"Sạc pin" cho tâm hồn giữa vòng xoáy áp lực

Khái niệm "năng suất độc hại" (toxic productivity) đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết khi ranh giới giữa công sở và nhà ở dần bị xóa nhòa. Theo nhà tâm lý học Natalie Dattilo, đây là trạng thái tâm lý buộc con người phải làm việc không ngừng nghỉ, bất chấp những tổn thương về thể chất và tinh thần. Hệ quả tất yếu là sự kiệt sức - căn bệnh thời đại của lực lượng lao động trẻ.

Từ những nghiên cứu chuyên sâu về tâm lý học tích cực, tác giả Ali Abdaal đã tìm ra một lối đi khác: "Năng suất yêu đời" (feel-good productivity). Thay vì gồng mình để đạt chỉ tiêu, Ali chứng minh rằng khi chúng ta cảm thấy hạnh phúc, hiệu suất làm việc sẽ tự động được cải thiện.

Xuyên suốt hơn 300 trang sách Vui với việc mình làm, Ali Abdaal giải mã cơ chế vận hành của cảm xúc tích cực dựa trên thuyết Mở rộng và Xây dựng. Hiểu một cách đơn giản: Khi vui vẻ, bộ não sẽ cởi mở hơn, giúp ta tiếp nhận thông tin đa chiều và tìm ra giải pháp sáng tạo. Ngược lại, căng thẳng kéo dài sẽ kích hoạt trạng thái phòng vệ, khiến tư duy thu hẹp và dễ sai sót.

Tác giả lấy dẫn chứng câu chuyện của Richard Feynman, nhà vật lý học thiên tài từng đoạt giải Nobel. Sau một thời gian dài chìm trong u uất vì biến cố gia đình và áp lực nghiên cứu, Feynman đã tìm lại cảm hứng chỉ nhờ quan sát một sinh viên nghịch ngợm ném chiếc đĩa ăn lên không trung. Ông lao vào tính toán các phương trình chuyển động của chiếc đĩa chỉ vì thấy nó... vui. Chính sự tò mò thuần khiết ấy, không phải áp lực thành tựu, đã dẫn lối ông đến với giải thưởng Nobel danh giá.

Ali khẳng định: "Trong mọi công việc luôn tồn tại niềm vui. Chỉ cần biết tìm kiếm, công việc sẽ hóa thành trò chơi".

Đối diện với kẻ thù lớn nhất của năng suất là sự trì hoãn, Ali Abdaal đề xuất cách tiếp cận "trị tận gốc". Theo tác giả, chúng ta trì hoãn không phải vì lười biếng, mà vì 3 rào cản: Sự bất định, nỗi sợ thất bại và sức ì tâm lý.

Vui với việc mình làm gợi ý những kỹ thuật thiết thực: Chia nhỏ mục tiêu (biến những dự án khổng lồ thành các đầu việc vừa sức), quy tắc 5 phút (chỉ cần cam kết bắt đầu trong 5 phút, sức ì sẽ bị phá vỡ), thiết kế môi trường (loại bỏ vật cản gây xao nhãn và tạo không gian truyền cảm hứng).

Ở phần cuối, cuốn sách tập trung vào việc duy trì năng lượng bền vững. Ali phân loại 3 kiểu kiệt sức: Do quá tải, do cạn kiệt năng lượng và do mất kết nối với giá trị bản thân. Để "sạc" lại pin, tác giả đề xuất công thức Bảo tồn - Nạp lại - Điều chỉnh. Đó có thể là những khoảng lặng "ngồi không" trong tuần, một buổi đi dạo hay dành thời gian cho sở thích cá nhân. Những việc tưởng chừng vô thưởng vô phạt này thực chất là nền tảng để duy trì động lực và sự sáng tạo lâu dài.