cho hạt mầm bình đẳng giới bén rễ sâu rộng, mang lại cuộc sống ấm no, tiến bộ và hạnh phúc bền lâu nơi dải đất biên cương Lìa.