Tạo cơ hội để thế hệ thanh niên khởi nghiệp, làm chủ công nghệ

Chiều 15/10, Bộ Nội vụ, Văn phòng Chính phủ phối hợp Trung ương Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức Chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên Việt Nam năm 2026 với chủ đề: “Phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm.”

Tham dự có Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng; Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà; Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Hà Thị Nga; Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Bùi Quang Huy; lãnh đạo các bộ, ngành cùng 300 thanh niên đại diện cho hơn 21 triệu thanh niên cả nước.

Việc làm cho thanh niên trong thị trường lao động đang thay đổi

Tại Chương trình đối thoại, đại diện các bộ, ngành đã trả lời nhiều câu hỏi về nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp, công nghệ, đổi mới sáng tạo và vai trò tiên phong, xung kích của thanh niên Việt Nam.

Quan tâm đến bài toán việc làm cho thanh niên trong thị trường lao động đang thay đổi nhanh dưới tác động của AI, tự động hóa và chuyển đổi số; nhiều công việc truyền thống dần thay đổi hoặc mất đi, trong khi những việc làm mới lại đòi hỏi kỹ năng cao hơn, chị Nguyễn Thị Như Quỳnh, kỹ sư Công ty cổ phần nghiên cứu, phát triển và ứng dụng robot hình người Vindynamics đặt câu hỏi về những giải pháp trọng tâm hỗ trợ tạo việc làm cho thanh niên khi hiện nay còn khoảng 1,6 triệu thanh niên chưa có việc làm.

Trả lời vấn đề này, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết theo báo cáo của Cục Thống kê, trong quý III/2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (từ 15-24 tuổi) là 9,07%, cao hơn 4 lần so với tỷ lệ thất nghiệp chung của cả nước (2,22%). Trong số đó, thanh niên “3 không” (không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo) có khoảng 1,6 triệu người, chiếm 11,2% tổng số thanh niên. Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn thấp hơn mức trung bình của toàn cầu (trên 20%) và khu vực Đông Nam Á ( trên 16%).

Nguyên nhân là do cơ cấu đào tạo, chất lượng đào tạo còn hạn chế, còn sự “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Cơ hội tiếp cận giáo dục, thông tin việc làm, nghề nghiệp của thanh niên còn hạn chế, nhất là thanh niên vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số. Một bộ phận thanh niên thiếu kinh nghiệm, kỹ năng, chưa chủ động, nỗ lực trong tìm kiếm việc làm, thậm chí có một bộ phận không muốn làm việc do có sự bao bọc, hỗ trợ từ gia đình. Điều này làm tăng nguy cơ lãng phí nguồn nhân lực trẻ và tạo áp lực với hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn.

Các giải pháp được Bộ trưởng Nội vụ nêu ra là, nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội, trọng tâm là bản thân thanh niên về học tập, đào tạo và làm việc; thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới mô hình tăng trưởng, thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững để tạo việc làm bền vững. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề, kỹ năng về công nghệ thông tin cho thanh niên gắn với nhu cầu thị trường lao động.

Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, Bộ Nội vụ đã và đang tập trung thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, đã tổ chức thực hiện đồng bộ, hiệu quả quy định, chính sách về lao động, việc làm, Kết luận số 62-KL/TW của Ban Bí thư về nâng cao năng suất lao động gắn với phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, hiệu quả trong tình hình mới, Thông báo kết luận số 123-KL/TW của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về các giải pháp tạo việc làm bền vững ở nông thôn, đô thị, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và công tác đào tạo nguồn nhân lực trong giai đoạn phát triển mới.

Bộ cũng chủ động nắm bắt, theo dõi các diễn biến tình hình thị trường lao động; nâng cao chất lượng phân tích thông tin và dự báo thị trường lao động; xây dựng cơ sở dữ liệu về người lao động, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và sàn giao dịch việc làm quốc gia để nâng cao hiệu quả kết nối cung - cầu lao động. Chỉ đạo nâng cao chất lượng lao động thanh niên đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; chỉ đạo các tổ chức dịch vụ việc làm công phối hợp với các cơ sở giáo dục, các doanh nghiệp, chính quyền địa phương đẩy mạnh việc tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm cho thanh niên, học sinh, sinh viên.

Giao bài toán lớn cho nhà khoa học trẻ

Đặt vấn đề về việc “giao bài toán lớn cho nhà khoa học trẻ”, Tiến sỹ Đặng Thị Lệ Hằng (nghiên cứu sinh Viện Công nghệ tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho rằng nhà khoa học trẻ Việt Nam có khả năng tiếp cận công nghệ mới, tạo ra các kết quả nghiên cứu có chất lượng. Họ mong muốn đưa sản phẩm khoa học vào giải quyết những bài toán trong thực tiễn cũng như đem tri thức xây dựng đất nước. Tiến sĩ đặt câu hỏi cho Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân về cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ, đánh giá sản phẩm như thế nào để những nhà khoa học trẻ được trao cơ hội và đóng góp?

Cho biết câu hỏi của Tiến sỹ Hằng “làm tôi nhớ lại thời sinh viên,” Bộ trưởng Vũ Hải Quân chia sẻ khi còn là sinh viên năm thứ ba, ông đã bắt đầu nghiên cứu khoa học theo chương trình của Thành phố Hồ Chí Minh và đã đạt giải thưởng. Giải thưởng tuy không quá lớn, song đó là nguồn động viên, khích lệ rất lớn để ông đi theo con đường khoa học.

Bộ trưởng cho biết rất quan tâm tới lực lượng trẻ tham gia làm nghiên cứu. Khi nhậm chức Bộ trưởng, chính sách đầu tiên ông đưa ra là hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc với mức lên tới 1 tỷ đồng/năm trong vòng 3 năm. “Đây là con số rất đáng kể, có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực”, Bộ trưởng nói.

Ông cho hay, từ năm 2024-2026, tỷ lệ hồ sơ nộp vào chương trình nghiên cứu cơ bản với các nhà khoa học liên tục tăng. Năm 2024 là 31%, 2025 là 46% và năm 2026 lên tới 67%, cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ với nhà khoa học, đặc biệt nhà khoa học trẻ bắt đầu quan tâm nghiên cứu khoa học cơ bản.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhắc tới chuyến công tác tháp tùng Thủ tướng đi Nga vừa qua, sau khi trao đổi với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục đại học của Nga, hai bên dự kiến mời gọi 50 nhà khoa học trẻ Việt Nam qua Nga dự Đại hội các nhà khoa học trẻ của thế giới do Nga tổ chức. Tại đây, ông sẽ có bài tham luận về chính sách của Việt Nam trong hỗ trợ nhà khoa học trẻ.

Gần đây, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng có chương trình đưa AI vào doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ, với mức hỗ trợ lên tới 3 tỷ đồng nhằm hỗ trợ các tài năng trẻ về AI, phối hợp cùng doanh nghiệp đưa ra ý tưởng cải tiến, nâng cao năng suất, chất lượng. Nếu chứng minh được hiệu quả sẽ đầu tư dài hạn.

Với công nghệ chiến lược gắn với bài toán lớn của quốc gia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết đã nhận được nhiều câu hỏi “làm sao tham gia được các bài toán lớn của quốc gia?”. Theo ông, để tham gia bài toán lớn phải bắt đầu từ bài toán nhỏ, bắt đầu từ một câu hỏi nghiên cứu và phải đi đến tận cùng của câu hỏi đó. “Chúng ta có thể làm việc lớn nhưng phải bắt đầu từ việc nhỏ, và làm đến cùng việc nhỏ đó,” Bộ trưởng chia sẻ.

Ông đưa ra 5 gợi ý định hướng cho các bạn trẻ. Thứ nhất, các bạn trẻ phải có tầm nhìn; phải đặt ra câu hỏi công nghệ gì trong 5-10 năm tới, nếu trả lời được câu hỏi đó thì đây chính là tầm nhìn. Thứ hai, phải có tâm thế mở, tin vào bản thân và sự nỗ lực, cố gắng của mình sẽ đem lại thành công. Thứ ba, thanh niên phải hiểu được “quy tắc 10.000 giờ”. Theo ông, để thành công và trở thành chuyên gia phải lao động, nỗ lực không ngừng và 10.000 giờ đó là thời gian tối thiểu để trưởng thành trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

Thứ tư, phải xây dựng các mối quan hệ vì những người đồng hành cùng mình là nền tảng để ta phát triển. Thứ năm, phải có kế hoạch hành động cụ thể để định hướng trong mỗi bước đi đóng góp cho đất nước. Bộ trưởng kỳ vọng thanh niên sẽ có nhiều đóng góp cho sự phát triển khoa học công nghệ của đất nước.

Khơi thông và đa dạng hóa nguồn vốn cho thanh niên khởi nghiệp

Trả lời câu hỏi của chị Nguyễn Thùy Chi, người khuyết tật bại não; đồng sáng lập, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Chạm Vào Xanh về khơi thông và đa dạng hóa nguồn vốn cho thanh niên khởi nghiệp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn đánh giá cao tinh thần khởi nghiệp, khát vọng làm giàu chính đáng và trách nhiệm với cộng đồng của thanh niên Việt Nam. Để khát vọng đó trở thành hiện thực, ông cho rằng, điều quan trọng là tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm chi phí và khơi thông nguồn lực để thanh niên có thể thành lập và phát triển doanh nghiệp.

Thời gian qua, thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Bộ Tài chính đã tham mưu cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ một số chính sách về tài chính, thuế để hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong đó có các chính sách nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế đối với hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm; giảm 30% thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp đối với đối tượng có doanh thu hằng năm dưới 10 tỷ đồng.

Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa để xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026 với nhiều điểm mới, tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp khởi nghiệp với các nhà đầu tư, hệ sinh thái hỗ trợ kinh doanh, kết nối giữa doanh nghiệp vừa và nhỏ với các doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước. Các quy định về thủ tục trong dự thảo luật được đơn giản hóa, giảm thời gian, giảm chi phí tuân thủ nghĩa vụ thuế; khơi thông nguồn vốn và thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo; hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và lớn mạnh.

Theo Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn, trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục tham mưu cho các cấp có thẩm quyền đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, giảm thủ tục, giảm chi phí và khơi thông nguồn lực, triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thanh niên khởi nghiệp.

“Bộ Tài chính mong muốn các bạn thanh niên không chỉ khởi nghiệp thành công mà còn có khát vọng xây dựng những doanh nghiệp lớn mạnh, có năng lực cạnh tranh, tạo nhiều việc làm, đóng góp cho sự phát triển của đất nước và vươn xa tầm khu vực và thế giới," ông Tuấn bày tỏ.