TPHCM: Độc lạ sinh viên làm robot múa rối nước
Không nhằm thay thế nghệ nhân, mô hình robot múa rối nước này giúp số hóa các chuyển động, tái hiện kỹ thuật điều khiển rối và mở rộng khả năng trải nghiệm cho người xem
Từ cách điều khiển rối truyền thống, nhóm giảng viên - sinh viên trường Đại học Kinh tế TPHCM đã sáng tạo ra hệ thống robot múa rối nước, mở ra một cách tiếp cận mới với di sản văn hóa Việt trong đời sống đương đại.
Múa rối nước là một trong những loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của Việt Nam, gắn bó với đời sống sinh hoạt làng quê suốt nhiều thế kỷ. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, loại hình này đang dần trở nên xa cách với giới trẻ.
Từ trăn trở đó, tập thể các giảng viên và sinh viên tại OpenLab thuộc Trường Công nghệ và Thiết kế - Đại học Kinh tế TPHCM đã phát triển mô hình robot múa rối nước vì tin rằng công nghệ có thể là công cụ hỗ trợ để bảo tồn và làm mới cách tiếp cận với văn hoá truyền thống.
Tái hiện chuyển động dân gian bằng ngôn ngữ kỹ thuật
Mô hình robot múa rối nước được phát triển dưới sự hướng dẫn chuyên môn của GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh, cùng với sự tham gia của các giảng viên và sinh viên thuộc phòng thí nghiệm. Mỗi người phụ trách các mảng như thiết kế cơ khí, điều khiển, lập trình, nội dung biểu diễn..., đồng thời kết hợp với khoa Thiết kế và Truyền thông của trường để phát triển các kịch bản trình diễn cho robot.
Hệ thống robot múa rối nước được xây dựng dựa trên nguyên lý mô phỏng lại cơ chế điều khiển rối truyền thống, nhưng được thay thế bằng các bộ điều khiển điện tử. Mỗi con rối được gắn với hệ thống động cơ, khớp chuyển động và bộ điều khiển trung tâm, cho phép tái hiện các động tác cơ bản như quay, nâng, hạ, tiến lùi trên mặt nước...
Việc điều khiển được thực hiện thông qua phần mềm do nhóm tự phát triển, cho phép lập trình sẵn các kịch bản chuyển động và điều khiển linh hoạt theo thời gian thực.
Mô hình robot múa rối nước được thiết kế tỉ mỉ, công phu
"Cách tiếp cận này vừa đảm bảo tính chính xác, ổn định của chuyển động, vừa giữ được nhịp điệu và tinh thần biểu diễn đặc trưng của múa rối nước", GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh nói.
Thời gian qua, mô hình robot múa rối nước của nhóm giảng viên, sinh viên trường Đại học Kinh tế TPHCM đã được giới thiệu nhiều trong các chương trình, hoạt động giáo dục, triển lãm và trải nghiệm công nghệ, thu hút sự quan tâm của đông đảo sinh viên, giảng viên và khách tham quan.
Chương trình gần đây nhất là một hoạt động triển lãm công nghệ và nghệ thuật nằm trong khuôn khổ của sự kiện ArtTech Fusion 2025. Tại đây, mô hình được trưng bày như một ví dụ tiêu biểu cho hướng tiếp cận kết hợp giữa công nghệ robot và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.
Thách thức lớn nhất: Giữ được "linh hồn" của múa rối nước
Trong quá trình nghiên cứu, GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh chia sẻ thách thức lớn nhất nằm ở việc chuyển hóa chuyển động mang tính “nghệ thuật” của múa rối nước sang ngôn ngữ kỹ thuật của robot:
"Khác với biểu diễn thủ công có thể cảm nhận nhịp điệu và điều chỉnh linh hoạt theo cảm xúc, robot đòi hỏi mọi chuyển động phải được mô tả chính xác bằng thuật toán và kịch bản điều khiển. Việc lập trình các con rối diễn theo kịch bản vì thế không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là bài toán về cảm nhận.
Nhóm đã thử nghiệm nhiều lần để cân bằng giữa độ chính xác của chuyển động và tính mềm mại, tự nhiên của màn trình diễn, nhằm giữ được “hồn” của múa rối nước trong một hệ thống vận hành bằng công nghệ".
Mô hình robot múa rối nước của nhóm giảng viên, sinh viên trường Đại học Kinh tế TPHCM được giới thiệu trong các chương trình, hoạt động giáo dục, triển lãm và trải nghiệm công nghệ gần đây
Trong thời gian tới, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết nhóm dự kiến tiếp tục cải tiến mô hình theo hướng tăng tính ổn định, linh hoạt và khả năng tương tác với người xem.
Bên cạnh việc tối ưu chuyển động để các tiết mục biểu diễn trở nên mềm mại và tự nhiên hơn, nhóm hướng đến phát triển các tính năng cho phép người xem tham gia trực tiếp vào quá trình điều khiển hoặc lựa chọn kịch bản trình diễn.
"Đồng thời, nhóm cũng nghiên cứu ứng dụng các công nghệ AI nhằm hỗ trợ nhận diện hành vi, phản hồi tương tác và cá nhân hóa trải nghiệm, qua đó giúp mô hình trở nên sinh động, hấp dẫn và phù hợp hơn với các không gian triển lãm và giáo dục hiện đại.
Về thương mại hóa, nhóm định hướng phát triển theo hướng ứng dụng chuyên biệt cho bảo tàng, trường học và sự kiện công nghệ, thay vì sản xuất đại trà. Đây được xem là hướng đi phù hợp để vừa đảm bảo tính ứng dụng, vừa giữ gìn giá trị nghệ thuật truyền thống của múa rối nước", GS.TS. Nguyễn Trường Thịnh cho biết thêm.
