Thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi): Mở rộng phân quyền, tăng tự chủ cho Hà Nội

Ngay sau khi luật được thông qua, tại hội trường Diên Hồng, đoàn đại biểu Quốc hội Hà Nội đã đồng loạt đứng dậy vỗ tay chúc mừng.

Hà Nội được trao 199 thẩm quyền đặc thù

Theo đó, thành phố Hà Nội được giao 199 thẩm quyền đặc thù, trong đó HĐND thành phố 127 thẩm quyền, UBND thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thành phố 16 thẩm quyền.

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình trước đó, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự thảo đã được rà soát toàn diện, bảo đảm thể chế hóa các nghị quyết của Bộ Chính trị và yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Một trong những điểm nhấn là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất cho chính quyền Thủ đô, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, tăng trách nhiệm giải trình.

Luật quy định rõ vai trò từng cấp: HĐND thành phố quyết định chính sách lớn; UBND tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và phối hợp triển khai.

Đáng chú ý, HĐND Hà Nội được trao quyền quyết định cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng, trên cơ sở có sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và tham vấn các bộ, ngành liên quan. Thành phố cũng có thể gia hạn tối đa 6 tháng để hoàn thiện điều kiện khởi công với một số dự án.

Trong lĩnh vực đô thị, HĐND được quyết định tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết nhằm xử lý tình trạng mật độ dân cư cao, ô nhiễm môi trường và yêu cầu phát triển. Chính quyền thành phố cũng được tăng thẩm quyền trong quy hoạch, quản lý không gian, kể cả không gian tầm cao, nhưng phải phối hợp với các bộ để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ.

Đồng thời kế thừa Luật Thủ đô năm 2024, Luật giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trong bảo đảm an ninh, trật tự.

Luật tiếp tục cho phép UBND Hà Nội bổ sung chương trình giáo dục địa phương, với điều kiện không làm thay đổi nội dung cốt lõi của chương trình quốc gia. Thành phố cũng được trao quyền mạnh hơn trong việc thành lập, sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, kể cả khu vực tư thục và có yếu tố nước ngoài (sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo).

Ở lĩnh vực y tế, luật yêu cầu các cơ sở y tế trên địa bàn tham gia hỗ trợ hệ thống chung, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Không ưu đãi thuế vượt khung nhưng có cơ chế tài chính linh hoạt

Về tài chính - ngân sách, luật không mở rộng ưu đãi thuế vượt khung pháp luật hiện hành, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Đồng thời bổ sung có chọn lọc đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên, bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành ngân sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và ổn định kinh tế vĩ mô.

Luật mới được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của thủ đô, thiết kế khái niệm vùng thủ đô theo hướng mở, linh hoạt...

Luật cũng được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò trung tâm, dẫn dắt của Thủ đô; thiết kế khái niệm "Vùng Thủ đô" theo hướng mở, linh hoạt; tạo cơ chế để các địa phương chủ động tham gia liên kết, được áp dụng quy định của Luật Thủ đô khi thực hiện dự án chung; cho phép sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư liên vùng nhằm giải quyết các vấn đề hạ tầng, môi trường, dịch vụ thiết yếu phục vụ lợi ích chung.

Một điểm đáng chú ý khác là quy định về miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Theo đó, cán bộ thực hiện đúng thẩm quyền, quy trình, không vụ lợi nhưng gây thiệt hại vẫn có thể được xem xét miễn trách nhiệm. Tuy nhiên, quy định này đi kèm hệ thống kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, không phải là "lá chắn" tuyệt đối.

Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, với kỳ vọng tạo hành lang pháp lý mới để Hà Nội phát huy vai trò trung tâm, đầu tàu phát triển của cả nước.