Tiệm giặt trong im lặng và người phụ nữ mở lối cho những giấc mơ

Bước qua ranh giới của số phận

Chúng tôi đến tiệm giặt là nằm ở số 7, đường bờ sông Sét (phường Hoàng Mai, Hà Nội), vào một sáng mùa đông trời lạnh. Hai nhân viên làm việc hăng say, thỉnh thoảng khách hàng vào lấy đồ, mang đồ, cửa tiệm không ồn ào, không tiếng máy móc vang vọng như những cửa hàng khác. 

Ở đây, khách hàng bước vào sẽ được chào đón bằng nụ cười, bằng những tấm biển hướng dẫn trực quan, bằng những con dấu khắc sẵn các yêu cầu cơ bản như "giặt nhanh", "giặt riêng", "lấy sau 18h"… Mọi giao tiếp diễn ra trong im lặng nhưng không hề lạnh lẽo. Ngược lại, nó chứa đựng sự tinh tế, tôn trọng và thấu cảm.

Chị Lương Thị Kiều Thúy đón chúng tôi bằng ánh mắt rạng rỡ. Cuộc trò chuyện diễn ra qua những dòng chữ viết tay, những tin nhắn trên điện thoại. Mỗi câu hỏi được gửi đi, chị lại chậm rãi đọc, suy nghĩ và trả lời cẩn thận, như thể không muốn bỏ sót bất kỳ cảm xúc nào.

Chị Thúy bị mất dần thính lực vào năm 10 tuổi nhưng vẫn nói chuyện được, khả năng nghe ngày càng yếu đi. Với nhiều người, đó có thể là cú sốc lớn, là sự khởi đầu của những giới hạn. Nhưng với Thúy, đó là điểm khởi đầu của một hành trình học cách thích nghi và đi tiếp. 

"Điều khó khăn nhất không phải là việc tôi không còn nghe được mà là cảm giác mình bị thu hẹp lựa chọn trong cuộc sống và công việc", chị Thúy chia sẻ.

Cô bé Thúy ngày ấy vẫn mơ ước trở thành nhà báo. Thế nhưng khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Truyền hình, chị dần nhận ra nghề báo có quá nhiều rào cản đối với người khiếm thính như mình. Những cuộc họp, những buổi tác nghiệp, những tình huống cần phản xạ nhanh bằng âm thanh… đều là thử thách lớn.

Thay vì bỏ cuộc, Thúy học ngôn ngữ ký hiệu, kết nối nhiều hơn với cộng đồng người khiếm thính, tham gia các tổ chức hoạt động vì quyền của người khuyết tật. Chính trong hành trình ấy, chị bắt đầu nhận ra một vấn đề lớn, rất nhiều người khiếm thính có năng lực, có khát khao lao động nhưng thiếu cơ hội phù hợp.

Năm 2019, Thúy tham gia dự án nghiên cứu về tình trạng việc làm của người khiếm thính tại Hà Nội khi đang hoạt động tại Tổ chức thanh niên hoạt động vì quyền của người điếc/khiếm thính. Thúy nhìn thấy rõ hơn bức tranh toàn cảnh, sự thiếu hụt môi trường làm việc thân thiện, thiếu mô hình đào tạo bài bản, thiếu sự tin tưởng từ xã hội.

"Tôi bắt đầu nghĩ nghiêm túc về việc phải tạo ra một mô hình vừa vận hành bền vững, vừa mở ra cơ hội thật sự cho người điếc làm việc bằng chính năng lực của mình và ý tưởng về "Giặt là Sáng" ra đời từ đó", chị Thúy chia sẻ.

Không phải từ thiện mà là một doanh nghiệp tử tế

Với Thúy, "Giặt là Sáng" chưa bao giờ được định hình như một dự án từ thiện. Ngay từ đầu, chị xác định đây phải là một doanh nghiệp thực thụ, nơi người khiếm thính không được "ban ơn" mà được trả công xứng đáng, không bị nhìn bằng ánh mắt thương hại, mà bằng sự tôn trọng. "Tôi muốn người khiếm thính được nhìn nhận như những lao động chuyên nghiệp, có trách nhiệm, có thu nhập, có cơ hội phát triển", chị chia sẻ.

Chị lựa chọn mô hình giặt là bởi tính ổn định và khả năng chuẩn hóa cao. Các quy trình có thể được trực quan hóa, dễ đào tạo bằng hình ảnh, thao tác, phù hợp với người điếc. Quan trọng hơn, đây là loại hình dịch vụ tồn tại lâu dài trong đời sống xã hội.

Tháng 12/2020, tiệm giặt là đầu tiên chính thức đi vào hoạt động. Đó là thành quả của rất nhiều nỗ lực, kiên trì và cả những lần suýt bỏ cuộc. "Tôi đã dốc toàn bộ thời gian, sức lực để mở tiệm đầu tiên. Ban đầu là hình thức liên danh. Đến tiệm thứ hai, tôi thực sự dùng tiền của mình và một số người bạn khuyết tật để mở", chị Thúy kể.

Ý tưởng của Thúy từng đoạt giải "Cánh én vàng" tại cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp 2020 do Trung ương Hội LHPN Việt Nam tổ chức và giải "Best Performance" tại cuộc thi khởi nghiệp tạo tác động xã hội của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc. Nhưng với chị Thúy, giải thưởng chỉ là sự ghi nhận bên ngoài. Điều quan trọng nhất là tiệm giặt đã thực sự vận hành, thực sự tạo ra công việc và thu nhập cho người khiếm thính.

Những bước trưởng thành trong thầm lặng

Đào tạo nhân sự là thách thức lớn nhất với Thúy. Không chỉ là dạy nghề mà còn là dạy cách làm việc chuyên nghiệp, tinh thần trách nhiệm, khả năng phối hợp và xử lý tình huống. "Phải có một đội ngũ vững vàng thì khách hàng mới yên tâm", chị nói.

Lê Thu Ngân (23 tuổi) là một trong những nhân viên đầu tiên của tiệm. Ngân gắn bó với nơi này suốt 5 năm qua. Những ngày đầu, cô gái trẻ không khỏi bỡ ngỡ khi khách hàng không hiểu mình nói gì, khi giao tiếp bị gián đoạn bởi rào cản ngôn ngữ. Bằng sự kiên nhẫn và hướng dẫn tận tình của Thúy, Ngân dần quen việc.

"Ngày đầu tiên nhận lương, em mang về đưa cho bố mẹ, cả nhà vui lắm. Em thấy mình lớn lên, tự tin hơn vì có thể tự nuôi sống bản thân", Ngân chia sẻ bằng ngôn ngữ ký hiệu, qua sự "phiên dịch" của Thúy.

Còn với Nghiêm Quang Trường (22 tuổi), điều khiến em hạnh phúc nhất là có một công việc ổn định, được tôn trọng, được tin tưởng. "Em cố gắng làm việc chăm chỉ để không phụ lòng bố mẹ", Trường bộc bạch.

Những câu chuyện ấy giản dị nhưng đầy sức nặng chính là động lực lớn nhất để Thúy tiếp tục. Điều đáng tự hào nhất là sự thay đổi trong nhận thức. "Tôi thấy người khiếm thính dần được tôn trọng hơn, được hiểu đúng hơn không còn chỉ bị nhìn bằng ánh mắt thương hại", chị nói.

Chị tự hào khi thấy nhân viên của mình có những ước mơ rất thật, người muốn gắn bó lâu dài với nghề, người muốn học thêm kỹ năng mới, người mơ đến ngày tự làm chủ. Những ước mơ ấy, trước đây tưởng chừng xa vời, giờ đã bắt đầu có hình hài.

Trong tương lai, Thúy mong muốn "Giặt là Sáng" có mặt ở nhiều địa phương hơn, từng bước hiện diện ở cả ba miền Bắc - Trung - Nam. Mỗi cơ sở không chỉ là một tiệm giặt mà là một không gian làm việc tử tế dành cho người khiếm thính

Bên cạnh mô hình giặt là, tôi cũng mong muốn xây dựng thêm các mô hình kinh doanh xã hội khác để tạo nhiều lựa chọn phát triển hơn cho cộng đồng. Ví dụ như SÁNG Edu - tập trung vào đào tạo, học tập và nâng cao năng lực; SÁNG Eco - hướng đến các mô hình bền vững, thân thiện với môi trường.

"Xa hơn, tôi mong có thể kết nối người khuyết tật ở nhiều quốc gia với nhau, để họ học hỏi và phát triển trong một mạng lưới rộng mở", chị Thúy chia sẻ.