Tháo gỡ điểm nghẽn pháp luật, tránh tạo khoảng trống thể chế

Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội nghe Chính phủ báo cáo tình hình thi hành Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật và nghe báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

Tiết kiệm khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm

Trình bày báo cáo của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết qua hơn một năm thực hiện, cơ chế ủy quyền lập pháp đặc biệt theo Nghị quyết số 206 đã phát huy hiệu quả tích cực, tạo cơ sở pháp lý linh hoạt để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn về thể chế; nâng cao năng lực phản ứng chính sách, thúc đẩy cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và giải phóng nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Qua rà soát, các bộ, cơ quan ngang bộ xác định tổng cộng 786 phản ánh, kiến nghị về khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Đến nay, 556 phản ánh, kiến nghị đã được xử lý, trong đó có 44 trường hợp theo cơ chế đặc biệt của Nghị quyết số 206; 230 trường hợp đang tiếp tục được xử lý, trong đó dự kiến còn 2 trường hợp áp dụng cơ chế đặc biệt.

Chính phủ đã xây dựng, ban hành 26 nghị quyết nhằm kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc gây kìm hãm, ách tắc, cản trở phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, 5 nghị quyết được ban hành theo cơ chế đặc biệt của Nghị quyết số 206 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh trong năm 2026, giúp tiết kiệm 53% thời gian, 55% chi phí tuân thủ, tương đương khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm cho người dân và doanh nghiệp.

Để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, 26 nghị quyết đặt ra yêu cầu nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung 317 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 77 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 1 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 148 nghị định, 4 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, 83 thông tư, 2 thông tư liên tịch và 1 quyết định của Bộ trưởng.

Tiến độ hoàn thiện pháp luật chưa theo kịp

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo của Chính phủ chỉ ra công tác rà soát, xác định và xử lý khó khăn, vướng mắc tại một số cơ quan còn chậm; việc xử lý ở một số lĩnh vực mang tính vụ việc, thiếu tính khái quát và dự báo. Tiến độ sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan chưa kịp thời, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khoảng trống pháp lý khi các nghị quyết hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Việc tổ chức thực hiện một số quy định còn khó khăn; hướng dẫn các trường hợp chuyển tiếp và cập nhật quy trình điện tử chưa đầy đủ, kịp thời. Nguyên nhân được xác định là khối lượng công việc lớn, nhiều trường hợp liên ngành, cơ chế mới chưa có tiền lệ; đội ngũ công chức làm công tác pháp chế tại một số cơ quan còn mỏng, trong khi năng lực nghiên cứu, phân tích, đánh giá tác động và đề xuất phương án xử lý các vấn đề pháp lý phức tạp chưa đồng đều. Điều kiện bảo đảm cho công tác rà soát, theo dõi và đề xuất hoàn thiện pháp luật còn hạn chế; phối hợp giữa một số cơ quan chưa kịp thời.

Từ thực tế này, Chính phủ kiến nghị Quốc hội đưa nội dung đánh giá khái quát kết quả thi hành Nghị quyết số 206 vào Nghị quyết kỳ họp, đồng thời cho phép kéo dài hiệu lực của các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành đã ban hành theo cơ chế đặc biệt của Nghị quyết này, tối đa đến ngày 31/12/2027. Việc kéo dài nhằm tạo cơ chế chuyển tiếp, giúp các cơ quan có thêm thời gian hoàn thành sửa đổi các văn bản liên quan, bảo đảm tính liên tục và không tạo khoảng trống pháp lý.

Làm rõ trách nhiệm, lộ trình xử lý từng vướng mắc

Thẩm tra báo cáo của Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị bổ sung, làm rõ kết quả xử lý các phản ánh, kiến nghị gắn với từng phương án theo quy định tại Nghị quyết số 206.

Đối với các phản ánh, kiến nghị đang được tiếp tục xử lý, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, cơ quan ngang bộ tập trung rà soát, xác định rõ phương án, lộ trình và trách nhiệm xử lý đối với từng trường hợp; ưu tiên giải quyết dứt điểm những vướng mắc tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, kinh doanh, vận hành bộ máy mới, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Theo báo cáo thẩm tra, Chính phủ đã ban hành 26 nghị quyết để xử lý khó khăn, vướng mắc trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, việc sử dụng cơ chế đặc biệt để xử lý nhanh các vấn đề phát sinh cũng đặt ra thách thức trong bảo đảm tính khả thi, đánh giá đầy đủ tác động và điều kiện tổ chức thực hiện. Thực tế đã có trường hợp văn bản sau khi ban hành phải tạm ngưng hiệu lực.

Đối với việc sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, kết quả rà soát cho thấy vẫn còn nhiều văn bản thuộc thẩm quyền ban hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chưa được sửa đổi, bổ sung.

Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát, phân loại, xác định rõ thời hạn, mức độ chậm tiến độ, nguyên nhân, tính cấp thiết, thứ tự ưu tiên, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành; đặc biệt lưu ý các văn bản cần được ban hành hoặc có hiệu lực đồng thời với luật.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc đưa nội dung đánh giá kết quả thực hiện Nghị quyết số 206 và kéo dài thời hạn có hiệu lực của các văn bản đã ban hành theo cơ chế này, tối đa đến ngày 31/12/2027, vào Nghị quyết kỳ họp của Quốc hội.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị chỉnh lý để thể hiện rõ yêu cầu hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung luật, pháp lệnh, bảo đảm có hiệu lực chậm nhất từ ngày 1/1/2028.