Sáng tạo nghệ thuật trên mặt trận tư tưởng: Giai điệu về Đảng chạm vào trái tim "thế hệ số"

Trong nghị quyết và các văn kiện của Đảng, mặt trận văn hóa tư tưởng luôn được xác định là một trong những địa bàn cốt lõi, có ý nghĩa sống còn nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. 

Trước sự bùng nổ của không gian mạng và các xu hướng giải trí toàn cầu, việc giữ vững "trận địa" này càng trở nên thách thức, đặc biệt là trong việc thu hút và định hướng lý tưởng cho thế hệ trẻ. 

Bảo vệ nền tảng tư tưởng không chỉ là đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, mà quan trọng không kém là phải "xây để chống" - khẳng định và lan tỏa những giá trị chủ lưu, làm cho tư tưởng của Đảng thấm sâu vào đời sống tinh thần của nhân dân, đặc biệt là thế hệ số.

Tuy nhiên, làm thế nào để dòng nhạc chính luận, nhạc cách mạng vượt qua cái mác "khó, khô, khổ" để đồng hành tự nhiên cùng người trẻ? Câu trả lời nằm ở tinh thần: Dám nghĩ, dám đổi mới, dám sáng tạo và dám chịu trách nhiệm của một thế hệ nghệ sĩ - chiến sĩ mới. Hành trình của nữ ca sĩ, nhạc sĩ 9X Hoàng Hồng Ngọc (Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội) là một ví dụ.

Nhạc về Đảng hoàn toàn có thể mang dấu ấn cá nhân

Nhìn vào dòng chảy âm nhạc cách mạng hiện nay, không ít người e ngại rằng khoảng cách thế hệ sẽ là rào cản lớn khiến những người sinh ra trong hòa bình khó thấu cảm đề tài chính luận. Nhưng thực tế chứng minh, lý tưởng cách mạng không có khoảng cách tuổi tác, nếu người nghệ sĩ tìm được điểm chạm trong tư duy.

Hành trình đến với nhạc chính luận của Hoàng Hồng Ngọc là một bước chuyển đầy bước ngoặt, đi từ "cái tôi" cá nhân đến "cái ta" rộng lớn của đất nước. Năm 2015, dù đoạt ngôi vị Quán quân Sao Mai dòng nhạc nhẹ nhưng thời điểm đó cô chưa viết nhạc. Khởi đầu con đường sáng tác tại Sing My Song 2016 bằng những ca khúc tình yêu mang cá tính riêng, phải đến Hội diễn nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân năm 2018, khi lần đầu tiên tự thể hiện một ca khúc do chính mình sáng tác về người lính, Ngọc mới nhận ra bước ngoặt lớn của đời mình. 

Trong những ngày tháng căng thẳng của đại dịch Covid-19, ca khúc Tôi tự hào là tương lai Việt Nam ra đời như một sự bộc lộ tự nhiên của tinh thần yêu nước được chuyển hóa thành ngôn ngữ âm nhạc trẻ trung.

Bước ngoặt lớn nhất, mang tính "duyên số" và trách nhiệm của một đảng viên trẻ, đến vào năm 2021, trước thềm Đại hội XIII của Đảng. Từ một lời "thách đố vui" của nhạc sĩ Hồ Trọng Tấn (Hiệu trưởng Trường Đại học Nghệ thuật Quân đội) rằng "lâu nay không có nhiều bài mới về Đảng, hay là em viết một bài đi", cùng lúc là đơn đặt hàng từ NSƯT Tuấn Ngọc (Phó trưởng phòng nghệ thuật Nhà hát Ca múa nhạc Quân đội), Hoàng Hồng Ngọc đã dấn thân vào đề tài mà cô từng nghĩ mình không bao giờ viết nổi.

Đứng trước thử thách lớn, nữ nhạc sĩ đã tìm về cội nguồn tư tưởng khi đọc lại Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhận ra tinh thần hiệu triệu vĩ đại ấy vẫn còn nguyên giá trị vẹn nguyên trong thời đại mới, cô đã chuyển hóa nó thành ca khúc Lời Đảng hiệu triệu trái tim. Tác phẩm không đi theo lối mòn cổ động thông thường mà mang tư duy hình tượng hiện đại: Ví Đảng như con thuyền lớn đưa cả dân tộc vượt sóng ra biển lớn. 

Sự thành công của ca khúc trên các sân khấu lớn toàn quốc đã khẳng định: Nhạc về Đảng hoàn toàn có thể mang dấu ấn cá nhân, có sức sống mãnh liệt và sức lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng nếu người viết biết khai thác chiều sâu lịch sử bằng hơi thở của thời đại.

Hóa giải bài toán "khô" và "khó" của nhạc chính luận

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng văn học nghệ thuật đòi hỏi sự thận trọng, tinh tế nhưng không được bảo thủ, rập khuôn. Nghệ sĩ Hoàng Hồng Ngọc chia sẻ một quan điểm rất đáng suy ngẫm:

"Nếu bê nguyên khuôn mẫu cũ thì khó chạm tới giới trẻ, nhưng nếu làm mới thiếu chừng mực lại dễ gây phản ứng trái chiều. Vì thế, người trẻ phải chấp nhận thử nghiệm, chấp nhận cả khen lẫn chê, để tự điều chỉnh và hoàn thiện mình".

Chính tinh thần "dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm" ấy đã giúp cô hóa giải bài toán "khô" và "khó" của nhạc chính luận. Sáng tác về Đảng, về Bác đòi hỏi ca từ phải được chọn lọc kỹ lưỡng, ngắn gọn nhưng hàm chứa đầy đủ ý nghĩa, giai điệu phải vừa "đắt" vừa dễ nhớ. Để đảm bảo tính chuẩn xác về chính trị nhưng vẫn giữ được sự mềm mại nghệ thuật, Ngọc thiết lập một quy trình làm việc nghiêm túc: Cô thường xuyên gửi tác phẩm cho các bậc tiền bối, những chuyên gia làm mảng chính luận ở đài truyền hình góp ý từng câu chữ trước khi công bố.

Đặc biệt, tư duy đổi mới của thế hệ 9X được thể hiện ở cách tiếp cận khán giả đa chiều: Mỗi không gian biểu diễn, mỗi đối tượng khán giả đòi hỏi một cách kể khác. Thay vì một bản phối đóng khung, một ca khúc chính luận của cô luôn được chuẩn bị nhiều "chiếc áo" khác nhau, từ trang trọng, uy nghiêm cho các nghi lễ lớn, đến sôi động, trẻ trung cho các không gian của thanh niên. Sự linh hoạt này giúp âm nhạc bám rễ sâu vào đời sống.

Không dừng lại ở những đề tài quen thuộc, tư duy dấn thân của người nghệ sĩ - chiến sĩ còn được khẳng định khi cô chủ động thử sức ở những mảng đề tài tưởng như "không thể âm nhạc hóa" như kiểm toán, thuế, Quốc hội... Việc mở rộng biên độ sáng tác này chứng minh rằng: Dưới góc nhìn của người trẻ, mọi ngóc ngách của đời sống chính trị - xã hội đều là mảnh đất màu mỡ cho nghệ thuật, nếu người nghệ sĩ làm nghề bằng cái tâm, sự nhiệt huyết và tinh thần chân thành.

Xây dựng "Sức đề kháng văn hóa" cho giới trẻ trên không gian số

Thực tế những năm gần đây có một hiện tượng xã hội tích cực: Các ca khúc về Đảng, Bác Hồ, quê hương đất nước lan tỏa mạnh mẽ, tạo thành xu hướng trên các nền tảng mạng xã hội. Đây không phải một sự ngẫu nhiên mà là kết quả của hiệu ứng hai chiều giữa sự thay đổi thị hiếu của công chúng và nỗ lực đổi mới ngôn ngữ âm nhạc của người nghệ sĩ.

Mạng xã hội, thay vì chỉ là không gian phức tạp với các luồng thông tin độc hại, đã được các nghệ sĩ trẻ biến thành công cụ hữu hiệu để lan tỏa sức mạnh đoàn kết, bản sắc văn hóa và hình ảnh một Việt Nam hội nhập. Khi dòng nhạc dân gian, nhạc cách mạng được kể bằng ngôn ngữ phối khí hiện đại, người nghe trẻ tuổi không hề quay lưng, mà ngược lại, đón nhận một cách tự nhiên và đầy tự hào.

Nhìn từ góc độ bảo vệ tư tưởng, đây chính là cách xây dựng "sức đề kháng văn hóa" tự nhiên và bền vững nhất cho thế hệ trẻ. Những tác phẩm chính luận có giá trị nghệ thuật đích thực sẽ có đời sống lâu dài, không chỉ vang lên theo trào lưu ngắn hạn "hot trend" rồi vụt tắt, mà giữ vị trí vững chắc trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ, từ trường học, đơn vị quân đội, đến vùng sâu, vùng xa, hải đảo. Khi tâm hồn người trẻ được lấp đầy bởi những giai điệu tự hào, những giá trị chân - thiện - mỹ, thì những luận điệu xuyên tạc, bôi nhọ hay văn hóa độc hại sẽ tự khắc bị đào thải.

Âm nhạc cách mạng là tiếng biên niên sử bằng giai điệu của dân tộc. Ở giai đoạn đất nước đang vươn mình và hội nhập sâu rộng, vai trò của những nghệ sĩ - chiến sĩ trẻ trên mặt trận văn hóa tư tưởng ngày càng nặng nề nhưng cũng đầy vinh quang.

Câu chuyện sáng tác của ca sĩ, nhạc sĩ Hoàng Hồng Ngọc là gợi ý quan trọng cho công tác tư tưởng của Đảng: Hãy tin tưởng, trao cơ hội và khơi dậy khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ. Khi người trẻ ý thức được vai trò, trách nhiệm của thế hệ mình, dùng chính tiếng nói, tư duy và công nghệ của thời đại mình để kể câu chuyện về Đảng và đất nước, lý tưởng cách mạng sẽ luôn giữ được ngọn lửa vĩnh cửu, soi đường cho quốc gia vững bước ra biển lớn.