Quốc hội khóa XVI: Trình dự án Luật Thủ đô theo hướng phân quyền mạnh cho Hà Nội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, chiều 8/4, Quốc hội nghe Tờ trình, báo cáo thẩm tra về: dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Tăng tính chủ động, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm

Trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc xây dựng dự án Luật là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, đồng thời khắc phục những hạn chế, "điểm nghẽn" trong thực tiễn phát triển của Thủ đô thời gian qua.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị Thủ đô Hà Nội trong thời gian qua cho thấy vẫn tồn tại hạn chế, yếu kém, điểm nghẽn lớn, kéo dài, chưa được khắc phục như tình trạng ùn tắc giao thông, ngập úng cục bộ và ô nhiễm môi trường; hạn chế trong bảo đảm an toàn đô thị, nhất là phòng cháy, chữa cháy; ảnh hưởng của thiên tai, biến đổi khí hậu; hạn chế trong quy hoạch và lãng phí tài nguyên; vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng; các “điểm nghẽn” về thể chế, nhất là trong lĩnh vực đầu tư, tài chính - ngân sách, đất đai và hợp tác công - tư đang hạn chế khả năng huy động nguồn lực cho phát triển Thủ đô.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực biến động phức tạp, khó lường, khó đoán định, tác động tới sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước và Thủ đô, cùng với sự phát triển rất nhanh chóng của khoa học, công nghệ, các mô hình kinh tế mới thì không thể dự liệu tất cả các nội dung cần quy định ngay trong Luật để phục vụ phát triển Thủ đô.

Do vậy, cần đổi mới tư duy xây dựng Luật Thủ đô theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Không chỉ phân quyền, phân cấp cho Thủ đô những nội dung cụ thể mà còn phải phân quyền để Thủ đô ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế, dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.

Yêu cầu xây dựng Thủ đô Hà Nội “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc,” là trung tâm đầu não chính trị-hành chính quốc gia; trung tâm kiến phát triển, có vai trò dẫn dắt, định hình các mô hình phát triển mới, tư duy mới của quốc gia; hướng tới xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc thù, vượt trội, phù hợp với yêu cầu phát triển của một đô thị đặc biệt, ổn định lâu dài, đủ thẩm quyền và năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô và Vùng Thủ đô; thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, có kiểm soát, gắn với cơ chế, chính sách đặc thù để Thủ đô chủ động huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho xây dựng và phát triển.

Dự án Luật gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật hiện hành) được xây dựng với mục đích hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Với cách tiếp cận mới, dự thảo Luật tập trung đẩy mạnh phân quyền toàn diện, tối đa với 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó, dự thảo đã bổ sung nhiều chính sách mới, lược bỏ các quy định mang tính định hướng, cắt giảm đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời thiết kế các cơ chế đặc thù về nguồn lực tài chính và nhân lực để bảo đảm việc thi hành Luật.

Đồng thuận cao với định hướng sửa đổi Luật Thủ đô

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), nêu rõ Cơ quan thẩm tra dự án luật tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 nhằm xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội, tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới. Hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị công phu, đầy đủ tài liệu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Ủy ban nhất trí cao với định hướng phân quyền cho thành phố Hà Nội trên 3 nhóm nội dung chính gồm: hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Tuy nhiên, để các chính sách phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của các chủ thể; làm rõ điều kiện, cơ chế kiểm soát đối với các chính sách phát triển đô thị, tài chính, đầu tư, tài nguyên; bổ sung cơ chế liên kết, phát triển vùng Thủ đô, đồng thời quy định cụ thể về trách nhiệm, thời hạn báo cáo trong công tác giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.