Sự tăng trưởng bứt phá của Việt Nam sau 20 năm đạt thỏa thuận WTO với Mỹ

Bước ngoặt lịch sử

Cách đây 20 năm, ngày 31/5/2006, Thứ trưởng Thương mại Lương Văn Tự và Phó đại diện thương mại Mỹ Karan Bhatia đã ký kết thúc đàm phán song phương về việc gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) tại thành phố Hồ Chí Minh. Một thập kỷ sau khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao (1995), việc hoàn tất hiệp định đàm phán song phương này chính là chiếc chìa khóa vàng cuối cùng, mở toang cánh cửa để Việt Nam bước vào sân chơi kinh tế toàn cầu lớn nhất hành tinh.

Tiếp đó, Mỹ dành cho Việt Nam Quy chế quan hệ thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) với nội dung chính là bãi bỏ đạo luật bao vây cấm vận Jackson Venick và trao quyền thương mại thông thường vĩnh viễn với Việt Nam. Việc này đánh dấu sự bình thường hóa hoàn toàn quan hệ song phương Việt Nam - Mỹ, mở đường cho Việt Nam thực hiện các cam kết gia nhập WTO.

Thỏa thuận với Mỹ năm đó không chỉ giúp Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO vào tháng 1/2007 mà quan trọng hơn, nó đã rèn luyện cho Việt Nam một "bản lĩnh hội nhập". Việc dám chấp nhận cuộc chơi WTO đồng nghĩa với việc Việt Nam chấp nhận luật chơi sòng phẳng, dỡ bỏ trợ cấp và đối mặt với làn sóng cạnh tranh khốc liệt. Gia nhập WTO, Việt Nam có được hệ thống pháp luật mới phù hợp với kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa; thực hiện được nguyên tắc minh bạch hóa chính sách và pháp luật theo quy định của WTO. Đến nay, khung pháp lý ngày càng hoàn thiện và đây cũng là cơ sở cho việc ký các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới có tiêu chuẩn cao hơn rất nhiều như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn Diện Khu vực (RCEP) và nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với các cường quốc hàng đầu thế giới.

Quốc hội đã có tổng kết chỉ ra, việc gia nhập WTO là quan trọng, cơ bản, mở ra các hội nhập kinh tế quốc tế khác. Chúng ta có thị trường toàn cầu, hệ thống pháp luật ngày càng được sửa đổi và hoàn thiện phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thu hút vốn công nghệ, đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp bỏ tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào nhà nước và tự chủ trong sản xuất.

Sau 20 năm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ từ một nền kinh tế bị bao vây, cấm vận trở thành một trong những mắt xích quan trọng nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đến nay, Việt Nam đã ký hơn 90 hiệp định thương mại song phương, gần 60 hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư; đàm phán, ký kết và thực thi 20 FTA song phương và đa phương với hầu hết các nền kinh tế lớn trên thế giới, trong đó 16 FTA đã có hiệu lực với hơn 60 đối tác, bao phủ các thị trường chiếm gần 90% GDP toàn cầu. Con số này không chỉ cho thấy mức độ hội nhập sâu rộng của Việt Nam, mà còn phản ánh vai trò nền tảng của việc gia nhập WTO trong toàn bộ tiến trình đó.

Sự ghi nhận từ cộng đồng quốc tế là minh chứng rõ nét cho thành quả hội nhập của Việt Nam, nhất là từ khi Việt Nam gia nhập WTO. Trong buổi làm việc với lãnh đạo Bộ Công Thương vào tháng 7/2025, Tổng Giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala đã đánh giá cao tăng trưởng kinh tế và thương mại ấn tượng của Việt Nam. Bà coi Việt Nam là "tấm gương sáng" về tăng trưởng dựa trên các thành quả của hội nhập kinh tế quốc tế, từ đó thúc đẩy thương mại, đầu tư và tham gia hiệu quả vào tiến trình tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự bứt phá trong hành trình tăng trưởng

Giai đoạn 2 thập kỷ trong vai trò thành viên chính thức WTO đánh dấu hành trình tăng trưởng bứt phá của Việt Nam. GDP bình quân đầu người từ mức khoảng 700 USD năm 2006 vươn tới mức 5.000 USD năm 2025, tức tăng hơn 7 lần trong chưa đầy hai thập kỷ, tương đương mức tăng bình quân hằng năm ở ngưỡng hai con số. Giai đoạn 2026 - 2030, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên và thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030 được xác định như những cột mốc quan trọng. Các định hướng chiến lược nhấn mạnh phát triển bền vững, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trọng tâm không chỉ là mở rộng quy mô mà còn nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện năng suất lao động và tiếp tục hoàn thiện thể chế.

Đồng thời, Việt Nam đã gặt hái được nhiều thành tựu về thương mại, đầu tư, không những giúp nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu mà còn thể hiện rõ cam kết mạnh mẽ của Việt Nam về hội nhập quốc tế. Theo Bộ Công thương, quy mô nền kinh tế tăng từ 346 tỷ USD năm 2020 lên 514 tỷ USD năm 2025, tương đương mức tăng gần 1,5 lần, đưa Việt Nam lên vị trí thứ 32 toàn cầu và thứ 4 trong ASEAN. Năm 2025, Việt Nam có kim ngạch xuất nhập khẩu trên 930 tỷ USD, với xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ tăng 16,27%.

Vào năm 2006, kim ngạch thương mại hai chiều Việt - Mỹ mới chỉ ở mức gần 10 tỷ USD. Đến nay, con số này đã tăng trưởng phi mã, biến Mỹ thành một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của Việt Nam, chiếm 32,3% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tính chung cả năm 2025, quan hệ thương mại đã xác lập đỉnh cao lịch sử mới khi đạt tổng giá trị hơn 172,5 tỷ USD.

Đối với Việt Nam, năm 2026 được xem là giai đoạn tăng tốc nhằm chuyển dịch từ vị thế "tham gia chuỗi cung ứng" sang "định hình chuỗi giá trị". Theo nhiều chuyên gia kinh tế, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi là điểm đến sản xuất chiến lược của nhiều tập đoàn đa quốc gia trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, công nghệ cao, năng lượng xanh và kinh tế số.

Hiệp hội Di động Toàn cầu (GSMA) vừa trao giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026 cho Việt Nam, ghi nhận những bước tiến mạnh mẽ trong quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế số tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo GSMA, Việt Nam đang nổi lên như một trong những nền kinh tế số tăng trưởng nhanh và có tính kỷ luật cao nhất khu vực. Năm 2024, kinh tế số đóng góp khoảng 18,3% GDP và tiến gần mục tiêu 20,5% trong năm 2025. Đến năm 2030, tỷ trọng này được kỳ vọng đạt khoảng 30% GDP.