Thiêng liêng tục cúng Thổ công của người Tày, Nùng

Đối với đồng bào Tày, Nùng, thổ công có vai trò quan trọng, là vị thần cai quản mọi hoạt động và phù hộ cho gia đình luôn mạnh khỏe, may mắn. Do đó, vào dịp Tết Nguyên đán, sau khi cúng gia tiên, bà con sẽ chuẩn bị mâm lễ thật tươm tất để cúng tại miếu thổ công. 

Đây không chỉ là nghi lễ sinh hoạt tâm linh, tín ngưỡng mà chứa đựng trong đó là cách thức giáo dục về lòng biết ơn đối với các thế hệ đi trước, sự đoàn kết, gắn bó keo sơn trong cộng đồng.

Theo nhà nghiên cứu Lý Viết Trường, Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội: Thổ công và vị thần đất, có nhiệm vụ trông coi mảnh đất dân bản đang sinh sống, bảo vệ bản làng khỏi những điều xấu, những tai ương, bệnh tật. Vị thần này có quyền năng chi phối đến thời tiết, khí hậu, giúp cho mùa màng bội thu và ban cho mọi gia đình mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi, cuộc sống yên ấm.

Vị thần thổ công được người Tày, Nùng thờ một cách trang trọng tại miếu làng. Các ngôi miếu thường được dựng ngay khi người dân chọn đất lập làng. Miếu thổ công của người Tày, Nùng thường mang những đặc điểm riêng biệt, thể hiện sự đơn giản, gần gũi với thiên nhiên và đời sống sinh hoạt của người dân. Theo đó, miếu thường được xây dựng ở vị trí đầu làng hoặc cuối làng, nơi có địa thế cao ráo, thoáng mát. Việc chọn vị trí này nhằm thể hiện sự tôn kính đối với thần linh, đồng thời thuận tiện cho việc đi lại của người dân.

Năm Bính Ngọ 2026, thời tiết hanh vàng nên các gia đình lần lượt xếp hàng mang mâm lễ vật cúng thổ công gồm gà trống thiến luộc, bánh chưng, bánh khảo gói giấy xanh đỏ, khẩu sli, rượu… Đặc biệt, trong các lễ vật, gà cúng thổ công của gia đình nào càng to, vàng thịt, đẹp mắt không chỉ chứng tỏ gia đình làm ăn phát đạt, tấn tới mà còn thể hiện tài năng nội trợ đảm đang, khéo léo của các bà, các mẹ - những người giữ lửa trong gia đình.

Quá trình làm lễ, người dân lần lượt rót 3 lần rượu vào các chén rượu trên ban thờ của miếu và trên mâm của từng gia đình. Trong làn khói hương, người dân gửi gắm những lời khấn cầu với thổ công về mong ước một năm mới mưa thuận, gió hòa và sự bình an đến mọi nhà. Kết thúc 3 tuần rượu, người dân hóa vàng mã, chén rượu cúng thổ công được đổ lại xung quanh miếu, mọi người cùng chúc tụng nhau những điều tốt đẹp dưới sự chứng kiến của thần linh. 

Người Tày, Nùng nơi xứ Lạng gửi gắm niềm tin năm mới có nhiều điều may mắn, tốt lành cho gia đình, thôn, làng. Không chỉ tập trung dâng mâm lễ mồng 2 Tết, các ngày Tết còn lại, người dân trong làng vẫn thay nhau lên miếu thổ công thắp hương để miếu luôn ấm cúng…