Tạo cơ chế để phụ nữ tiếp cận nước sạch, duy trì bền vững tiêu chí “3 sạch”

Tham dự, điều hành Hội thảo có bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam. Đồng chủ trì Hội thảo có bà Trần Thu Hương, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP, Chủ tịch Hội LHPN TP Hải Phòng; ông Nguyễn Huy Du, Quyền Trưởng Chương trình Vì sự sống còn và Phát triển trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam.

Cùng dự có bà Phạm Thị Đào, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng; đại diện Cục Phòng bệnh, Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường (Bộ Y tế); Ban Công tác Phụ nữ, Trung ương Hội LHPN Việt Nam; lãnh đạo, cán bộ phụ trách công tác gia đình - xã hội của Hội LHPN 34 tỉnh, thành phố. Hội thảo do UNICEF tài trợ.

Chuyển từ vận động sang hỗ trợ bằng chính sách, nguồn lực

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền cho biết, Hội thảo diễn ra trong thời điểm các cấp Hội triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV và bước vào giai đoạn mới của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Đây là dịp nhìn lại kết quả, kinh nghiệm thực hiện "3 sạch", đồng thời làm rõ những yêu cầu mới về cơ chế, chính sách và nguồn lực hỗ trợ phụ nữ, gia đình tiếp cận nước sạch, vệ sinh.

Qua hơn một thập kỷ triển khai, Cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch" đã khẳng định hiệu quả và trở thành một nội dung thành phần của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025. Tiêu chí "3 sạch" được tích hợp vào Tiêu chí 17.8 về môi trường và Tiêu chí 18.7 về chất lượng môi trường sống trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới, xã nông thôn mới nâng cao.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Cuộc vận động được nâng cấp thành "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an" và tiếp tục được thể chế hóa trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Nội hàm "3 sạch" cũng được chuẩn hóa theo hướng cụ thể, thực chất, dễ đo lường hơn.

Theo đó, "Sạch nhà" nhấn mạnh yêu cầu sử dụng nước sạch theo quy chuẩn, có nhà tiêu hợp vệ sinh và phân loại rác tại nguồn; "Sạch bếp" gắn với bảo đảm vệ sinh, an toàn trong lựa chọn, sử dụng, bảo quản thực phẩm; "Sạch ngõ" mở rộng trách nhiệm của mỗi gia đình đối với môi trường cộng đồng, từ thu gom, xử lý rác thải đúng quy định đến xây dựng cảnh quan sáng - xanh - sạch - đẹp.

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh, thực hiện "3 sạch" trong giai đoạn mới không thể chỉ dừng lại ở tuyên truyền, vận động thay đổi hành vi mà cần được hỗ trợ bằng cơ chế, chính sách, nguồn lực và sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành.

"Nếu giai đoạn 2021-2025 là giai đoạn khẳng định giá trị và sức lan tỏa của '3 sạch' trong xây dựng nông thôn mới thì giai đoạn 2026-2030 cần được xác định là giai đoạn duy trì, nâng cao và bảo đảm tính bền vững; chuyển mạnh từ vận động người dân thực hiện sang tạo điều kiện để phụ nữ, gia đình có khả năng duy trì các tiêu chuẩn thông qua chính sách, nguồn lực và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị", Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam khẳng định.

Theo báo cáo tại Hội thảo, trong nhiệm kỳ vừa qua, các cấp Hội đã xây dựng 148 đề án; duy trì, nhân rộng hơn 10.000 mô hình bảo vệ môi trường; thực hiện hơn 3.320 công trình, phần việc tham gia xây dựng nông thôn mới; trồng mới 47.076 cây xanh; hỗ trợ 604.837 hộ gia đình đạt 8 tiêu chí của Cuộc vận động. Hơn 800.000 hộ được hỗ trợ xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh và trên 1,4 triệu hộ được sử dụng nước sạch.

Thông qua Kế hoạch số 324/KH-ĐCT về thúc đẩy triển khai hiệu quả nội dung "3 sạch", phương thức hoạt động của các cấp Hội đã có bước chuyển từ chủ yếu tuyên truyền, vận động sang kết hợp truyền thông với xây dựng mô hình, phối hợp liên ngành, huy động nguồn lực và vận động chính sách.

Trong giai đoạn 2021-2025, với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của UNICEF, Trung ương Hội LHPN Việt Nam đã đồng hành cùng 7 tỉnh nghiên cứu, xây dựng đề án hỗ trợ phụ nữ tiếp cận nước sạch, vệ sinh. Tại Sóc Trăng và Đắk Lắk trước đây, UBND tỉnh đã phê duyệt đề án, xác định cơ chế tài chính và phân công trách nhiệm tổ chức thực hiện hằng năm. Tại Thái Nguyên trước đây, UBND tỉnh ban hành văn bản chỉ đạo, đặt mục tiêu 100% hộ gia đình có nhà tiêu trước năm 2025, đồng thời giao Hội LHPN làm lực lượng nòng cốt trong truyền thông và giám sát cộng đồng.

Các đề xuất do Hội LHPN tại Cà Mau, Gia Lai, Kiên Giang trước đây và Lào Cai chủ động xây dựng cũng cung cấp cơ sở thực tiễn để địa phương tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách. Từ những kinh nghiệm này, Trung ương Hội tiếp tục phối hợp với Hội LHPN tỉnh Lai Châu, Đồng Nai tổ chức các hội thảo tham vấn, xác định nhu cầu và đề xuất chính sách hỗ trợ trong giai đoạn tiếp theo.

Đặt phụ nữ, trẻ em ở vị trí trung tâm

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Huy Du, Quyền Trưởng Chương trình Vì sự sống còn và Phát triển trẻ em, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam, khẳng định nước sạch và vệ sinh là nền tảng của sức khỏe, phẩm giá và cơ hội phát triển của phụ nữ, trẻ em. Nước sạch, nhà tiêu hợp vệ sinh, thực hành vệ sinh đúng cách và môi trường sống an toàn có ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe, dinh dưỡng, học tập, sự an toàn và cơ hội phát triển bình đẳng.

Mặc dù Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ, khoảng cách trong tiếp cận nước sạch, vệ sinh giữa các địa bàn vẫn còn. Phụ nữ, trẻ em gái, trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em khuyết tật và trẻ em thuộc hộ nghèo thường chịu ảnh hưởng nặng nề hơn khi thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh an toàn. Đối với trẻ em gái vị thành niên, điều kiện vệ sinh không bảo đảm có thể tác động đến sức khỏe, tâm lý, sự tự tin, mức độ chuyên cần và kết quả học tập; trong khi phụ nữ phải gánh thêm công việc chăm sóc, nội trợ.

Đánh giá cao mạng lưới rộng khắp và vai trò của Hội LHPN Việt Nam, đại diện UNICEF cho rằng tổ chức Hội có lợi thế trong kết nối hội viên, gia đình, nhà trường, chính quyền và cộng đồng; biến những thông điệp về nước sạch, vệ sinh thành hành động cụ thể. Hội cũng có vai trò quan trọng trong phối hợp liên ngành, tham mưu chính sách, huy động nguồn lực và giám sát chất lượng các công trình, dịch vụ.

Ông Nguyễn Huy Du đề xuất ba định hướng trọng tâm: Đặt phụ nữ và trẻ em, nhất là trẻ em gái, ở vị trí trung tâm của các kế hoạch, chính sách về nước sạch, vệ sinh; chuyển trọng tâm từ chỉ xây dựng công trình sang duy trì chất lượng dịch vụ; lồng ghép nước sạch, vệ sinh với thích ứng biến đổi khí hậu, bình đẳng giới và truyền thông thay đổi hành vi.

"Công trình chỉ thực sự bền vững khi được sử dụng thường xuyên, hiệu quả, được vận hành, bảo trì và giám sát tốt", ông Nguyễn Huy Du nhấn mạnh. Đồng thời cho biết UNICEF mong muốn tiếp tục hợp tác với Hội LHPN Việt Nam trong truyền thông thay đổi hành vi, thúc đẩy vệ sinh kinh nguyệt, hỗ trợ các mô hình có khả năng nhân rộng và đưa những vấn đề ưu tiên của phụ nữ, trẻ em, nhóm dễ bị tổn thương vào kế hoạch, ngân sách địa phương.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã nghe 2 báo cáo, 6 tham luận từ UNICEF, Trung ương Hội LHPN Việt Nam, Bộ Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hải Phòng và Hội LHPN các địa phương. Nội dung tập trung vào quản lý chất lượng nước sạch, vệ sinh hộ gia đình; cơ chế phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội; kinh nghiệm duy trì tiêu chí “3 sạch” sau khi đạt chuẩn nông thôn mới; giải pháp ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn và huy động cộng đồng. Những kinh nghiệm, đề xuất tại Hội thảo là cơ sở để các cấp Hội tiếp tục tham mưu, vận động chính sách, huy động nguồn lực, góp phần giúp phụ nữ và gia đình tiếp cận nước sạch, vệ sinh an toàn, bền vững trong giai đoạn 2026-2030.