Sửa đổi Luật Điện ảnh: Tăng cường quản lý, bảo vệ trẻ em trước phim trên mạng

Sự phát triển mạnh mẽ của phim ngắn và nội dung trực tuyến, đặc biệt được tạo ra bằng trí tuệ nhân tạo (AI), đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác quản lý điện ảnh, đặc biệt trong việc kiểm soát nội dung và bảo vệ người xem nhỏ tuổi.

Việc quản lý một cách hiệu quả, tăng cường trách nhiệm của chủ thể phổ biến phim là một trong ba trọng tâm của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện ảnh, dự kiến được thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Tăng hậu kiểm, giảm thời gian thủ tục hành chính

Phim ngắn được nhận định là tương lai của thị trường nội dung số. Theo báo cáo State of Short Drama Apps 2026 của hãng phân tích thị trường Sensor Tower, chỉ trong quý I/2026, các ứng dụng phim ngắn trên toàn cầu đã ghi nhận hơn 850 triệu lượt tải, tăng 140% so với cùng kỳ năm 2025.

Đáng chú ý, Đông Nam Á dẫn đầu các khu vực được thống kê, chiếm 32% tổng lượt tải toàn cầu, vượt Mỹ Latinh (23%) và Ấn Độ (22%).

Trên cơ sở đó, Luật Điện ảnh sửa đổi năm 2026 được bổ sung và sửa đổi một số được quy định rõ nét hơn, giúp thị trường thích nghi và phát triển trong môi trường số. Các thay đổi hướng đến tăng trách nhiệm của chủ thể phổ biến phim, doanh nghiệp viễn thông cũng như của chính cơ quan quản lý trong việc kiểm tra, ngăn chặn và xử lý phim vi phạm.

Cụ thể với Điều 21 (Chương IV - Phổ biến phim), dự thảo bổ sung quy định phải sửa đổi mức độ phân loại, cập nhật mức phân loại và hiển thị cảnh báo khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền hậu kiểm và yêu cầu bằng văn bản.

Dự thảo mới cũng bổ sung yêu cầu tổ chức, doanh nghiệp có nền tảng truyền thông số để phổ biến phim tại Việt Nam phải cung cấp đầu mối, thông tin liên hệ để tiếp nhận, xử lý yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước; phản ánh, khiếu nại, tố cáo của người sử dụng dịch vụ.

Quy định dự thảo cũng nêu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phải tổ chức nhân lực và phương tiện kỹ thuật để kiểm tra nội dung phim, phân loại và hiển thị kết quả phân loại (phim bị cấm, phim được phép chiếu có xếp loại độ tuổi), kiểm tra công tác chấp hành quy định về phổ biến phim trên không gian mạng; đồng thời phối hợp các cơ quan liên quan để ngăn chặn và xử lý hành vi vi phạm pháp luật.

Đáng chú ý ở Điều 27 cùng chương, dự thảo đã giảm từ 15 ngày xuống 8 ngày làm việc đối với công tác cấp Giấy phép phân loại phim. Đây là chủ trương của cơ quan quản lý trong việc giảm thủ tục hành chính, giúp phim tiếp cận thị trường nhanh hơn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Các quy định mới được đánh giá không chỉ siết chặt quản lý, mà còn là động lực thúc chuyên nghiệp hóa thị trường phim trực tuyến tại Việt Nam. Ông Hoàng Tuấn, Tổng Biên tập Tạp chí Thế giới Điện ảnh (Hội Điện ảnh Việt Nam) cho rằng thị trường sẽ được phân hóa rõ ràng, tạo lợi thế cho doanh nghiệp quan tâm đến bản quyền, nội dung và tuân thủ pháp luật. Ngược lại các mô hình tự phát, chạy theo lượt xem, vi phạm quyền sử dụng hình ảnh, âm thanh AI tạo sinh sẽ khó tồn tại.

"Một mặt, các điều chỉnh sẽ sàng lọc và tái cấu trúc thị trường. Mặt khác, việc tăng cường hậu kiểm cũng cần hướng dẫn cụ thể, minh bạch về đối tượng áp dụng, trách nhiệm từng chủ thể, quy trình xử lý vi phạm. Vấn đề là phải tìm được điểm cân bằng giữa quản lý và khuyến khích sáng tạo," ông Hoàng Tuấn nhận xét.

Bảo vệ trẻ em khỏi nội dung xấu độc

Sự phát triển nhanh chóng của thể loại phim/ngắn trên mạng xã hội cũng để lại nhiều rủi ro. Cục Điện ảnh khẳng định việc sản xuất hàng loạt với chi phí rất thấp, chạy theo lượt xem và thuật toán sẽ hình thành công thức khai thác quá mức các yếu tố bạo lực, tình dục, kinh dị, giật gân, trả thù, quan hệ lệch chuẩn hoặc những hành vi nguy hiểm, dễ bắt chước.

“Lưu ý đặc biệt với người xem nhỏ tuổi. Việc tiếp xúc liên tục với những nội dung có cường độ kích thích cao, thời lượng rất ngắn và được thuật toán đề xuất liên tục là vấn đề cần được nghiên cứu và đánh giá nghiêm túc,” Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường cho biết.

Với quy định mới trong dự thảo, các nền tảng phổ biến phim sẽ phải cung cấp công cụ kỹ thuật và hướng dẫn để cha mẹ, người giám hộ tự kiểm soát độ tuổi xem phim của con em mình, đồng thời hiển thị các nội dung cảnh báo nội dung nhạy cảm.

Quy định này hướng đến hạn chế nguy cơ trẻ tiếp cận nội dung không phù hợp độ tuổi, bạo lực, chất kích thích, tự tử, tình dục... đồng thời ngăn chặn nguy cơ tiếp xúc với nội dung bị pháp luật nghiêm cấm như xâm hại trẻ em, dâm ô, kích động bạo lực...

Những quy định mới này được kỳ vọng sẽ góp phần bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Tuy nhiên các công cụ kỹ thuật chỉ nên là hình thức hỗ trợ, cha mẹ/người giám hộ vẫn cần có những biện pháp đồng hành và hướng dẫn, bảo vệ trẻ khỏi các nội dung độc hại.

Nhấn mạnh tình trạng thiếu hụt nội dung ngắn dành cho trẻ em, nhà sản xuất Nguyễn Cao Tùng, Giám đốc điều hành Công ty 1-All Stars đồng tình với các yêu cầu về ngăn chặn, kiểm duyệt, xử lý phim vi phạm, nâng cao trách nhiệm của nền tảng... đồng thời khuyến cáo người tiêu dùng phải là bộ lọc và tấm khiên phòng vệ đầu tiên cho bản thân, gia đình.

"Với khán giả, tôi nghĩ nguyên tắc đơn giản nhất là đừng nhầm lượt xem với chất lượng. Người xem nên kiểm tra nguồn phát hành, độ tuổi phù hợp, cảnh báo nội dung và đặc biệt thận trọng với những nội dung cố tình kích thích cảm xúc cực đoan hoặc dẫn người xem tới các nền tảng không rõ nguồn gốc.

Thị trường phim ngắn đang thực sự không có sản phẩm nhiều dành riêng cho trẻ em. Hiện nay trẻ em đang phải xem chung kênh tiktok, social và phim shorts đang dành cho người lớn. Với nhóm này, vai trò của gia đình và các công cụ kiểm soát của nền tảng đặc biệt quan trọng," nhà sản xuất này đánh giá.

Trước quá trình xem xét sửa đổi, bổ sung Luật, năm 2026 một số quy định hướng dẫn thi hành Luật Điện ảnh đã được điều chỉnh ở cấp Nghị định. Ngày 1/10, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Văn bản hợp nhất số 10/2026/VBHN-NĐ-BVHTTDL, hợp nhất Nghị định số 131/2022/NĐ-CP với những Nghị định số 116/2026/NĐ-CP.

Theo đó, các biện pháp bảo vệ trẻ em có thể là cơ chế tài khoản đa người dùng, trong đó có tài khoản dành riêng cho đối tượng là trẻ em. Các tài khoản có mật khẩu bảo vệ, cơ chế xác nhận trước khi chuyển tài khoản, cơ chế báo cáo cho chủ tài khoản về lịch sử xem và hành vi của tài khoản trẻ em)...

Văn bản hợp nhất này cũng yêu cầu các hướng dẫn sử dụng phải được công khai trên ứng dụng hoặc trang thông tin điện tử; các biện pháp phải rõ ràng, minh bạch, dễ sử dụng. Nền tảng cũng có thể áp dụng các biện pháp có tính chất tương tự khác. Nếu có phản ánh, khiếu nại hay báo cáo của người dùng dịch vụ thì phải xử lý chậm nhất trong vòng 48 giờ.