Tìm chỗ đứng cho dân ca thuần chất trong đời sống âm nhạc đương đại

Thời gian gần đây, việc khai thác chất liệu dân gian trong âm nhạc đại chúng trở thành xu hướng rõ nét. Nhiều nghệ sĩ lựa chọn kết hợp dân gian với pop, rap hay điện tử nhằm tạo ra những sản phẩm mới, phù hợp với thị hiếu khán giả trẻ. Tuy nhiên, song song với các thử nghiệm pha trộn đó, vẫn tồn tại nhu cầu về một dòng chảy âm nhạc dân gian thuần chất hơn: Bản sắc truyền thống được giữ gìn, nhưng được thể hiện bằng tư duy và ngôn ngữ của thời đại.

Thương câu dân ca là một dự án tiếp cận theo hướng này. Album được giới thiệu chính thức vào chiều 27/1, trong không khí chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

5 khúc hát giao duyên của hiện tại

Thương câu dân ca gồm 5 ca khúc do Nguyễn Quang Long sáng tác: Ngẫu hứng Còn duyên (phát triển từ làn điệu Quan họ Còn duyên), Tính chuyện trăm năm, Thương câu dân ca, Nghe tim mình rơi và Chị Hai sao đứng đầu đình. 5 tác phẩm được xây dựng như những mảnh ghép của một bức tranh âm nhạc mang đậm tinh thần dân gian Đồng bằng Bắc Bộ, trong đó nổi bật là chất liệu Quan họ Bắc Ninh.

Tuy nhiên, album không dừng lại ở việc tái hiện hay phục dựng các làn điệu cổ. Thay vào đó, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long lựa chọn con đường sáng tác mới trên nền tảng tư duy dân ca. Trung tâm của album là không gian văn hóa Quan họ và âm nhạc Bắc Bộ, vùng văn hóa có hệ thống thang âm, giai điệu, lối hát và mỹ cảm riêng biệt. Trong cách tiếp cận này, dân ca không đóng vai trò như yếu tố trang trí hay gợi nhớ hoài niệm mà trở thành ngôn ngữ sáng tác, một chất liệu sống có khả năng thích ứng và vận động cùng đời sống đương đại.

Các khúc hát giao duyên vốn gắn với sinh hoạt văn hóa của người Việt xưa được đặt vào bối cảnh hôm nay thông qua ca từ mang tính chiêm nghiệm, hòa âm phối khí tiết chế và sự kết hợp vừa phải với world music. Cách làm này giúp các ca khúc giữ được tinh thần dân gian, đồng thời mở ra không gian tiếp cận tự nhiên cho người nghe hiện đại. Lối thể hiện dung dị, gần gũi của ca sĩ AnhHI Thanh Cường cũng góp phần tạo nên sự dung hòa giữa truyền thống và hiện đại, định hình bản sắc riêng cho album.

Gìn giữ di sản bằng sáng tạo tiếp nối

Theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, việc khai thác chất liệu truyền thống trong âm nhạc đại chúng là tín hiệu tích cực, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của nghệ sĩ đối với di sản âm nhạc dân tộc. Tuy nhiên, anh cho rằng bên cạnh những thử nghiệm pha trộn mạnh mẽ, vẫn cần những sản phẩm dân gian mang tính thuần chất hơn, gần với tinh thần nguyên gốc nhưng được thể hiện bằng ngôn ngữ phù hợp với đời sống đương đại và nhu cầu thưởng thức của công chúng hôm nay.

Từ quá trình nghiên cứu, thực hành và quan sát cách một số quốc gia trong khu vực phát triển âm nhạc truyền thống, Nguyễn Quang Long cho rằng gìn giữ di sản không chỉ là bảo tồn nguyên trạng. Bên cạnh việc trân trọng các giá trị cổ truyền, cần có những sáng tạo tiếp nối để di sản tiếp tục tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới. Điều này đòi hỏi người sáng tác phải có hiểu biết, sự tôn trọng và cả bản lĩnh để thử nghiệm những cách tiếp cận khác.

Việc lựa chọn âm hưởng Quan họ và không gian văn hóa Đồng bằng Bắc Bộ trong Thương câu dân ca cũng gắn với yếu tố cá nhân. Đây là miền văn hóa nơi Nguyễn Quang Long sinh ra và lớn lên, được nuôi dưỡng bằng dân ca từ thuở nhỏ. Với anh, sáng tác dân ca đương đại là một hình thức tiếp nối, giúp dân ca tiếp tục hiện diện trong đời sống âm nhạc hôm nay.

Trong album, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long mời NSND Thanh Hoài tham gia thể hiện một trường đoạn ngâm Lảy Kiều trong ca khúc Tính chuyện trăm năm. Bên cạnh đó là sự góp mặt của NSƯT Vân Mai (đàn tranh), nghệ sĩ Hải An (sáo, tiêu), nghệ sĩ Duy Thông (đàn nhị), NSƯT Nguyễn Quang Hưng (Giám đốc âm nhạc của dự án) với đàn bầu và đàn nguyệt. Sự kết hợp này tạo nên không gian âm nhạc mộc mạc, giàu tính truyền thống nhưng linh hoạt trong cách thể hiện.

Sự chuyển hướng của ca sĩ AnhHI Thanh Cường

Toàn bộ 5 ca khúc trong album được thể hiện bởi ca sĩ AnhHI Thanh Cường (nghệ danh mới của ca sĩ Phan Thanh Cường). Anh từng gắn bó với dòng nhạc trữ tình - cách mạng, đoạt giải Giọng hát hay Hà Nội và là ca sĩ của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam. Việc tham gia Thương câu dân ca được xem là cột mốc chuyển hướng quan trọng trong sự nghiệp của anh.

Theo nhạc sĩ Nguyễn Quang Long, AnhHI Thanh Cường sở hữu giọng hát giàu cảm xúc, trữ tình nhưng tiết chế, không thiên về phô diễn kỹ thuật. Sắc thái này phù hợp với tinh thần dân ca trữ tình Bắc Bộ. Hơn 10 năm đồng hành trong các dự án âm nhạc dân gian trước đó cũng giúp hai nghệ sĩ có sự thấu hiểu để thực hiện tốt nhất dự ánThương câu dân ca.

MV kết hợp AI và vẻ đẹp di sản Quan họ, tranh dân gian Đông Hồ

Cùng với album Thương câu dân ca, MV cùng tên cũng được ra mắt, do đạo diễn Xuân Mạnh AI thực hiện. Điểm đáng chú ý là MV được thực hiện bằng công nghệ AI, xây dựng câu chuyện về một chàng trai "xuyên" vào thế giới tranh dân gian Đông Hồ để gặp người mình yêu trong mộng.

Theo cộng đồng AI Artist, Thương câu dân ca là MV đầu tiên tại Việt Nam sáng tạo trên nền tảng tranh dân gian Đông Hồ bằng công nghệ AI. Các hình ảnh Hội Lim, liền anh, liền chị được tái hiện theo phong cách tranh dân gian, tạo cảm giác như đưa người xem trở về không gian văn hóa Kinh Bắc xưa, với những câu hát giao duyên trên thuyền dưới ánh trăng, mang màu sắc vừa liêu trai, vừa đậm chất dân gian.