TS. Lê Thu Trang: Khi giảng viên đại học trở thành kỷ lục gia lặn tự do - freediving

TS. Lê Thu Trang hiện là giảng viên khoa Chính trị và Quốc tế học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN. Bên cạnh công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học, chị còn là một trong những gương mặt nổi bật của lặn tự do tại Việt Nam. Chị sở hữu nhiều chứng chỉ huấn luyện quốc tế danh giá và xuất sắc xác lập 4 kỷ lục quốc gia nữ tại giải AIDA Double K IDA Depth Challenge 2026.

Đối với chị, lặn tự do không chỉ là một môn thể thao, mà còn là hành trình sâu sắc để học cách lắng nghe cơ thể, đối diện với nỗi sợ và tìm thấy sự bình yên trong chính mình.

Đại dương dạy tôi nhìn vào chính mình   

PV: Từ giảng đường Quốc tế học đến biển sâu, chị nhìn thấy điểm giao thoa nào giữa tri thức, kỷ luật và tự do của con người?

Chị Lê Thu Trang: Tôi cho rằng điểm giao thoa lớn nhất nằm ở việc học cách thấu hiểu chính mình nói riêng và con người nói chung. Trong lĩnh vực Quốc tế học, chúng tôi quan sát thế giới thông qua các lăng kính chuyển động xã hội, văn hóa, chính trị, cũng như qua cách con người và các cộng đồng tương tác với nhau. Ngược lại, trong lặn tự do, thế giới ấy được thu nhỏ lại đến mức tối giản. Khi chìm xuống làn nước, mọi âm thanh ồn ào biến mất, những lớp thông tin bề ngoài bị lột bỏ, chỉ còn lại chính bản thân mình.

Nghe có vẻ đối lập, nhưng thực chất cả hai lĩnh vực đều đòi hỏi sự quan sát tinh tế, tính kỷ luật cao và khả năng lắng nghe sâu sắc. 

Ở giảng đường, tôi học cách mở rộng tầm nhìn ra thế giới. Còn ở đại dương, tôi học cách hướng ánh nhìn vào sâu thẳm bên trong mình.

Với tôi, tự do không đồng nghĩa với việc làm mọi thứ một cách tùy hứng. Tự do thực sự bắt nguồn từ sự hiểu biết và kỷ luật. 

Chỉ khi thấu hiểu cơ thể, nhận thức rõ giới hạn và nắm vững các nguyên tắc an toàn, ta mới có thể tận hưởng sự tự do trọn vẹn dưới nước. 

Điều này cũng tương tự như tri thức: càng hiểu biết sâu rộng, con người càng có khả năng đưa ra những lựa chọn đúng đắn.  

PV: Chị bắt đầu với lặn tự do từ năm 2019 như một cách tìm sự cân bằng. Động lực nào đã biến một trải nghiệm ban đầu trở thành hành trình chuyên nghiệp như hiện tại?

Chị Lê Thu Trang: Năm 2019, sau khi hoàn thành chương trình du học và trở về nước, tôi quay lại với guồng quay của công việc giảng dạy và nghiên cứu. Đó là một giai đoạn mang đến khá nhiều áp lực. Tôi muốn tìm kiếm một môn chơi để giải trí và tái cân bằng cuộc sống. Vốn có niềm yêu thích với bơi lội, khi tình cờ biết đến khóa học lặn tự do ở Nha Trang, tôi đã quyết định đăng ký học thử.

Lần đầu tiên lặn xuống, tôi trải qua một cảm giác vô cùng đặc biệt. Dưới mặt nước tồn tại một sự bình yên khó có thể diễn tả bằng lời, nhưng đồng thời cũng nhen nhóm một sự háo hức muốn chinh phục thử thách. Hôm nay đạt được một độ sâu nhất định, ngày mai tôi lại khao khát hiểu thêm, tập luyện thêm để có thể tiến sâu hơn một chút, và an toàn hơn một chút.

Kể từ khoảnh khắc đó, tôi bắt đầu "nghiện" việc học hỏi và tìm hiểu về lặn tự do. Tôi muốn khám phá lý do tại sao cơ thể lại phản ứng như vậy dưới nước, tại sao hơi thở lại đóng vai trò then chốt đến thế, và làm thế nào để lặn sâu hơn mà vẫn đảm bảo an toàn tuyệt đối. Việc nỗ lực đạt được các cấp bậc huấn luyện viên, rồi chuyên gia đào tạo huấn luyện viên, đối với tôi không chỉ đơn thuần là để sở hữu những tấm bằng chứng chỉ, mà quan trọng hơn là để tiếp cận một hệ thống kiến thức bài bản, từ đó có thể truyền đạt lại một cách chuẩn xác cho những người khác.

Lặn tự do buộc tôi phải thành thật với chính mình

PV: Ở độ sâu hàng chục mét, khi chỉ còn chính mình và sự tĩnh lặng tuyệt đối, lặn tự do đã dạy chị bài học gì về việc đối thoại với nội tâm?

Chị Lê Thu Trang: Lặn tự do đã dạy tôi một bài học quý giá: không phải lúc nào chúng ta cũng cần phải gồng mình chống lại nỗi sợ hãi. Ở dưới nước, đặc biệt là khi tiến xuống những độ sâu lớn, áp lực vật lý là điều hiện hữu. Nỗi sợ hãi cũng hoàn toàn có thật. Nếu ta cố gắng gồng mình, cố gắng kiểm soát mọi thứ một cách cứng nhắc, cơ thể sẽ càng tiêu hao nhiều năng lượng và tâm trí sẽ càng trở nên căng thẳng.

Điều cốt lõi là ta phải đặt niềm tin vào những gì mình đã được học và rèn luyện. Tin tưởng vào kỹ thuật, tin tưởng vào quy trình an toàn, và tin tưởng vào sự chuẩn bị kỹ lưỡng của bản thân. Khi đã có sự chuẩn bị đầy đủ, ta học cách thả lỏng mọi giác quan, chấp nhận áp lực và nỗi sợ hãi như một phần tất yếu của cuộc hành trình.

Tôi không cho rằng vượt qua nỗi sợ hãi đồng nghĩa với việc nỗi sợ ấy hoàn toàn biến mất. Với tôi, đó là khoảnh khắc ta nhận thức được sự hiện diện của nỗi sợ, nhưng không cho phép nó chi phối hay điều khiển mình. Khi ta buông bỏ sự kiểm soát thái quá, nỗi sợ sẽ dần tan biến, nhường chỗ cho một trạng thái bình yên đến lạ thường.

Chính vì vậy, lặn tự do không chỉ là quá trình rèn luyện thể lực, mà còn là sự trui rèn tâm trí. Nó buộc ta phải hoàn toàn thành thật với cơ thể, với những giới hạn và với chính những cảm xúc chân thật nhất của mình.

PV: Đằng sau những con số kỷ lục như 60m, 62m, 66m hay hơn 6 phút nín thở, đâu là hành trình gian nan nhất mà chị đã vượt qua?

Chị Lê Thu Trang: Những con số khi được xướng lên thường nghe rất ngắn gọn và hào nhoáng, nhưng ẩn sau đó là cả một quá trình dài đầy nỗ lực. Tôi không phải là một vận động viên chuyên nghiệp dành toàn thời gian cho thể thao, do đó không phải lúc nào tôi cũng có điều kiện để luyện tập thường xuyên. Đã có giai đoạn tôi buộc phải tạm dừng việc luyện tập trong khoảng 3 năm để tập trung hoàn thành chương trình tiến sĩ ngành Quốc tế học. Khi quay trở lại, tôi phải bắt đầu lại từng bước một, đặt ra những mục tiêu cụ thể và dồn toàn bộ sự tập trung vào đó.

Hoá thân thành tiên cá dưới đại dương. Video: NVCC

Điều quan trọng nhất đối với tôi là sự kiên trì và tinh thần không ngừng học hỏi. Ta có thể tiến bước chậm lại, nhưng tuyệt đối không được bỏ cuộc. 

Có những thời điểm kết quả đạt được không như mong đợi, có những lúc cơ thể chưa thực sự sẵn sàng, hay có những khi cần phải điều chỉnh lại kỹ thuật hoặc trạng thái tâm lý. Nhưng mỗi lần đối mặt với những khó khăn ấy đều là một cơ hội quý giá để tôi thấu hiểu bản thân mình hơn.

Tôi dành thời gian đọc các tài liệu nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm từ các huấn luyện viên, từ bạn bè, những người bạn lặn đồng hành, sau đó tự mình trải nghiệm và cải thiện từng chút một. Từ nhận thức, tâm lý, thể lực cho đến kỹ thuật, mọi yếu tố đều cần có thời gian để hoàn thiện. Vì vậy, đối với tôi, kỷ lục không chỉ đơn thuần là một con số về độ sâu. Kỷ lục là một cột mốc đánh dấu việc tôi đã có đủ sự kiên nhẫn và nghị lực để vượt qua vô vàn những ngày tháng âm thầm nỗ lực trước đó. 

Sức mạnh lớn nhất đôi khi nằm ở sự tĩnh lặng

PV: Khoảnh khắc nào tại giải đấu AIDA Double K IDA Depth Challenge 2026 khiến chị nhớ nhất?

Chị Lê Thu Trang: Khoảnh khắc mà tôi ghi nhớ sâu đậm nhất chính là lúc trồi lên khỏi mặt nước, hoàn thành quy trình an toàn sau lượt lặn và hồi hộp chờ đợi trọng tài công bố kết quả. Trong các giải đấu lặn tự do, sau khi trồi lên, vận động viên bắt buộc phải thực hiện chuẩn xác quy trình an toàn bề mặt trong vòng 30 giây. Khi nghe trọng tài dõng dạc hô "White Card", điều đó đồng nghĩa với việc lượt lặn đã được công nhận là hợp lệ. Khoảnh khắc ấy diễn ra rất chớp nhoáng, nhưng cảm xúc mang lại thì vô cùng mãnh liệt.

Đó là niềm hạnh phúc vỡ òa vì bản thân đã chinh phục được thành tích cá nhân, vì đã không phụ lòng kỳ vọng của bạn bè, đồng đội và những người đã luôn sát cánh hỗ trợ. Đặc biệt hơn cả, tôi cảm thấy vô cùng tự hào vì thành tích ấy đã góp phần ghi danh nữ vận động viên Việt Nam vào bản đồ lặn sâu của thế giới.

Tôi luôn tâm niệm rằng, đằng sau mỗi tấm huy chương lấp lánh không chỉ là khoảnh khắc tỏa sáng trong thi đấu, mà là sự kết tinh của rất nhiều mồ hôi, thời gian, chi phí, công sức và cả niềm tin yêu của những người đồng hành. Khi những nỗ lực ấy được đền đáp xứng đáng, cảm giác biết ơn trong tôi lớn lao hơn rất nhiều so với niềm tự hào cá nhân.

PV: Là một phụ nữ Việt Nam theo đuổi môn thể thao còn mới và khắc nghiệt, chị có từng đối diện với định kiến hay hoài nghi không?

Chị Lê Thu Trang: Chắc chắn là có. Tuy nhiên, tôi nhận thấy định kiến không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới những hình thức quá nặng nề hay gay gắt. Đôi khi, nó chỉ len lỏi trong những câu hỏi tưởng chừng rất nhỏ nhặt: liệu phụ nữ có đủ sức để theo đuổi môn thể thao này không, có phù hợp với vai trò huấn luyện viên không?

Lặn tự do là một môn thể thao đòi hỏi nền tảng thể lực tốt, kỹ thuật điêu luyện, sự bình tĩnh đáng kinh ngạc và tinh thần trách nhiệm cực kỳ cao, đặc biệt là khi đảm nhận vai trò huấn luyện viên. Công việc giảng dạy lặn cũng vô cùng vất vả, không chỉ đơn thuần là những hình ảnh lung linh dưới nước như mọi người thường thấy. Nó đòi hỏi việc duy trì sức khỏe bền bỉ, tập luyện đều đặn, khả năng quan sát học viên nhạy bén, kỹ năng xử lý tình huống linh hoạt và luôn phải đặt yếu tố an toàn lên trên hết.

Video thi đấu xác lập 4 kỷ lục quốc gia. Video: NVCC

Nhưng chính những thử thách đó lại càng minh chứng cho tôi thấy rằng, sức mạnh của người phụ nữ không nhất thiết phải được thể hiện một cách ồn ào hay phô trương. Sức mạnh ấy có thể ẩn chứa sâu bên trong nội tâm, thể hiện qua khả năng duy trì sự tĩnh lặng trước những áp lực bủa vây, qua sự kiên trì bền bỉ tiến bước dẫu phải đối mặt với muôn vàn khó khăn hay những điều không như ý.

Tôi luôn thích nghĩ rằng, người phụ nữ hoàn toàn có thể vừa mang trong mình sự mềm mại, uyển chuyển, lại vừa sở hữu sự bền bỉ, kiên cường. Họ có thể tiến rất sâu, rất lặng lẽ, nhưng tuyệt đối không hề yếu đuối. Sự mạnh mẽ thực sự không nằm ở việc không bao giờ biết sợ, mà là ở việc nhận thức rõ mình sợ điều gì, thấu hiểu nó và vẫn dũng cảm tiếp tục cuộc hành trình với một tâm thế hoàn toàn tỉnh táo.

Giảng dạy và lặn tự do giống nhau ở việc hiểu chính bản thân mình

PV: Chị vừa là giảng viên đại học, vừa là huấn luyện viên và chuyên gia đào tạo huấn luyện viên lặn tự do. Hai vai trò “nhà giáo” này bổ sung cho nhau như thế nào?

Chị Lê Thu Trang: Tôi cảm nhận sự tương hỗ giữa hai vai trò này diễn ra một cách vô cùng tự nhiên và hài hòa. Trong tuần, tôi dành thời gian cho công việc giảng dạy, nghiên cứu và tương tác với sinh viên. 

Ngoài giờ làm việc hoặc vào những ngày cuối tuần, tôi lại hòa mình vào đam mê lặn biển, giảng dạy lặn và tham gia các hoạt động huấn luyện. 

Có những thời điểm cảm thấy mệt mỏi với áp lực của công việc học thuật, việc được đắm mình dưới làn nước giúp tôi giải tỏa căng thẳng và tìm lại sự cân bằng cần thiết. 

Ở chiều ngược lại, tư duy logic và thói quen nghiên cứu khoa học lại giúp tôi tiếp cận bộ môn lặn tự do một cách bài bản và có hệ thống hơn.

Khi giảng dạy các môn về Quốc tế học, tôi cùng các em sinh viên khám phá thế giới rộng lớn bên ngoài: tìm hiểu về các quốc gia, xã hội, văn hóa, cũng như những mối quan hệ phức tạp giữa con người và cộng đồng. 

Còn khi dạy lặn, tôi lại hướng dẫn học viên quay trở về khám phá chính bản thân mình: thấu hiểu cơ thể, kiểm soát hơi thở, quản lý tâm lý và nhận biết những giới hạn cá nhân.

Hai hệ thống tri thức ấy tưởng chừng như hoàn toàn khác biệt, nhưng lại hội tụ tại một điểm cốt lõi: để có thể thấu hiểu thế giới xung quanh, trước hết chúng ta cần phải thấu hiểu chính bản thân mình. Tôi luôn mong muốn các em sinh viên và học viên của mình nhận ra rằng, con người không nhất thiết phải tự đóng khung mình trong một danh tính hay vai trò duy nhất. Chúng ta hoàn toàn có thể đồng thời là một nhà giáo, một nhà nghiên cứu, một vận động viên, một người huấn luyện, hay một người học tập suốt đời – miễn là chúng ta luôn giữ thái độ nghiêm túc và tận tâm với những lựa chọn của chính mình.

PV: Sau khi đã chinh phục những kỷ lục cá nhân, mục tiêu tiếp theo mà chị muốn hướng tới để đóng góp cho sự phát triển của bộ môn lặn tự do tại Việt Nam là gì?

Chị Lê Thu Trang: Về phương diện cá nhân, tôi vẫn sẽ tiếp tục duy trì việc rèn luyện để nâng cao khả năng nín thở, lặn xa hơn và chinh phục những độ sâu mới. Tuy nhiên, điều mà tôi thực sự quan tâm hơn cả là việc xây dựng và phát triển một cộng đồng lặn tự do tại Việt Nam theo định hướng an toàn, chuyên nghiệp và bền vững.

Lặn tự do không chỉ đơn thuần là việc lặn xuống một độ sâu nhất định. Đó là một môn thể thao đòi hỏi nền tảng kiến thức vững chắc, kỹ thuật chuẩn xác, sự am hiểu sâu sắc về cơ thể và đặc biệt là việc đề cao văn hóa an toàn. Tôi kỳ vọng sẽ ngày càng có nhiều người Việt Nam được tiếp cận với lặn tự do một cách đúng đắn, được đào tạo bài bản theo hệ thống chuẩn mực, hiểu rõ những giới hạn của bản thân và luôn giữ thái độ tôn trọng đối với đại dương.

Bên cạnh đó, tôi cũng ấp ủ mong muốn được góp phần vào việc hợp thức hóa và thúc đẩy sự phát triển của công tác đào tạo lặn tự do tại Việt Nam, đào tạo thêm nhiều huấn luyện viên đạt tiêu chuẩn quốc tế, cũng như tổ chức các hoạt động và giải đấu mang tầm cỡ quốc tế ngay tại quê hương mình.

Nếu câu chuyện và hành trình của tôi có thể truyền cảm hứng cho một ai đó, tôi hy vọng đó không chỉ là nguồn cảm hứng để họ lặn sâu hơn, mà quan trọng hơn là động lực để họ dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn của chính mình. Hãy không ngừng học hỏi, hãy mạnh dạn thử sức, hãy luôn kiên trì và hãy tự tin trở thành bất cứ phiên bản nào mà bạn thực sự khao khát.