Sức khỏe đàn ông ít được quan tâm: Đã đến lúc gia đình cùng lên tiếng
Phần lớn đàn ông xem nhẹ các tín hiệu của cơ thể - Ảnh minh họa
Trong các cuộc trò chuyện gia đình, người ta hay nhắc đến lịch tiêm của con, kiểm tra huyết áp của mẹ, dinh dưỡng của bà ngoại… nhưng hiếm ai hỏi: "Anh đã khám sức khỏe định kỳ chưa?" hoặc "Bố dạo này có thấy mệt ở đâu không?". Quan tâm đến sức khỏe đàn ông không chỉ là trách nhiệm của riêng họ mà còn là bài học yêu thương, đồng hành của mỗi gia đình.
Mỗi nhà một chuyện
Chồng tôi là người đàn ông rất biết chăm người khác. Vợ ốm - anh lo, con nhỏ - anh bế, bố mẹ già -anh chăm… Nhưng hơn 1 năm nay, thỉnh thoảng anh thấy tức ngực, mệt mỏi khi leo cầu thang. Anh nghĩ đơn giản "Do làm nhiều quá!", "Do tuổi tác!". Đến lúc vợ khuyên đi khám, anh xua tay: "Không sao đâu em, nghỉ chút là khỏe!". Cho đến một tối, trên đường đi làm về, anh ngất xỉu. Bác sĩ chẩn đoán thiếu máu cơ tim, một bệnh mà chỉ cần khám sàng lọc sớm là có thể điều trị nhẹ nhàng. Tôi cảm thấy hối hận thực sự vì mình chăm tất cả mọi người mà lại quên chăm chính chồng mình.
Câu chuyện của chồng tôi không hiếm. Bệnh tim mạch đang là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở nam giới Việt Nam. Nhưng rất nhiều người đàn ông chỉ đến bệnh viện khi "không chịu nổi nữa".
Sức khỏe sinh sản của đàn ông cũng hay bị xem nhẹ. Câu chuyện của một cặp vợ chồng trẻ ở Đà Nẵng tìm đến bác sĩ sau 3 năm mong con không thành. Người vợ đã đi khám nhiều nơi, uống đủ loại thuốc, còn người chồng thì luôn từ chối: "Anh khỏe mà, cần gì khám. Chắc do em thôi!". Nhưng kết quả xét nghiệm cho thấy vấn đề nằm ở phía người chồng do bệnh lý tinh hoàn và hormone. Bác sĩ nói nhẹ nhàng: "Điều này rất bình thường. Điều bất thường là anh đã trì hoãn quá lâu!". Rất nhiều người cố tình quên sức khỏe sinh sản không chỉ là câu chuyện của phụ nữ. Sự e ngại, áp lực xã hội và suy nghĩ "đàn ông thì phải mạnh" khiến họ bỏ qua những dấu hiệu rất quan trọng.

Thói quen hút thuốc lá khiến đàn ông dễ mắc một số bệnh - Ảnh minh họa
Ho khan kéo dài và lời cảnh tỉnh muộn là chuyện nhà hàng xóm của tôi. Ông Khôi 57 tuổi, ho khan suốt 3 tháng. Cả nhà thúc giục đi khám, nhưng ông gạt đi: "Thuốc ho vài hôm là khỏi!". Phải đến khi cháu nội thắc mắc: "Sao hôm nào ông cũng ho ạ?", ông mới miễn cưỡng đến bệnh viện. Kết quả chụp CT cho thấy dấu hiệu sớm của bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), bệnh rất phổ biến ở nam giới hút thuốc nhiều năm. Điều đáng nói là bệnh phát hiện sớm thì có thể kiểm soát rất tốt. Nhưng phần lớn đàn ông xem nhẹ những tín hiệu ban đầu của cơ thể, vì họ quen chịu đựng hoặc sợ trở thành "gánh nặng".
Ở gia đình bạn tôi, người vợ nhận ra chồng mình gần đây ít nói, dễ nổi nóng, không còn hứng thú với những hoạt động từng yêu thích. Anh thường xuyên mất ngủ, áp lực vì công việc và khoản vay mua nhà. Khi vợ hỏi, anh chỉ trả lời: "Chuyện của anh, em không phải lo". Nhưng sự im lặng kéo dài khiến khoảng cách giữa hai người ngày càng lớn. Chị không trách móc, cũng không ép chồng phải kể hết mọi chuyện. Chị chủ động dành thời gian trò chuyện, cùng chồng sắp xếp lại công việc, chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con cái và động viên anh tìm đến chuyên gia khi tình trạng mất ngủ, căng thẳng không cải thiện.
Để người đàn ông không phải một mình gánh vác
Chăm sóc sức khỏe đàn ông còn là câu chuyện về cách phân chia trách nhiệm trong gia đình. Không ít người chồng luôn cảm thấy mình phải kiếm tiền, lo nhà cửa, chăm sóc cha mẹ hai bên, nuôi dạy con cái và giải quyết mọi vấn đề. Họ ít khi cho phép mình nghỉ ngơi vì sợ bị coi là thiếu trách nhiệm.
Nhưng một người đàn ông khỏe mạnh không nhất thiết phải là người làm tất cả mọi việc. Người vợ có thể chia sẻ áp lực tài chính, cùng chồng chăm sóc cha mẹ; con cái có thể chủ động làm việc nhà phù hợp với lứa tuổi; các thành viên có thể dành cho nhau thời gian nghỉ ngơi và những cuộc trò chuyện không chỉ xoay quanh tiền bạc, công việc.
Với người đàn ông bước vào tuổi trung niên, gia đình cũng cần quan tâm đến những thay đổi về thể chất và tâm lý. Không nên mặc định rằng giảm sức bền, tăng cân, mệt mỏi hay suy giảm ham muốn đều là quy luật tất yếu của tuổi tác. Cần phân biệt thay đổi sinh lý bình thường với dấu hiệu bệnh lý để được tư vấn y tế phù hợp.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), những biện pháp quan trọng giúp nam giới bảo vệ sức khỏe gồm khám sức khỏe định kỳ, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, ăn uống lành mạnh và tăng cường vận động. Đây cũng là những thói quen mà cả gia đình có thể cùng thực hiện.
Người đàn ông chủ động kiểm tra sức khỏe, tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống chính là đang có trách nhiệm với bản thân, với người bạn đời và những người thân yêu.
Chủ động phòng bệnh và thăm khám đúng thời điểm
1. Từ tuổi trưởng thành (18-39 tuổi)
- Kiểm tra huyết áp, cân nặng, chỉ số khối cơ thể và đánh giá các yếu tố nguy cơ.
- Chú ý sức khỏe tình dục, sức khỏe sinh sản; thực hành tình dục an toàn.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì vận động và chế độ ăn cân đối.
2. Từ tuổi 40 trở đi
- Quan tâm hơn đến huyết áp, đường huyết, mỡ máu, vòng bụng và nguy cơ tim mạch.
- Trao đổi với bác sĩ về tần suất xét nghiệm đường huyết, mỡ máu tùy tiền sử và yếu tố nguy cơ.
- Chú ý các biểu hiện mệt mỏi kéo dài, rối loạn giấc ngủ, thay đổi khả năng tình dục.
3. Từ tuổi 50 trở đi
- Quan tâm đến sức khỏe tuyến tiền liệt, đặc biệt khi có tiểu đêm nhiều lần, tiểu khó, tia nước tiểu yếu hoặc tiểu không hết.
- Đánh giá nguy cơ ung thư đại trực tràng, loãng xương và các bệnh mạn tính theo tuổi, tiền sử gia đình.
4. Ở bất kỳ độ tuổi nào, cần đi khám khi có dấu hiệu bất thường
- Đau tức ngực, khó thở, vã mồ hôi lạnh, đau lan ra tay hoặc hàm: Cần cấp cứu ngay.
- Tiểu ra máu, bí tiểu, đau vùng sinh dục hoặc rối loạn tiểu tiện kéo dài: Cần khám sớm.
- Mất ngủ kéo dài, dễ cáu gắt, buồn bã, mất hứng thú với cuộc sống, lạm dụng rượu bia: Cần được đánh giá sức khỏe tâm thần.
- Có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc tự sát: Cần được hỗ trợ khẩn cấp, không để người đó ở một mình.
Những sai lầm phổ biến khiến đàn ông tự làm hại sức khỏe mình
1. Bỏ qua khám định kỳ: Nhiều nam giới trong độ tuổi lao động không khám sức khỏe thường xuyên. Họ tin rằng "không đau là không sao" và đó là một nhận thức nguy hiểm.
2. Chủ quan trước các triệu chứng nhỏ: Ho kéo dài, đau ngực thoáng qua, tiểu khó, mệt mỏi… đều có thể là dấu hiệu sớm của bệnh tim, gan, phổi hoặc tuyến tiền liệt.
3. Lạm dụng rượu bia, thuốc lá và thức khuya: Nhiều đàn ông xem đây là "phong cách sống", nhưng chính là con đường ngắn nhất dẫn đến tim mạch, tăng huyết áp và suy giảm nội tiết.
4. E ngại khám sức khỏe sinh sản: Nhiều người sợ mất "thể diện", sợ bị đánh giá, nên trì hoãn khám nam khoa dù gặp vấn đề.
Người vợ đồng hành
1. Khuyến khích nhẹ nhàng, không tạo áp lực: Đàn ông thường khó nói về nỗi sợ và sự yếu đuối. Hãy lựa lúc tâm trạng thoải mái để chia sẻ: "Anh đi khám cho yên tâm nhé, để em và con không lo!".
2. Cùng lập lịch khám định kỳ cho cả nhà: Một tờ lịch dán ở tủ lạnh ghi rõ tháng nào khám răng, tháng nào xét nghiệm máu, tháng nào kiểm tra tim mạch. Khi cả gia đình cùng làm, đàn ông sẽ không cảm thấy mình "bị kiểm soát".
3. Chăm sóc bữa ăn, giấc ngủ cho chồng: Các nghiên cứu cho thấy chỉ cần giảm 20% lượng muối, tăng rau xanh và trái cây, ngủ đủ 7 tiếng mỗi đêm là đã giảm đáng kể nguy cơ bệnh tim, bệnh gan.
4. Cùng nhau tạo thói quen sống lành mạnh: Chạy bộ cuối tuần, bỏ thuốc lá theo "cam kết 2 người", hạn chế nhậu, uống đủ nước… Hành trình của hai người bao giờ cũng dễ hơn một người.
5. Động viên đàn ông nói ra điều họ lo lắng: Đã đến lúc đặt sức khỏe đàn ông vào trung tâm của gia đình. Đàn ông không phải là siêu nhân. Họ cũng có nỗi sợ, có hạn chế, có ngày mệt mỏi. Nhưng phần lớn họ ít nói về điều đó vì nghĩ mình phải mạnh mẽ để che chở cho vợ con. Việc yêu thương người đàn ông của nhà mình đôi khi chỉ bắt đầu bằng một câu hỏi giản dị: "Anh/bố có khỏe không? Chúng ta cùng đi khám nhé?".