Tuyển sinh đại học 2026: AI "lên ngôi" nhưng không phải xu hướng lâu dài

Những thông tin liên quan đến các ngành công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu và khoa học máy tính nhận được sự quan tâm lớn của học sinh và phụ huynh trong Ngày hội Tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp do Báo Tuổi Trẻ và Vụ Giáo dục đại học Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì tổ chức tại Đại học Bách khoa Hà Nội vào ngày 8/3.

Nhu cầu nhân lực AI vẫn lớn trong 5 năm tới

Những năm gần đây, nhiều trường đại học mở thêm hàng loạt ngành đào tạo mới liên quan đến khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (Big Data)…

PGS. TS Vũ Duy Hải, Trưởng Ban Tuyển sinh - Hướng nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, nhận định, nhân sự của các ngành trên không chỉ phục vụ yêu cầu phát triển của đất nước, các ngành này còn mở ra nhiều cơ hội việc làm tại thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Duy Hải, đây cũng chỉ là một xu hướng mang tính giai đoạn. Nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) có thể tăng mạnh trong một thời điểm nhất định, nhưng khó duy trì ở mức cao trong thời gian dài như các lĩnh vực nền tảng khác.

"Vì vậy, khi đưa ra lời khuyên cho phụ huynh và học sinh về xu hướng ngành nghề trong 5 năm tới, quan điểm cá nhân tôi cũng như nhiều giảng viên đang tham gia đào tạo các lĩnh vực liên quan đến trí tuệ nhân tạo là nhu cầu nhân lực của lĩnh vực này vẫn còn rất lớn. Nguồn nhân lực về AI không chỉ phục vụ cho các cơ quan, tổ chức trong hệ thống nhà nước mà còn được nhiều doanh nghiệp trong nước đầu tư, phát triển mạnh.

Bên cạnh đó, nhân lực trong lĩnh vực này cũng có nhiều cơ hội làm việc tại thị trường quốc tế, đặc biệt là các quốc gia có trình độ công nghệ thông tin cao như Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước phát triển khác. Do đó, trong khoảng 5 năm tới, các ngành học liên quan đến trí tuệ nhân tạo vẫn được dự báo có nhu cầu nhân lực lớn, và học sinh hoàn toàn có thể cân nhắc, nghiên cứu lựa chọn theo học", PGS.TS Vũ Duy Hải nói.

Cũng theo ông Hải, các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo là những ngành có hàm lượng khoa học – công nghệ cao, đòi hỏi tư duy logic, khả năng sáng tạo và năng lực học tập tốt. Vì vậy, việc tuyển sinh vào các ngành này thường có mức độ cạnh tranh khá lớn.

Từ thực tế trong khoảng 3 năm gần đây, điểm chuẩn của các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo luôn ở mức cao. Do đó, PGS.TS Vũ Duy Hải cho rằng để theo học tốt các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo, học sinh cần có nền tảng học tập vững vàng, đặc biệt ở các môn khoa học tự nhiên.

Tuy nhiên, đối với những học sinh có học lực trung bình hoặc chưa đạt được mức điểm rất cao vẫn có thể theo học các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

"Thực tế, nếu các em trúng tuyển vào những chương trình đào tạo của các trường đại học với mức điểm đầu vào phù hợp, các em vẫn hoàn toàn có thể theo học. Bởi sau khi bước vào chương trình đào tạo, sự nỗ lực và cố gắng của sinh viên mới là yếu tố quan trọng nhất. Điểm tuyển sinh đầu vào chỉ là bước khởi đầu để đánh giá tương đối năng lực học tập của thí sinh khi bước vào môi trường đại học. Quá trình học tập và rèn luyện trong suốt thời gian ở đại học mới là yếu tố quyết định. Vì vậy, ngay cả khi học lực hiện tại ở mức trung bình, nếu các em có thể trúng tuyển vào các ngành trí tuệ nhân tạo của những trường phù hợp, cơ hội vẫn hoàn toàn rộng mở. Với sự nỗ lực, sinh viên vẫn có thể học tốt, hoàn thành chương trình đào tạo và tham gia thị trường lao động như bình thường", chuyên gia lý giải.

AI mở ra hướng đào tạo mới trong lĩnh vực y tế

TS.BS Đỗ Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Quản lý đào tạo Trường Đại học Y Hà Nội nhận định, AI đang phát triển rất nhanh và có thể ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực, trong đó có giáo dục và y tế. Trong đào tạo đại học, nhà trường cũng đang xây dựng các quy định liên quan đến việc sử dụng AI trong giảng dạy, đồng thời từng bước tích hợp các nội dung liên quan đến AI vào chương trình học để sinh viên có thể tiếp cận và ứng dụng hiệu quả trong chuyên môn sau này.

Thực tế hiện nay, TS.BS Đỗ Thanh Hương cho biết: "AI đã được ứng dụng khá nhiều trong lĩnh vực y tế, đặc biệt trong chẩn đoán hình ảnh và hỗ trợ điều trị. Ví dụ, một số dự án do Chính phủ Australia tài trợ cho sinh viên Việt Nam học tập tại Đại học Sydney đã cho thấy hiệu quả rõ rệt của việc ứng dụng AI trong chẩn đoán hình ảnh y khoa. Vì vậy, chúng tôi cho rằng AI sẽ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội trong đào tạo và thực hành y khoa đối với các ngành mà Trường Đại học Y Hà Nội đang tuyển sinh".

Trong thời gian tới, Trường Đại học Y Hà Nội dự kiến mở ngành Y tế số, tập trung vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán và điều trị. Đây là một trong những ngành đào tạo mới mà nhà trường đang chuẩn bị, dự kiến tuyển sinh vào năm 2027–2028. Bên cạnh đó, nhà trường cũng đang tăng cường hợp tác đào tạo với các trường đại học và các hiệp hội giáo dục y học tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, triển khai nhiều chương trình học tập và nghiên cứu dành cho cả giảng viên và sinh viên, bà Thanh Hương thông tin thêm.

AI không thể thay thế con người trong nhiều lĩnh vực

PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết: "AI đang tạo ra nhiều thay đổi đối với các ngành nghề khác nhau. Tuy nhiên, trong các lĩnh vực như ngôn ngữ, ngoại ngữ hay báo chí – truyền thông, chúng tôi cho rằng AI có thể thay đổi một phần công việc, nhưng khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người".

Trong lĩnh vực ngôn ngữ, các công cụ dịch bằng AI hiện nay, kể cả dịch trực tiếp, đã đạt chất lượng khá tốt. Tuy nhiên, đào tạo ngoại ngữ tại các trường đại học hiện nay không chỉ dừng lại ở việc dạy ngôn ngữ mà còn bao gồm cả kiến thức về văn hóa của các quốc gia. Vì vậy, những người làm việc trong lĩnh vực ngoại ngữ không chỉ thực hiện công việc dịch thuật đơn thuần mà còn đóng vai trò kết nối, chuyển tải văn hóa giữa các quốc gia và các cộng đồng, PGS.TS Đặng Hồng Sơn nhận định.

Ngoài ra, theo ông Sơn, trong môi trường làm việc tại các doanh nghiệp hay tổ chức quốc tế, người sử dụng ngoại ngữ cần có khả năng hiểu và chuyển dịch các giá trị văn hóa, giúp các bên giao tiếp và hợp tác hiệu quả hơn. Do đó, AI có thể hỗ trợ một phần công việc của phiên dịch viên, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người. Đối với sinh viên học các ngành báo chí, truyền thông, những thay đổi trong quản lý báo chí hay trong môi trường truyền thông hiện nay không làm thu hẹp cơ hội việc làm, mà ngược lại còn mở rộng thị trường lao động.

"Cơ hội nghề nghiệp không chỉ nằm ở các cơ quan truyền thống, mà còn ở các doanh nghiệp, các tổ chức ngoài công lập, cũng như trong lĩnh vực truyền thông cá nhân – nơi mỗi người có thể xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm truyền thông của riêng mình", ông Sơn nhấn mạnh.

Bí quyết giúp thí sinh tự tin bước vào kỳ thi tốt nghiệp

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyên: "Khi kỳ thi tốt nghiệp THPT đến gần, nhiều học sinh thường cảm thấy lo lắng, thậm chí "cuống". Tuy nhiên, nếu chúng ta càng nghĩ mình cuống thì càng dễ rơi vào trạng thái đó. Điều quan trọng là hãy coi kỳ thi này như một kỳ thi bình thường trong hành trình học tập. Các em đã trải qua 12 năm học với rất nhiều kỳ kiểm tra, đánh giá khác nhau. Vì vậy, hãy giữ tâm thế bình tĩnh và tập trung chuẩn bị thật chu đáo. Càng chuẩn bị kỹ càng, áp lực sẽ càng giảm".

Theo ông Thảo, học sinh nên lưu ý ba điều. Thứ nhất, nên làm các đề thi tham khảo hoặc đề thi mẫu của kỳ thi tốt nghiệp THPT để đánh giá năng lực của mình, đồng thời xem xét tổ hợp xét tuyển phù hợp với ngành và trường đại học mà mình mong muốn. Khi làm đề, các em nên bấm giờ như trong phòng thi để làm quen với áp lực thời gian và nhận ra phần kiến thức nào còn yếu để tập trung ôn tập.

Thứ hai, cần lập kế hoạch ôn tập rõ ràng, nắm chắc lịch thi, thời gian thi và có thể học nhóm với bạn bè để hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình ôn luyện.

Thứ ba, các em cần chuẩn bị tốt sức khỏe và tâm lý, tránh tạo áp lực quá lớn cho bản thân. Hãy tin rằng nếu mình chuẩn bị nghiêm túc và có phương pháp ôn tập hợp lý, kết quả tốt sẽ đến.

"Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ là một trong nhiều kỳ thi trong hành trình học tập sau này. Khi bước vào đại học, các em sẽ còn trải qua nhiều kỳ đánh giá khác. Vì vậy, hãy tiếp cận kỳ thi với tâm thế bình tĩnh, chuẩn bị chu đáo để đạt được kết quả tốt nhất và lựa chọn đúng ngành học, đúng cánh cửa đại học mà mình mong muốn", GS.TS Nguyễn Tiến Thảo đưa ra lời khuyên.