Tính mạng bị đe dọa vì giãn tĩnh mạch chi dưới khi mang thai

Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, đây không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn có thể tiến triển thành bệnh lý mạn tính với nhiều biến chứng nếu không được theo dõi và kiểm soát đúng cách trong suốt thai kỳ.

Trong thời gian mang thai, cơ thể người phụ nữ trải qua hàng loạt thay đổi sinh lý và nội tiết. Sự gia tăng hormone progesterone làm thành tĩnh mạch giãn ra và giảm trương lực, khiến khả năng co hồi của thành mạch suy giảm. Đồng thời, khi thai nhi phát triển, tử cung lớn dần lên và chèn ép vào hệ tĩnh mạch vùng chậu cũng như tĩnh mạch chủ dưới – con đường chính đưa máu từ chi dưới trở về tim. Sự cản trở này khiến máu bị ứ đọng ở chân, làm tăng áp lực trong lòng tĩnh mạch. Về lâu dài, áp lực kéo dài gây giãn tĩnh mạch và suy van tĩnh mạch, khiến máu trào ngược và tình trạng ứ trệ càng trở nên rõ rệt.

Biểu hiện của suy giãn tĩnh mạch chi dưới ở thai phụ khá đa dạng. Ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể thấy các mạch máu nhỏ dạng hình sao hoặc mạng nhện màu đỏ tím dưới da. Khi bệnh tiến triển, các tĩnh mạch lớn nổi ngoằn ngoèo, phình to, có màu xanh tím rõ rệt. Thai phụ thường cảm thấy đau mỏi, nặng chân, phù nhẹ vùng mắt cá, đặc biệt tăng lên khi đứng lâu hoặc về cuối ngày. Một số trường hợp xuất hiện chuột rút về đêm, tê bì, cảm giác nóng rát dọc theo đường đi của tĩnh mạch. Ở giai đoạn muộn, da vùng cẳng chân có thể sạm màu, dày lên do viêm da ứ đọng; nặng hơn có thể hình thành loét da do suy dinh dưỡng mô.

Biến chứng đáng lo ngại nhất của suy giãn tĩnh mạch là hình thành huyết khối trong lòng tĩnh mạch. Khi cục máu đông xuất hiện ở hệ tĩnh mạch sâu, người bệnh có nguy cơ mắc huyết khối tĩnh mạch sâu. Trong một số trường hợp hiếm nhưng đặc biệt nguy hiểm, huyết khối có thể di chuyển theo dòng máu về tim rồi lên phổi, gây thuyên tắc phổi – một tình trạng cấp cứu có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Thai phụ vốn đã thuộc nhóm nguy cơ cao do những thay đổi sinh lý về đông máu và tuần hoàn trong thai kỳ, vì vậy việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường như sưng đau một bên chân, căng tức bắp chân, khó thở đột ngột hay đau ngực là vô cùng quan trọng.

Phần lớn các trường hợp giãn tĩnh mạch xuất hiện trong thai kỳ có xu hướng cải thiện sau sinh, khi áp lực trong ổ bụng giảm và nội tiết tố dần trở về trạng thái bình thường. Tuy nhiên, nếu triệu chứng không thuyên giảm hoặc tiếp tục nặng lên sau sinh, người bệnh cần được thăm khám chuyên khoa mạch máu để đánh giá mức độ tổn thương và có hướng điều trị phù hợp.

Chẩn đoán suy giãn tĩnh mạch chi dưới dựa trên thăm khám lâm sàng kết hợp với siêu âm Doppler mạch máu. Phương pháp này cho phép đánh giá đường kính tĩnh mạch, chức năng của hệ thống van và phát hiện hiện tượng trào ngược dòng máu. Siêu âm Doppler đóng vai trò then chốt trong việc xác định mức độ bệnh, phát hiện sớm huyết khối và xây dựng chiến lược điều trị, đặc biệt ở nhóm phụ nữ mang thai – đối tượng cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ của các can thiệp y khoa.

Trong dự phòng và kiểm soát bệnh, việc quản lý cân nặng thai kỳ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Theo khuyến cáo sản khoa, phụ nữ có cân nặng bình thường trước mang thai nên tăng khoảng 10–12 kg trong suốt thai kỳ. Tăng cân quá mức không chỉ làm gia tăng áp lực lên hệ tĩnh mạch chi dưới mà còn làm nặng thêm tình trạng phù và suy tĩnh mạch. Bên cạnh đó, thai phụ nên hạn chế đứng hoặc ngồi một tư thế quá lâu; nếu tính chất công việc buộc phải đứng nhiều, cần tranh thủ thay đổi tư thế, co duỗi cổ chân và đi lại nhẹ nhàng để kích thích tuần hoàn. Việc kê cao chân khi nghỉ ngơi, đặc biệt vào cuối ngày, giúp hỗ trợ máu hồi lưu về tim tốt hơn.

Vận động phù hợp với thể trạng như đi bộ chậm, tập các bài tập dành riêng cho thai phụ hoặc bơi lội nhẹ nhàng có thể cải thiện tuần hoàn tĩnh mạch và giảm triệu chứng nặng chân. Uống đủ nước, duy trì chế độ ăn cân đối giàu chất xơ để phòng táo bón – yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng – cũng góp phần hạn chế tình trạng ứ trệ tĩnh mạch. Trong một số trường hợp có nguy cơ cao hoặc triệu chứng rõ rệt, bác sĩ có thể chỉ định mang vớ áp lực y khoa phù hợp để hỗ trợ chức năng tĩnh mạch, nhưng cần sử dụng đúng cỡ và đúng cách theo hướng dẫn chuyên môn.

Quan trọng hơn cả, phụ nữ mang thai có biểu hiện nghi ngờ suy giãn tĩnh mạch nên được thăm khám sớm và theo dõi định kỳ. Việc phát hiện sớm, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và tuân thủ hướng dẫn điều trị sẽ giúp hạn chế biến chứng, đồng thời cải thiện chất lượng sống cho thai phụ trong suốt thai kỳ và cả giai đoạn sau sinh.