Thủ tướng: "Một chương trình có tới 54 văn bản hướng dẫn, không cách gì cấp xã, phường thực hiện được"

Tại phiên thảo luận tổ sáng 19/8 về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và việc tích hợp bốn chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc nguồn lực, giảm đầu mối và thủ tục, đưa vốn đến đúng địa bàn, đúng đối tượng cần hỗ trợ.

Tái cấu trúc hơn 800.000 tỷ đồng

Theo phương án Chính phủ trình, bốn chương trình mục tiêu quốc gia gồm phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển sẽ được tích hợp thành một chương trình giai đoạn 2026-2035.

Tổng nguồn lực dự kiến khoảng 808.558 tỷ đồng được đề xuất giữ nguyên. Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn và tỷ trọng chi đầu tư, chi thường xuyên của ngân sách trung ương theo hướng tiết kiệm chi thường xuyên, tăng nguồn lực cho đầu tư.

Thủ tướng cho biết, qua nghiên cứu các chương trình trước đây, việc tích hợp còn mang tính cơ học, chưa tạo được sự đồng bộ và có nguy cơ phân mảnh nguồn lực. "Đây không phải là tích hợp cơ học, không làm thay đổi mục tiêu Quốc hội thông qua, nhưng cơ cấu lại để đảm bảo hiệu quả, giảm đầu mối, thủ tục, văn bản và quy trình hướng dẫn", Thủ tướng nói.

Theo tính toán sơ bộ của Chính phủ, trong tổng nguồn lực hơn 800.000 tỷ đồng, chi thường xuyên hiện chiếm khoảng 40%. Một số khoản đã thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành, địa phương nên không nhất thiết phải tiếp tục bố trí từ chương trình mục tiêu quốc gia.

Vì vậy, Chính phủ dự kiến tái cơ cấu theo hướng dành khoảng 75% cho chi đầu tư, 25% cho chi thường xuyên, thậm chí tiếp tục rà soát để giảm thêm chi thường xuyên nếu có thể.

Theo Thủ tướng, việc phân bổ sẽ tập trung hơn cho các địa bàn khó khăn, những nơi chưa tự cân đối được ngân sách, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới.

Các địa phương được phân cấp chủ động lựa chọn lĩnh vực, nhiệm vụ cần đầu tư trên cơ sở khung mục tiêu và tiêu chí chung. HĐND các cấp chịu trách nhiệm về việc phân bổ nguồn lực, trong khi các bộ, ngành thực hiện kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Giảm tối đa thủ tục và văn bản hướng dẫn

Một trong những vấn đề Thủ tướng Lê Minh Hưng đặc biệt lưu ý là số lượng văn bản hướng dẫn quá lớn.

Ông dẫn chứng, riêng chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có 54 văn bản hướng dẫn, dù số lượng này đã giảm mạnh so với trước. "Thế thì không cách gì cấp xã, phường có thể thực hiện được", Thủ tướng nói.

Thực tế này, theo ông Lê Minh Hưng, nếu chỉ cộng cơ học các chương trình thì có thể tiếp tục tạo thêm nhiều tầng thủ tục, thay vì giúp địa phương sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Do đó, Chính phủ dự kiến sau khi chương trình được Quốc hội thông qua sẽ xây dựng một cơ chế hướng dẫn thống nhất, trong đó tích hợp các quy định, quy trình thực hiện theo từng lĩnh vực.

Thủ tướng cho rằng, cần ứng dụng khoa học, công nghệ và AI để cán bộ cấp xã có thể tra cứu nhanh các quy định, biết rõ từng lĩnh vực cần thực hiện những bước nào, qua đó giảm thời gian xử lý hồ sơ và hạn chế sai sót.

Chính phủ dự kiến thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương và tổ chức hội nghị toàn quốc để quán triệt, triển khai chương trình sau khi được thông qua. Việc thành lập một cơ quan điều phối ở Trung ương cũng đang được nghiên cứu nhằm tập trung đầu mối, trong khi Bộ Tài chính tiếp tục chủ trì phối hợp tham mưu về phân bổ nguồn lực.

"Mục tiêu là một chương trình nhưng không phải địa phương nào cũng phải thực hiện tất cả nhóm nhiệm vụ. Việc lựa chọn nội dung đầu tư sẽ căn cứ nhu cầu và điều kiện thực tế từng địa bàn", Thủ tướng Lê Minh Hưng cho hay.

Hợp nhất 2 luật để giảm thủ tục

Về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở tích hợp Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, Thủ tướng cho rằng việc duy trì 2 luật trong khi cùng liên quan đến nguồn vốn ngân sách nhà nước có thể tạo ra những điểm giao thoa, chồng lấn.

Theo ông, hợp nhất nhằm đơn giản hóa quy trình và làm rõ hơn thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, các bộ, ngành và chính quyền địa phương.

Thủ tướng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát để phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm giữa các cấp, đồng thời quy định một số nội dung theo hướng trao thêm tính chủ động cho Chính phủ trong điều hành.

Tuy nhiên, việc cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa giảm kiểm tra, giám sát. Theo Thủ tướng, các khoản chi ngân sách cần được đánh giá trên hiệu quả đầu ra và tác động tổng thể, thay vì chỉ xem xét hiệu quả kinh tế của từng khoản chi.

"Cắt giảm thủ tục nhưng vẫn phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ, đảm bảo hiệu quả", Thủ tướng nhấn mạnh.