Sách tranh và vai trò đánh thức thế giới cảm xúc của trẻ nhỏ

Diễn ra từ ngày 28 đến 31/5 tại Thư viện Khoa học Tổng hợp TPHCM, Lễ hội sách tranh Thiếu nhi Việt Nam 2026 quy tụ nhiều nhà xuất bản, họa sĩ minh họa, chuyên gia giáo dục trong và ngoài nước. Tại lễ hội, nhiều hoạt động tương tác, toạ đàm về sách tranh tạo cơ hội cho các đơn vị, cá nhân gặp gỡ, mở ra cuộc đối thoại sâu hơn về vị trí của sách tranh trong đời sống tinh thần trẻ em hiện đại.

Ở đó, sách tranh không còn được nhìn nhận như những cuốn sách "ít chữ dành cho trẻ nhỏ", mà được nhắc đến như một công cụ nuôi dưỡng cảm xúc, hỗ trợ tâm lý và tạo ra kết nối với thế giới cho tất cả độc giả. 

Sách tranh - cầu nối cảm xúc cho trẻ em

Theo chị Lê Thu Phương Quỳnh - Quản lý Phát triển Ngôn ngữ của Room to Read, Giám đốc Crabit Kidbooks, đơn vị chuyên làm sách tranh tại Việt Nam, với tệp độc giả thiếu nhi, sách tranh thường tạo ra những câu chuyện khiến các em cảm thấy được đồng cảm với nhân vật và tình huống trong đó. 

"Khi còn nhỏ, trẻ thường chưa đủ khả năng gọi tên chính xác cảm xúc của mình. Khi ấy, sách tranh với ngôn ngữ hình ảnh, màu sắc và nhịp kể chậm rãi trở thành một phương tiện giúp trẻ phát triển cảm xúc một cách sâu sắc nhất. Nó không áp đặt hay dạy dỗ các em theo một chân lý, mà thông qua nghệ thuật kể chuyện, trẻ sẽ tự cảm nhận", chị Quỳnh nói.

Từ kinh nghiệm làm xuất bản tại nhiều quốc gia, chị Quỳnh cho biết ở các nước phát triển, sách tranh đã được đưa vào trường học và thư viện từ rất sớm. Trẻ sơ sinh đã được cha mẹ đưa đến các giờ đọc sách cộng đồng để nghe kể chuyện, tương tác và hình thành kết nối cảm xúc thông qua sách. "Ngay cả khi còn ngồi trong lòng bố mẹ, các em đã được tiếp xúc với sách như một công cụ để phát triển tâm lý, kỹ năng xã hội và khả năng tương tác", chị kể. 

Còn theo nhà sáng lập và giám đốc Slowbooks, trưởng ban tổ chức Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam 2026 Nguyễn Hữu Quỳnh Hương, sách tranh không chỉ dành cho trẻ nhỏ mà còn có khả năng mở ra những không gian khám phá về cảm xúc, triết học và cách nhìn thế giới cho tất cả mọi lứa tuổi. 

"Ở nhiều quốc gia như Nhật Bản hay Hàn Quốc, đối tượng mua sách tranh chủ yếu không phải trẻ em mà là người trẻ. Nhiều đầu sách tranh bán chạy dành riêng cho độc giả trưởng thành. Các tác giả cũng không tự giới hạn mình trong việc chỉ làm sách cho trẻ nhỏ", chị Hương cho biết.

Mua một cuốn sách, trao thêm một cơ hội đọc cho trẻ em khó khăn

Tại Việt Nam, tổ chức phi lợi nhuận Room to Read cũng từng triển khai nhiều dự án sách tranh hướng đến các nhóm trẻ em đặc biệt. Trong giai đoạn dịch COVID-19, tổ chức thực hiện một series sách kể về những trải nghiệm của trẻ em trong thời gian phong tỏa, cách trẻ em đối diện với khó khăn và vượt qua cảm giác bất an.

"Ngoài ra còn có các chủ đề về trẻ em ở trại trẻ mồ côi, trẻ khiếm thính hay trẻ khiếm thị. Chúng tôi kể những câu chuyện để các em nhỏ học cách thấu hiểu và đồng cảm với nhiều hoàn cảnh khác nhau trong cuộc sống”, chị Quỳnh chia sẻ.

Với Ô cửa sách, đơn vị lại chọn một hướng đi khác là để chính trẻ em trở thành tác giả của những cuốn sách tranh. Chị Thanh Tâm, giám đốc Ô cửa sách phân tích trong những hoàn cảnh khó khăn, khi được kể câu chuyện của mình, trẻ còn có thể phần nào chữa lành những tổn thương.

Như khi các tác giả nhí vẽ minh họa bộ COVID trong mắt trẻ thơ trong thời kỳ đại dịch, trẻ tìm thấy mình trong câu chuyện của các nhân vật: bị gò bó trong bốn bức tường, phải xa ông bà ở quê, đối mặt với nỗi sợ dịch bệnh, mất mát, chia ly... "Việc vẽ và viết giúp các con gọi tên và trút bỏ những bất ổn tâm lý. Sách tranh lúc này là một liệu pháp nghệ thuật giúp trẻ tự chữa lành và lan tỏa sự đồng cảm đến những đứa trẻ khác", chị Tâm nói.

Khi 9 tuổi, tham gia bộ sách Covid trong mắt trẻ thơ, họa sĩ nhí Nguyễn Thuần Nhiên cũng chia sẻ: “Ban đầu, em nghĩ rằng em không thể làm được việc dịch và vẽ minh họa". Nhưng khi được người lớn trao quyền và khích lệ, Nhiên không chỉ hoàn thành mà còn nhận ra những nét vẽ tưởng như "vụng về", "sai tỷ lệ" dưới mắt người lớn lại được các bạn nhỏ khác đón nhận nồng nhiệt vì nó truyền tải trọn vẹn cảm xúc của trẻ thơ.

Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam 2026 quy tụ nhiều độc giả nhí. Video: Hồ Lam

Tại Ô cửa sách, chị Thanh Tâm cho biết đơn vị cũng vận hành mô hình "Mua một - Tặng một". Nghĩa là với mỗi cuốn sách tranh của tác giả nhí tại đây được bán ra thị trường, dự án sẽ trích kinh phí để trao tặng lại một cuốn tương tự cho trẻ em khó khăn, những bạn nhỏ ít có điều kiện tiếp xúc với sách. 

"Nguồn sách thiện nguyện này được hình thành trực tiếp từ tiền thù lao, nhuận bút của chính các tác giả nhí và đội ngũ biên tập viên của dự án. Chúng tôi muốn các con hiểu rằng, việc viết sách xuất phát từ ước muốn chia sẻ niềm vui và lan tỏa tình yêu sách với những người bạn kém may mắn hơn mình", chị Thanh Tâm bày tỏ.

Sách tranh Việt Nam còn nhiều dư địa phát triển 

Tại lễ hội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xuất bản Sách tranh Hàn Quốc (KPPA) Lee Soon Young chia sẻ với Báo Phụ Nữ Việt Nam, ở Hàn Quốc, các đơn vị xuất bản không coi sách tranh chỉ là công cụ giáo dục. Mà qua đó, họ hy vọng trẻ em tìm được niềm vui trong việc đọc, học hỏi.

Ở thư viện, trường học, luôn có khoản kinh phí để mua và nhập liên tục các đầu sách, có đa dạng sách mới xuất hiện ở các không gian đọc. Họ cũng thường xuyên tổ chức các buổi gặp gỡ với tác giả, họa sĩ, những buổi đọc sách tương tác, giao lưu... Qua đó trẻ em được khuyến khích tiếp xúc với sách tranh tại trường học và cả thư viện.

Theo bà, sự phát triển của sách tranh Hàn Quốc gắn liền với chính sách hỗ trợ ngành xuất bản của chính phủ nước này, đặc biệt là chính sách Fixed Book Price (giá sách cố định) quy định không cho giảm giá sách quá 10% giúp các nhà xuất bản nhỏ có cơ hội tồn tại và tập trung làm sách chất lượng, không chịu cạnh tranh quá lớn từ một số đơn vị chiếm lĩnh thị trường.

"Điều này phải nhờ rất nhiều vào nỗ lực của chính phủ. Chúng tôi cũng tập trung vào chương trình khuyến đọc trên diện rộng, phát triển hệ thống thư viện công cộng và tạo điều kiện cho hệ sinh thái xuất bản phát triển lành mạnh", bà nhấn mạnh.

Nhìn từ Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam 2026, có thể thấy sách tranh ở Việt Nam đang bước vào giai đoạn được quan tâm nhiều hơn. Nhưng để sách tranh thực sự trở thành "bệ đỡ" tinh thần cho trẻ em, cách giải quyết không chỉ dừng ở những sự kiện, lễ hội.

Đó còn là câu chuyện của thư viện công cộng, trường học, các chính sách cụ thể để nâng cao khả năng tiếp cận sách đến trẻ em vùng sâu vùng xa, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và tạo ra thị trường dung hoà để sách tranh có thể tồn tại và tiếp cận được với độc giả.