Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng

Trình bày tóm tắt Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ tiếp thu, giải trình và chỉnh lý trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội. Việc hoàn thiện dự thảo bám sát yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất và đồng bộ với hệ thống pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng pháp luật.

Một điểm đổi mới quan trọng là dự thảo Luật là không tiếp tục quy định danh mục cụ thể các giao dịch phải công chứng, mà chuyển sang xác lập tiêu chí chung để xác định các giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng.

Cách tiếp cận này giúp thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng, giảm ít nhất 6 loại giao dịch hiện đang được quy định tại các nghị định của Chính phủ. Đồng thời, khắc phục nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành, góp phần giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân và nâng cao tính minh bạch, ổn định của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật cũng giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, cập nhật và công bố danh mục các giao dịch phải công chứng trên Cổng thông tin điện tử. Danh mục này mang tính chất tham chiếu, hỗ trợ tra cứu và áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc, đồng thời bảo đảm nguyên tắc các giao dịch cụ thể thuộc diện bắt buộc công chứng phải do luật chuyên ngành quy định.

Dự thảo Luật tiếp tục kế thừa quy định giao UBND cấp tỉnh xây dựng đề án quản lý, phát triển tổ chức hành nghề công chứng, đồng thời làm rõ yêu cầu đề án phải phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tiễn của địa phương.

Việc duy trì cơ chế này nhằm phát triển mạng lưới công chứng theo hướng xã hội hóa có kiểm soát, gắn với nhu cầu của người dân và điều kiện kinh tế - xã hội từng địa bàn. Qua đó, bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ công chứng, nhất là tại vùng sâu, vùng xa; đồng thời hạn chế tình trạng phát triển tự phát, cạnh tranh không lành mạnh hoặc tập trung quá mức tại các khu vực có lợi thế.

Từng bước mở rộng công chứng không theo địa hạt

Đối với giao dịch có đối tượng là bất động sản, dự thảo Luật tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở.

Theo cơ quan soạn thảo, quy định này phù hợp với đặc thù hoạt động công chứng hiện nay, khi công chứng viên phải chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm cả việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản. Trong bối cảnh cơ sở dữ liệu công chứng và các dữ liệu liên quan chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ trên toàn quốc, việc duy trì địa giới hành chính giúp hạn chế rủi ro công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản, bảo đảm an toàn pháp lý.

Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản như hợp đồng ủy quyền, đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng. Quy định này góp phần tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong thực hiện các giao dịch dân sự.

Đáng chú ý, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện công chứng giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc. Việc triển khai sẽ gắn với điều kiện hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan được hoàn thiện, vận hành đồng bộ, bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ và an toàn pháp lý.

Dự thảo Luật xác định việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu công chứng là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ quản lý nhà nước và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực công chứng.

Trên cơ sở chủ trương của Đảng và các chương trình phát triển dữ liệu quốc gia, Chính phủ đề nghị Quốc hội giao tổ chức triển khai xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, có khả năng kết nối, chia sẻ hiệu quả với các cơ sở dữ liệu liên quan.

Việc không quy định cứng thời hạn hoàn thành trong luật nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện, phù hợp với điều kiện nguồn lực và tiến độ triển khai thực tế. Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tư pháp và các bộ, ngành liên quan khẩn trương triển khai, bảo đảm hệ thống dữ liệu công chứng được vận hành hiệu quả, góp phần phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/ 2027.

Luật quy định rõ trong thời hạn 1 năm kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, Chính phủ tổ chức rà soát các quy định về giao dịch phải công chứng tại các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành và hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ theo thẩm quyền hoặc trình cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ các quy định không đáp ứng yêu cầu về giao dịch phải công chứng theo quy định tại khoản 2 Điều 1 của Luật này.