Tôn vinh đóng góp của GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc San cho ngành Hán Nôm
GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc San và bộ sách "Tuyển tập Nguyễn Ngọc San"
Nhân dịp kỷ niệm 75 năm thành lập Khoa Ngữ văn và Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức tọa đàm ra mắt “Tuyển tập Nguyễn Ngọc San” và trao Giải thưởng học thuật chuyên ngành Hán Nôm mang tên GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc San năm 2026 (Giải thưởng Nguyễn Ngọc San).
Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS. Hà Văn Minh - Trưởng khoa Ngữ văn, Hiệu trưởng Trường Khoa học Nhân văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - cho biết: GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc San sinh năm 1933 tại Áng Sơn, Hoa Lư, Ninh Bình trong một gia đình có truyền thống giáo dục, y học và cách mạng.
Cha ông là bác sĩ Nguyễn Văn Dị, một trong những bác sĩ thuộc thế hệ đầu tiên ở Đông Dương. Gia đình có 16 người con, trong đó 5 người tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhiều thành viên trong gia đình trở thành nhà khoa học, nhà giáo và nhà quản lý.

PGS.TS Hà Văn Minh phát biểu
Trong đó có GS.NGND Nguyễn Lương Ngọc (nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội giai đoạn 1967-1975), GS.TS.NSND Nguyễn Đình Quang (nguyên Hiệu trưởng đầu tiên Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin), nhà giáo Nguyễn Đình Cao, nhà văn - nhà thơ Nguyễn Đình Tiên (nguyên Phó Giám đốc NXB Quân đội nhân dân, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản). Các thế hệ sau trong gia đình cũng có nhiều người theo đuổi sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu khoa học.
Dấu ấn trong lĩnh vực Hán Nôm
GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc San dành phần lớn cuộc đời cho công tác giảng dạy và nghiên cứu. Năm 1982, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ về chữ Nôm. Ông được phong học hàm Phó Giáo sư năm 1995, Giáo sư năm 1999; được trao danh hiệu Nhà giáo Ưu tú năm 1998, Nhà giáo Nhân dân năm 2002 và Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ năm 2012, cùng nhiều phần thưởng khác.
Phát biểu tại tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Bá Cường - Tổng Biên tập NXB Đại học Sư phạm - đánh giá GS. Nguyễn Ngọc San là một trong những học giả có nhiều đóng góp cho nghiên cứu, bảo tồn di sản Hán Nôm và tiếng Việt lịch sử. Bên cạnh các công trình nghiên cứu, ông còn tham gia xây dựng chương trình đào tạo, biên soạn giáo trình và hướng dẫn phương pháp nghiên cứu, giảng dạy Hán Nôm ở các bậc học từ cử nhân đến tiến sĩ.
Các công trình của Giáo sư chú trọng kết hợp kiến thức ngôn ngữ với việc khảo cứu, giải thích văn bản cổ. Nhiều giáo trình, từ điển do ông biên soạn hoặc tham gia biên soạn đã trở thành tài liệu phục vụ giảng dạy và nghiên cứu.
Tại tọa đàm, nhiều nhà giáo, nhà khoa học và chuyên gia trong lĩnh vực Hán Nôm, ngữ văn đã trao đổi về sự nghiệp nghiên cứu của Giáo sư. Trong đó có GS.NGND Nguyễn Đình Chú (98 tuổi), GS.TS.NGƯT Lã Nhâm Thìn, PGS.TS. Trịnh Khắc Mạnh…
Các ý kiến tại tọa đàm tập trung vào 3 hướng nghiên cứu chính của GS. Nguyễn Ngọc San: Khảo cứu văn bản di sản Hán Nôm; nghiên cứu chữ Nôm và tiếng Việt lịch sử; biên soạn từ điển và các sách công cụ. Một số công trình tiêu biểu của ông có thể kể đến Lĩnh Nam chích quái (soạn chung, 1960), Tìm hiểu tiếng Việt lịch sử (1993), Từ điển từ Việt cổ (2000), Lý thuyết chữ Nôm văn Nôm (2003), Tiếng Hà Nội (2010), Từ điển giải thích điển cố văn học (soạn chung, 2010), Hán văn Việt Nam (soạn chung, 2013), cùng các bộ sách Cơ sở ngữ văn Hán Nôm và Ngữ văn Hán Nôm.
Những công trình này có giá trị đối với việc nghiên cứu ngôn ngữ, văn bản cổ, đồng thời được sử dụng trong giảng dạy và đào tạo chuyên ngành ngữ văn ở bậc đại học.
Tiếp nối những di sản học thuật

Ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương thay mặt GS Nguyễn Ngọc San phát biểu
Kỷ niệm 75 năm thành lập Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Khoa Ngữ văn phối hợp với NXB Đại học Sư phạm và gia đình GS. Nguyễn Ngọc San tuyển chọn, xuất bản một số công trình tiêu biểu của Giáo sư thành bộ Tuyển tập Nguyễn Ngọc San. Bộ sách gồm 2 tập: Nghiên cứu chữ Nôm và di sản Hán Nôm, Nghiên cứu tiếng Việt lịch sử và từ điển.
Thay mặt GS. Nguyễn Ngọc San, ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, con trai Giáo sư, bày tỏ mong muốn bộ sách sẽ trở thành nguồn tư liệu tham khảo cho các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên, sinh viên và những người quan tâm đến Hán Nôm, ngôn ngữ, văn học và văn hóa Việt Nam. Qua đó, các công trình nghiên cứu của Giáo sư có thêm cơ hội tiếp cận với những thế hệ nghiên cứu tiếp theo.
Bên cạnh hoạt động ra mắt tuyển tập, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng tổ chức trao Giải thưởng học thuật chuyên ngành Hán Nôm mang tên GS.TS.NGND Nguyễn Ngọc San năm 2026.

Trao Giải thưởng Nguyễn Ngọc San năm 2026
Giải thưởng do gia đình Giáo sư phối hợp với Khoa Ngữ văn tổ chức, trao hằng năm cho nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên có luận án, luận văn, khóa luận hoặc đề tài nghiên cứu khoa học đạt kết quả cao trong lĩnh vực Hán Nôm. Nguồn kinh phí giải thưởng do gia đình Giáo sư đóng góp, nhằm khuyến khích hoạt động học tập, nghiên cứu và góp phần gìn giữ di sản ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam.
Năm 2026, Ban tổ chức trao 14 giải thưởng cho các công trình nghiên cứu, gồm 1 giải dành cho nghiên cứu sinh tiến sĩ, 1 giải dành cho học viên cao học và 12 giải dành cho sinh viên đại học.