Tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá

Trong gói chính sách MPOWER (Giám sát- Bảo vệ-Hỗ trợ- Cảnh báo-Thực thi- Tăng thuế) của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) để thực thi Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá, quy định in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá được xem là một trong những biện pháp hiệu quả cao với chi phí thấp, nhà nước không mất chi phí để thực hiện quy định này, thay vào đó các công ty sản xuất thuốc lá phải tự thực hiện.

Đặc biệt quy định in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá với hình ảnh lớn và thông điệp rõ ràng về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe được WHO đánh giá là rất hiệu quả trong việc ngăn ngừa thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá.

Bằng chứng quốc tế nhất quán cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh có tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ: làm tăng mức độ chú ý, ghi nhớ và tin vào thông điệp sức khỏe; làm giảm sức hấp dẫn của bao bì; kích thích ý định bỏ thuốc và ngăn thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc. Hiệu quả tăng lên khi cảnh báo được đặt ở vị trí nổi bật trên hai mặt chính và chiếm diện tích lớn hơn.

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của cảnh báo sức khỏe là ngăn ngừa trẻ em và thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng thuốc lá. Cảnh báo bằng hình ảnh với diện tích đủ lớn giúp các em nhận biết rõ hơn những hậu quả đối với sức khỏe của việc hút thuốc, từ đó góp phần ngăn ngừa việc thử và bắt đầu sử dụng thuốc lá.

Đối với người đang hút thuốc, bao thuốc lá cũng là một kênh truyền tải thông tin sức khỏe trực tiếp và thường xuyên. Người hút thuốc nhìn thấy bao thuốc nhiều lần mỗi ngày, mỗi khi lấy ra một điếu thuốc để hút. Mỗi lần như vậy là một cơ hội để nhắc lại những nguy cơ đối với sức khỏe, khuyến khích người hút thuốc cân nhắc việc cai thuốc và cung cấp thông tin giúp họ tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ cai thuốc.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành quy định cảnh báo sức khỏe chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá; nội dung cảnh báo phải được thay đổi định kỳ 2 năm một lần. Việt Nam đã sử dụng bộ 6 mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ năm 2013.

Theo nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng được tài liệu dẫn, hiệu quả và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu đang áp dụng đều giảm rõ rệt so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2013. Trong khi đó, nhiều quốc gia đã tiếp tục tăng diện tích cảnh báo.

Đông Nam Á là một trong những khu vực dẫn đầu thế giới về in diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá: 6 trong 11 quốc gia ASEAN nằm trong nhóm 25 quốc gia có diện tích cảnh báo lớn nhất toàn cầu. 

Hiện nay, Đông Timor đứng đầu thế giới với diện tích cảnh báo sức khỏe ở mức 92.5%; Thái Lan áp dụng mức 85%; Singapore, Brunei, Myanmar và Lào đang áp dụng 75%. Trong khi đó, Việt Nam hiện duy trì diện tích cảnh báo sức khỏe ở mức 50%, mức thấp nhất trong khu vực cùng với Phillipine (50%) và Indonesia (50%).

Các quốc gia/vùng lãnh thổ dẫn đầu toàn cầu về kích thước nhãn cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá

Khu vực ASEAN

Nguồn: Canadian Cancer Society (2025). Cigarette package health warnings: International status report (9th ed.)

Diện tích cảnh báo của Việt Nam đã duy trì ở mức 50% trong hơn 13 năm, trong khi nhiều nước tiếp tục tăng diện tích cảnh báo. Năm 2014, Việt Nam được xếp hạng thứ 28 trên thế giới về quy mô cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Đến năm 2025 Việt Nam chỉ còn xếp khoảng thứ 95/140 quốc gia, thuộc nhóm có diện tích cảnh báo thấp trong khu vực ASEAN cùng với với Indonesia và Philippine (cùng ở mức 50% diện tích bao bì sản phẩm thuốc lá)

Cùng với đó, việc sử dụng kéo dài các mẫu cảnh báo làm đặt ra yêu cầu đổi mới để duy trì khả năng thu hút sự chú ý và truyền tải thông tin về nguy cơ sức khỏe:

Theo nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy: Hiệu quả cảnh báo và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu cảnh báo sức khỏe hiện đang áp dụng tại Việt Nam đều giảm rõ rệt so với thời điểm năm 2013 là thời điểm bắt đầu in cảnh báo sức khỏe

Việt Nam đã thực hiện cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá. Tuy nhiên, sau nhiều năm áp dụng, quy định hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế cần được khắc phục.

Thứ nhất, diện tích cảnh báo còn quá nhỏ và vẫn có thể được tăng lên nữa. WHO khuyến nghị nâng diện tích cảnh báo lên 85% bao bì.

Thứ hai, bộ thông tin cảnh báo hiện nay đã không được cập nhật trong nhiều năm:

Diện tích cảnh báo sức khỏe hiện nay chưa được điều chỉnh tăng trong suốt 13 năm thực hiện Luật. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định giao Chính phủ quy định cụ thể mức tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe phù hợp với từng thời kỳ. Tuy nhiên, sau 13 năm, diện tích cảnh báo vẫn giữ nguyên ở mức 50%, trong khi nhiều quốc gia, trong đó có các nước trong khu vực, đã áp dụng mức cảnh báo cao hơn. Diện tích cảnh báo của Việt Nam ở mức thấp nhất trong khu vực cùng với Phillipine và Indonesia.

Thực tiễn 13 năm thi hành Luật cũng cho thấy khi một mẫu cảnh báo được sử dụng trong thời gian dài, khả năng thu hút sự chú ý và tác động đến người tiêu dùng giảm dần. Vì vậy, nếu Luật sửa đổi tiếp tục chỉ quy định mức hiện hành và giao việc tăng diện tích cảnh báo cho văn bản dưới luật thì có thể chưa giải quyết được hạn chế đã tồn tại trong thời gian qua. Do đó, mức diện tích cảnh báo sức khỏe 85% trên mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá cần được quy định ngay trong Luật sửa đổi,

Thứ ba, nội dung cảnh báo hiện nay chủ yếu tập trung vào hình ảnh và thông điệp về tác hại của thuốc lá, nhưng còn thiếu những thông tin giúp người hút thuốc tiếp cận hỗ trợ để cai thuốc, như thông tin về đường dây tư vấn cai thuốc lá miễn phí. Nội dung cảnh báo cũng cần cung cấp đầy đủ hơn thông tin về tác hại của việc phơi nhiễm với khói thuốc lá để không chỉ cảnh báo người hút mà còn nâng cao nhận thức về những nguy cơ đối với người xung quanh.

Vì vậy, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này là cơ hội để khắc phục những hạn chế đã được nhận diện sau 13 năm thực hiện Luật: quy định ngay trong Luật mức diện tích cảnh báo sức khỏe 85% trên mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá; đồng thời bổ sung và thường xuyên cập nhật nội dung cảnh báo, trong đó có thông tin hỗ trợ cai thuốc và tác hại của phơi nhiễm với khói thuốc lá.

Những thay đổi này trước hết nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên, ngăn ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá; đồng thời giúp người đang hút nhận thức rõ hơn về nguy cơ đối với sức khỏe và tiếp cận thông tin hỗ trợ cai thuốc.

TS. Nguyễn Huy Quang nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, Trưởng ban Tư vấn, Phản biện và Giám định xã hội của Tổng hội Y học Việt Nam cho biết: Điều đầu tiên có thể thấy là Việt Nam đang tụt hậu so với thế giới. Năm 2013, khi quy định cảnh báo sức khỏe chiếm 50% diện tích mặt trước và mặt sau bao thuốc, Việt Nam từng đứng thứ 28 trong số các quốc gia có quy định về cảnh báo sức khỏe. Sau hơn 13 năm, diện tích này vẫn giữ nguyên ở mức 50%.

Hiện Việt Nam xếp thứ 95 trong số 140 quốc gia, vùng lãnh thổ có quy định về cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc và thuộc nhóm cuối trong ASEAN. Trong khi đó, nhiều nước đã nâng diện tích cảnh báo lên trên 75%, thậm chí trên 85%; hơn 50 quốc gia đã áp dụng bao bì trơn. Ở Đông Nam Á, Đông Timor áp dụng cảnh báo chiếm trung bình 92,5% diện tích bao thuốc, gồm 85% mặt trước và 100% mặt sau; Thái Lan áp dụng mức 85% ở cả hai mặt. Brunei, Lào, Myanmar và Singapore quy định mức 75%. Việt Nam hiện ở mức 50%, ngang Philippines và cao hơn Indonesia.

Theo PGS.TS Lê Thị Thanh Hương- Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế Công cộng: Muốn giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá thì trước hết cần giảm ý định sử dụng thuốc lá ở giới trẻ. Cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì có thể góp phần quan trọng vào mục tiêu đó. Bao thuốc lá không chỉ là vật chứa sản phẩm mà còn là nơi truyền tải thông điệp. Nếu ngành công nghiệp thuốc lá tìm cách tận dụng bao bì để tăng sức hấp dẫn của sản phẩm, thì cảnh báo sức khỏe có thể sử dụng không gian ấy để truyền tải thông tin về tác hại của thuốc lá đến nhiều nhóm đối tượng, đặc biệt là người trẻ.

Nghiên cứu về tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành năm 2024 do Trường Đại học Y tế Công cộng thực hiện cho thấy, có người bắt đầu hút thuốc từ trước tuổi 15. Theo kết quả nghiên cứu, tỷ lệ nam giới đang hút thuốc bắt đầu hút trước độ tuổi này vào khoảng gần 10%; đồng thời, cứ 10 người hút thuốc thì khoảng 6 người bắt đầu hút từ khi còn trẻ. 

Đây là vấn đề đáng quan tâm, bởi hút thuốc từ sớm có thể dẫn đến lệ thuộc nicotine trong thời gian dài. Vì vậy, cảnh báo bằng hình ảnh với diện tích đủ lớn sẽ giúp truyền tải thông tin về tác hại của thuốc lá thường xuyên, trực tiếp đến người hút thuốc và cộng đồng. Tổ chức Y tế thế giới đánh giá đây là một biện pháp truyền thông có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao.

Nói về nhãn cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, Tiến sỹ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam cho biết: "Có rất nhiều bằng chứng quốc tế cho thấy diện tích cảnh báo càng lớn thì cảnh báo càng hiệu quả. Người hút thuốc nhìn thấy bao thuốc lá rất nhiều lần mỗi ngày, mỗi khi họ lấy ra một điếu thuốc để hút. Vì vậy, mỗi lần như vậy đều là một cơ hội để truyền tải thông điệp về sức khỏe, khuyến khích bỏ thuốc và giúp người hút thuốc cân nhắc việc cai thuốc.

Một lần nữa, bằng chứng và kinh nghiệm quốc tế cho thấy cảnh báo càng lớn thì càng hiệu quả. Lý do là bởi diện tích in cảnh báo càng lớn thì càng dễ nhìn thấy. Đồng thời, cảnh báo càng lớn thì diện tích còn lại trên bao thuốc để các công ty thuốc lá sử dụng cho việc tiếp thị sản phẩm càng ít. Các công ty thuốc lá rất khéo léo trong việc tận dụng mọi khoảng trống có thể trên chính sản phẩm thuốc lá để tiếp tục quảng bá những sản phẩm vốn có hại cho sức khỏe này.

Vì vậy cảnh báo sức khoẻ với diện tích lớn làm tăng khả năng nhận diện cảnh báo sức khoẻ. Những thay đổi này trước hết nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên, ngăn ngừa việc bắt đầu sử dụng thuốc lá; đồng thời giúp người đang hút nhận thức rõ hơn về nguy cơ đối với sức khỏe của việc sử dụng thuốc lá.