Tiền gửi tăng nhanh hơn tín dụng: Vì sao lãi suất cho vay chưa giảm?

Tiền gửi tăng nhanh hơn tín dụng, điều gì đang thay đổi?

Thị trường tiền tệ đang xuất hiện một diễn biến đáng chú ý khi dòng tiền gửi vào hệ thống ngân hàng có tốc độ tăng nhanh hơn tín dụng. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8 diễn ra chiều 3/9, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, tính đến ngày 22/8, huy động vốn bằng đồng Việt Nam tăng 8,77% so với đầu năm, cao hơn mức tăng 8,38% của tín dụng.

Khoảng cách giữa hai con số chỉ là 0,39 điểm phần trăm, nhưng đây lại là diễn biến hiếm gặp trong khoảng 5 năm qua. Trong nhiều giai đoạn, tín dụng thường tăng nhanh hơn huy động, khiến các ngân hàng phải liên tục tìm kiếm nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu cho vay và bảo đảm các chỉ tiêu an toàn thanh khoản. Việc dòng tiền gửi hiện tăng nhanh hơn tín dụng vì thế có thể giúp giảm bớt phần nào áp lực này.

Khi lượng tiền gửi vào hệ thống tăng lên, các ngân hàng có thêm nguồn lực để đáp ứng nhu cầu tín dụng mà không phải liên tục cạnh tranh bằng cách đẩy lãi suất huy động lên cao. Thanh khoản được cải thiện cũng tạo điều kiện để mặt bằng lãi suất huy động ổn định hơn sau giai đoạn nhiều ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất tiền gửi.

Tuy nhiên, đây chưa phải dấu hiệu cho thấy hệ thống ngân hàng đã hoàn toàn dư thừa nguồn vốn. Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, dù tăng trưởng huy động vốn đã cải thiện trong quý II/2026, chênh lệch giữa huy động và cho vay hiện vẫn lên tới gần 2 triệu tỷ đồng.

Con số này cho thấy nhu cầu vốn của nền kinh tế vẫn rất lớn, trong khi các ngân hàng còn phải duy trì nguồn tiền để đáp ứng thanh khoản, các tỷ lệ an toàn và cân đối kỳ hạn giữa nguồn vốn với các khoản cho vay trung, dài hạn. Vì vậy, việc tiền gửi tăng nhanh hơn tín dụng nên được nhìn nhận trước hết là một tín hiệu giúp giảm áp lực huy động vốn, chứ chưa phải yếu tố đủ sức kéo lãi suất cho vay xuống ngay lập tức.

Lãi suất trái phiếu bắt đầu giảm nhiệt, nhưng chưa đồng đều

Một tín hiệu đáng chú ý khác đang xuất hiện trên thị trường vốn là chi phí huy động trái phiếu của một số tổ chức phát hành lớn bắt đầu hạ nhiệt. Dữ liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội cho thấy, trong nửa cuối tháng 8/2026, một số lô trái phiếu được phát hành với mức lãi suất thấp hơn so với những đợt trước đó.

Ngày 27/8, Vinhomes huy động thành công 1.000 tỷ đồng thông qua phát hành trái phiếu với lãi suất 11%/năm, thấp hơn đáng kể so với mức 12,5%/năm được doanh nghiệp duy trì từ đầu năm đến nay. Việc một doanh nghiệp có quy mô huy động lớn như Vinhomes giảm lãi suất phát hành là tín hiệu đáng chú ý, cho thấy ở nhóm tổ chức phát hành có năng lực tài chính tốt, chi phí vốn đang có dư địa điều chỉnh.

Tại nhóm ngân hàng, các lô trái phiếu có kỳ hạn từ 3-6 năm của ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân phát hành gần đây dao động quanh mức 9-9,1%/năm. Trong khi đó, trái phiếu của nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước lớn có lãi suất từ 7,87-8,2%/năm.

Mức lãi suất cao nhất trong tháng 8 thuộc về TPBank với 9,7%/năm và PVcomBank với 9,6%/năm, song cả hai đều là các lô trái phiếu có kỳ hạn dài tới 7 năm. Đáng chú ý, mức 9,6%/năm của PVcomBank thấp hơn 0,2 điểm phần trăm so với lô trái phiếu cùng kỳ hạn phát hành cuối tháng 7/2026 với lãi suất 9,8%/năm.

Tuy nhiên, thị trường chưa xuất hiện xu hướng giảm lãi suất đồng loạt. Trong tháng 8, Tổng công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc huy động thành công 700 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất 12%/năm, trong khi Tandoland huy động 258 tỷ đồng với mức lãi suất lên tới 13%/năm.

Sự chênh lệch này cho thấy thanh khoản được cải thiện không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có thể tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp như nhau. Trên thị trường trái phiếu, nhà đầu tư còn quan tâm đến khả năng trả nợ, sức khỏe tài chính, chất lượng tài sản và mức độ tin cậy của từng tổ chức phát hành. Vì vậy, khi mặt bằng vốn có xu hướng hạ nhiệt, sự phân hóa về chi phí huy động giữa các doanh nghiệp vẫn có thể rất lớn.

Theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam, tính đến ngày công bố thông tin 28/8/2026, có 33 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp được ghi nhận trong tháng 8 với tổng giá trị 32.029 tỷ đồng, chủ yếu thuộc các lĩnh vực ngân hàng, bất động sản và chứng khoán.

Lũy kế từ đầu năm 2026, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành đạt gần 349.000 tỷ đồng. Trong đó, 217 đợt phát hành riêng lẻ trị giá 295.942 tỷ đồng, chiếm 84,8% tổng giá trị phát hành; 35 đợt phát hành ra công chúng trị giá 53.038 tỷ đồng, chiếm 15,2%; cùng một đợt phát hành ra thị trường quốc tế.

Những con số này cho thấy thị trường trái phiếu đang tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Đồng thời, diễn biến lãi suất trái phiếu cũng phần nào cho thấy một nguyên tắc quan trọng của thị trường vốn: chi phí vốn không chỉ phụ thuộc vào thanh khoản chung mà còn phụ thuộc vào chất lượng của từng người đi vay.

Điều này lý giải vì sao tiền gửi tăng nhanh hơn tín dụng chưa đồng nghĩa lãi suất cho vay sẽ lập tức giảm.

Vì sao lãi suất cho vay chưa thể giảm ngay?

Về lý thuyết, khi ngân hàng huy động được nhiều tiền gửi hơn và thanh khoản được cải thiện, chi phí vốn có thể giảm, từ đó tạo điều kiện để các ngân hàng xem xét hạ lãi suất cho vay. Nhưng trên thực tế, tác động này thường có độ trễ.

Trước hết, tiền gửi tăng không đồng nghĩa chi phí huy động vốn giảm ngay. Một phần nguồn vốn ngân hàng đang sử dụng được huy động từ những thời điểm lãi suất tiền gửi ở mức cao hơn. Các khoản tiền gửi có kỳ hạn này vẫn tạo ra chi phí vốn trong suốt thời gian gửi tiền. Vì vậy, dù lãi suất huy động mới có thể chững lại, chi phí vốn bình quân của ngân hàng vẫn cần thời gian để điều chỉnh.

Bên cạnh đó, nhu cầu tín dụng của nền kinh tế vẫn đang mở rộng. Tăng trưởng tín dụng đạt 8,38% tính đến ngày 22/8 cho thấy dòng vốn vay vẫn được hấp thụ ở tốc độ đáng kể. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, nhu cầu vốn cho sản xuất, kinh doanh, đầu tư và các dự án lớn tiếp tục tạo áp lực lên nguồn cung tín dụng.

Khoảng cách gần 2 triệu tỷ đồng giữa huy động và cho vay cũng cho thấy bài toán cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng vẫn còn phức tạp. Ngân hàng không chỉ cần tiền cho các khoản vay mới mà còn phải bảo đảm thanh khoản, đáp ứng các tỷ lệ an toàn và cân đối kỳ hạn nguồn vốn.

Một yếu tố khác thường ít được nhìn thấy từ bên ngoài là chi phí dự phòng và chất lượng tài sản. Một tổ chức tín dụng dù có chi phí huy động vốn thuận lợi nhưng nếu phải dành nguồn lực lớn để xử lý nợ xấu và trích lập dự phòng thì dư địa giảm lãi suất cho vay sẽ hạn chế hơn.

Quan trọng hơn, lãi suất của từng khoản vay phụ thuộc vào mức độ rủi ro của người đi vay. Một doanh nghiệp có tình hình tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định, phương án kinh doanh khả thi và lịch sử tín dụng tốt có thể tiếp cận vốn với mức lãi suất thấp hơn so với doanh nghiệp có hệ số nợ cao hoặc hoạt động trong lĩnh vực nhiều rủi ro.

Thị trường trái phiếu đang cho thấy khá rõ sự phân hóa này. Vinhomes có thể huy động 1.000 tỷ đồng với lãi suất 11%/năm, trong khi một số doanh nghiệp khác vẫn phải chấp nhận mức 12-13%/năm để thu hút nhà đầu tư. Tín dụng ngân hàng cũng khó nằm ngoài quy luật đó.

Vì vậy, điều có thể diễn ra trong thời gian tới không nhất thiết là một đợt giảm lãi suất đồng loạt. Nếu thanh khoản hệ thống tiếp tục cải thiện và chi phí vốn giảm dần, nhóm khách hàng có năng lực tài chính tốt, rủi ro thấp nhiều khả năng sẽ được hưởng lợi trước.

Giảm phụ thuộc vào vốn ngân hàng

Câu chuyện lãi suất cũng đặt ra một vấn đề rộng hơn: doanh nghiệp cần thêm những lựa chọn huy động vốn ngoài ngân hàng. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, trong 8 tháng năm 2026, tổng giá trị vốn doanh nghiệp huy động qua các kênh thị trường vốn ước đạt 460.800 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ.

Trong bối cảnh ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ yếu cho nền kinh tế, việc phát triển thị trường vốn, trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán được xem là một trong những hướng đi quan trọng để mở rộng nguồn lực cho tăng trưởng, đồng thời giảm áp lực lên tín dụng ngân hàng.

Khi doanh nghiệp phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng, biến động của lãi suất tiền gửi và thanh khoản hệ thống có thể tác động trực tiếp tới chi phí vốn. Một thị trường vốn phát triển hơn sẽ tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp, đặc biệt đối với các nhu cầu vốn trung và dài hạn, qua đó giảm áp lực phải dựa quá nhiều vào bảng cân đối của ngân hàng.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 8/2026, Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính tăng cường đôn đốc, thúc đẩy, đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, bảo đảm hoàn thành 100% kế hoạch được giao; tích cực thực hiện hiệu quả các giải pháp phát triển các thị trường vốn, trái phiếu doanh nghiệp, chứng khoán để bổ sung nguồn lực cho tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào vốn tín dụng; khẩn trương hoàn thiện phương án sắp xếp, cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp có vốn nhà nước gắn với niêm yết để tăng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Người đứng đầu Chính phủ cũng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, phối hợp hài hòa, chặt chẽ, thường xuyên với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác; tập trung tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên, các dự án trọng điểm, kiểm soát chặt chẽ tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro; thường xuyên đánh giá "điểm cân bằng" giữa yêu cầu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng, xác định ngưỡng cảnh báo.

Các tổ chức tín dụng cũng được yêu cầu tăng cường hợp tác với các quỹ đầu tư và định chế tài chính nhằm đa dạng hóa nguồn vốn cho doanh nghiệp. Nếu những giải pháp này được triển khai đồng bộ, thị trường có thể vừa duy trì dòng tín dụng cần thiết cho tăng trưởng, vừa từng bước mở rộng các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng.

Việc tiền gửi tăng nhanh hơn tín dụng vì thế là một tín hiệu tích cực đối với thị trường tiền tệ, nhưng chưa đủ để tạo ra một cuộc giảm mạnh và đồng loạt của lãi suất cho vay. Bởi phía sau mỗi mức lãi suất còn là chi phí huy động vốn, nhu cầu tín dụng, chất lượng tài sản, mức độ rủi ro và khả năng hấp thụ vốn của người vay.

Nếu dòng tiền gửi tiếp tục cải thiện và áp lực huy động vốn của các ngân hàng giảm bớt, điều đáng kỳ vọng trong thời gian tới có thể không phải là một cuộc đua giảm lãi suất trên diện rộng. Thay vào đó, chi phí vốn có thể từng bước hạ nhiệt và sự phân hóa sẽ rõ hơn: những doanh nghiệp, người vay có năng lực tài chính tốt nhiều khả năng sẽ là nhóm được hưởng lợi sớm nhất từ mặt bằng vốn thuận lợi hơn.